પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.119

ઈશ્વર ઉવાચ।
માઘસ્નાનસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ ભાગવતોત્તમ ।
ત્વત્સમો નાસ્તિ લોકેઽસ્મિન્વિષ્ણુભક્તો મહામતે

ચક્રતીર્થે હરિં દૃષ્ટ્વા મથુરાયાં ચ કેશવમ્ ।
યત્ફલં લભતે મર્ત્યો માઘસ્નાનેન તત્ફલમ્

જિતેંદ્રિયઃ શાંતમનાઃ સદાચારેણ સંયુતઃ ।
સ્નાનં કરોતિ યો માઘે સંસારી ન ભવેત્પુનઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ।
શૂકરસ્ય ચ માહાત્મ્યં કથયિષ્યે તવાગ્રતઃ ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ સાન્નિધ્યં મમ સર્વદા

સૂત ઉવાચ।
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્કૃષ્ણઃ સત્યાયૈ બહુધા જગૌ ।
તદહં સંપ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુધ્વં તપોધનાઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ।
પંચયોજનવિસ્તીર્ણે શૂકરે હરિમંદિરે ।
યસ્મિન્વસતિ યો જીવો ગર્દભોઽપિ ચતુર્ભુજઃ

ત્રીણિ હસ્તસહસ્રાણિ ત્રીણિ હસ્તશતાનિ ચ ।
ત્રયો હસ્તા શૂકરસ્ય પરિમાણં વિધીયતે

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ યોઽન્યત્ર કુરુતે તપઃ ।
તત્ફલં લભતે દેવિ પ્રહરાર્દ્ધેન શૂકરે

સન્નિહત્યાં કુરુક્ષેત્રે રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ।
તુલાપુરુષદાનેન તત્ફલં પરિકીર્ત્તિતમ્

કાશ્યાં દશગુણં પ્રોક્તં વેણ્યાં શતગુણં ભવેત્ ।
સહસ્રગુણિતં પ્રોક્તં ગંગાસાગરસંગમે

અનંતં ચૈવ વિજ્ઞેયં શૂકરે હરિમંદિરે ।
અન્યત્ર દદતે લક્ષં સંવિધાનેન કાર્તિક

ઇહૈવૈકેન દત્તેન શૂકરે તત્સમં ભવેત્ ।
શૂકરે ચ તથા વેણ્યાં ગંગાસાગરસંગમે

સકૃદેવ નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ ।
અલર્કેણ પુરા પ્રાપ્તા સપ્તદ્વીપા વસુંધરા ।
શૂકરક્ષેત્રમાહાત્મ્યં શ્રુત્વા ચૈવ ષડાનન

માર્ગશીર્ષસ્ય દ્વાદશ્યાં શુક્લાયાં વ્રજ પુત્રક ।
કાર્ત્તિકેય ઉવાચ ।
ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ।
વિધિં માસોપવાસસ્ય ફલં ચાસ્ય યથોચિતમ્

યથાવિધિ નરૈઃ કાર્યા વ્રતચર્યા યથા ભવેત્ ।
આરભ્યતે યથાપૂર્વં સમાપ્યં હિ યથાવિધિ

યાવત્સંખ્યં તુ કર્ત્તવ્યં તત્પ્રબ્રૂહિ મહેશ્વર ।
વ્રતમેતત્સુખશ્રીદં વિસ્તરેણ મમાનઘ

શ્રીરુદ્ર ઉવાચ।
પાવકે સાધુ સર્વં તે યત્પૃષ્ટં પ્રબ્રુવેઽનઘ ।
ભક્ત્યા મતિમતાં શ્રેષ્ઠ શૃણુષ્વ ગદતો મમ

સુરાણાં ચ યથા વિષ્ણુસ્તપતાં ચ યથા રવિઃ ।
મેરુઃશિખરિણાં યદ્વદ્વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્

તીર્થાનાં તુ યથા ગંગા પ્રજાનાં તુ યથા વણિક્ ।
શ્રેષ્ઠં સર્વવ્રતાનાં તુ તદ્વન્માસોપવાસનમ્

સર્વવ્રતેષુ યત્પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ ચૈવ હિ ।
સર્વદાનોદ્ભવં ચૈવ લભેન્માસોપવાસકૃત્

અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈર્વિવિધૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
ન તત્પુણ્યમવાપ્નોતિ યન્માસપરિલંઘનાત્

તેન જપ્તં હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતં સ્વધા ।
યઃ કરોતિ વિધાનેન નરો માસમુપોષણમ્

ઉદ્દિશ્ય વૈષ્ણવં યજ્ઞં મામભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ ।
ગુરોરાજ્ઞાં તતો લબ્ધ્વા કુર્યાન્માસોપવાસનમ્

વૈષ્ણવાનિ યથોક્તાનિ કૃત્વા સર્વવ્રતાનિ તુ ।
દ્વાદશ્યાદીનિ પુણ્યાનિ તતો માસમુપાવસેત્

અતિકૃચ્છ્રં ચ પારાકં કૃત્વા ચાંદ્રાયણં તતઃ ।
માસોપવાસં કુર્વીત ગુરોર્વિપ્રાજ્ઞયા તતઃ

આશ્વિનસ્યામલે પક્ષે એકાદશ્યામુપોષિતઃ ।
વ્રતમેનં તુ ગૃહ્ણીયાદ્યાવત્ત્રિંશદ્દિનાનિ તુ

વાસુદેવં સમભ્યર્ચ્ય કાર્તિકં સકલં નરઃ ।
માસં ચોપવસેદ્યસ્તુ સ મુક્તિફલભાગ્ભવેત્

અચ્યુતસ્યાલયે ભક્ત્યા ત્રિકાલં કુમુદૈઃ શુભૈઃ ।
માલતીંદીવર્રૈબુધ્નૈઃ કમલૈશ્ચ સુગંધિભિઃ

કુસુમોશીરકર્પૂરૈર્વિલિપ્ય વરચંદનૈઃ ।
નૈવેદ્યાપૂપદીપાદ્યૈરર્ચયેચ્ચ જનાર્દનમ્

મનસા કર્મણા વાચા પૂજયેદ્ગરુડધ્વજમ્ ।
કુર્વન્નરઃ સ્ત્રી વિધવા બૃહદ્ભક્તિર્જિતેંદ્રિયઃ

નામ્નામેવ તથાલાપં વિષ્ણોઃ કુર્યાદહર્નિશમ્ ।
ભક્ત્યા વિષ્ણોઃ સ્તુતિર્વાચ્યા મિથ્યાલાપવિવર્જિતા

સર્વસત્વદયાયુક્તઃ શાંતવૃત્તિરહિંસકઃ ।
સુપ્તો બાહ્યાસનસ્થો વા વાસુદેવં પ્રકીર્તયેત્

સ્મૃત્યાલોકનગંધાદિ સ્વાદનં પરિકીર્ત્તનમ્ ।
અન્નસ્ય વર્જયેદ્વાસં ગ્રાસાનાં સંપ્રમોક્ષણમ્

ગાત્રાભ્યંગં શિરોભ્યંગં તાંબૂલં સવિલેપનમ્ ।
વ્રતસ્થો વર્જયેત્સર્વં યચ્ચાન્યચ્ચ નિરાકૃતમ્

ન વ્રતસ્થઃ સ્પૃશેત્કિંચિદ્વિકર્મસ્થં ન ચાલયેત્ ।
દેવતાયતને તિષ્ઠન્ન ગૃહસ્થશ્ચરેત્ધ્રુવમ્

કૃત્વા માસોપવાસં તુ યથોક્તવિધિના નરઃ ।
નારી વા વિધવા સાધ્વી વાસુદેવં સમર્ચયેત્

અન્યૂનાધિકમેવં તુ વ્રતં ત્રિંશદ્દિનૈરિદમ્ ।
કૃત્વા માસોપવાસં તુ સંયતાત્મા જિતેંદ્રિયઃ

તતોઽર્ચયેદેવ પુણ્યં દ્વાદશ્યાં ગરુડધ્વજમ્ ।
પૂજયેત્પુષ્પમાલાભિર્ગંધધૂપવિલેપનૈઃ

વસ્ત્રાલંકારવાદ્યૈશ્ચ તોષયેદચ્યુતં નરઃ ।
સંસ્નાપયેદ્ધરિં ભક્ત્યા તીર્થચંદનવારિભિઃ

ચંદનેનાનુલિપ્તાંગં ધૂપપુષ્પૈરલંકૃતમ્ ।
વસ્ત્રદાનાદિભિશ્ચૈવ ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્

દદ્યાચ્ચ દક્ષિણાં તેભ્યઃ પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્ ।
એવં માસોપવાસાદ્ધિ કૃત્વાભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્

ભોજયિત્વા દ્વિજાંશ્ચૈવ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
એવં માસોપવાસાંતે કૃત્વા વિપ્રાન્ત્રયોદશ

નિર્યાપયેત્તતસ્તાન્વૈ વિધિના યેન તચ્છૃણુ ।
કારયેદ્વૈષ્ણવં યજ્ઞમેકાદશ્યામુપોષિતઃ

પૂજયિત્વા તુ દેવેશમાચાર્યાનુજ્ઞયા હરિમ્ ।
અર્ચયિત્વા યથાશક્ત્યા હ્યભિવાદ્ય ગુરું તથા

તતોનુભોજયેદ્વિપ્રાન્નમસ્કારપુરઃસરમ્ ।
વિશુદ્ધકુલચારિત્ર વિષ્ણુપૂજનતત્પરાન્

પૂજયિત્વા તથા સર્વાન્ભોજયિત્વા ત્રયોદશ ।
તાંબૂલવસ્ત્રયુગ્માનિ ભોજનાચ્છાદનાનિ ચ

યોગપટ્ટાનિ સૂત્રાણિ બ્રહ્મસૂત્રાણિ ચૈવ હિ ।
દદ્યાચ્ચૈવ દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ પૂજયિત્વા પ્રણમ્ય ચ

તતોનુપૂજયેચ્છક્ત્યા શય્યાં સ્તરણસંસ્કૃતામ્ ।
સાચ્છાદનાં શુભાં શ્રેષ્ઠાં સોપધાનામલંકૃતામ્

કારયિત્વાત્મનોમૂર્તિં કાંચનીં તુ સ્વશક્તિતઃ ।
ન્યસેત્તસ્યાં તુ શય્યાયામર્ચયિત્વા સ્રગાદિભિઃ

આસનં પાદુકાં છત્રં વસ્ત્રયુગ્મમુપાનહૌ ।
પવિત્રાણિ ચ પુષ્પાણિ શયાય્યામુપકલ્પયેત્

એવં શય્યાં તુ સંકલ્પ્ય પ્રણિપત્ય ચ તાન્દ્વિજાન્ ।
પ્રાર્થયેચ્ચાનુમોદાર્થં વિષ્ણુલોકં વ્રજામ્યહમ્

તતો વ્રજેન્નરશ્રેષ્ઠો વિષ્ણોઃ સ્થાનમનામયમ્ ।
મંડપસ્થાં સ્તુતાન્વિપ્રાનિતિ વાચ્યં મુહુર્મુહુઃ

મંત્રહીનં ક્રિયાહીનં સર્વહીનં દ્વિજોત્તમાઃ ।
સર્વંસંપૂર્ણતાં યાતુ ભવદ્વાક્યપ્રસાદતઃ ।
વિધિર્માસોપવાસસ્ય યથાવત્પરિકીર્તિતઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયા।
મુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે માસો।
પવાસકથનંનામૈકોનવિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ