પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.118

સૂત ઉવાચ।
પુનઃ પ્રોવાચ ભગવાન્મહાદેવો વૃષધ્વજઃ ।
શ્રોતારમુપસંગમ્ય ભક્તિયુક્તં ષડાનનમ્

ઈશ્વર ઉવાચ।
કાર્તિકો વૈષ્ણવો માસઃ સર્વમાસેષુ ચોત્તમઃ ।
અસ્મિન્માસે ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવાઃ સંનિહિતાઃ કલૌ

ઊર્જે માસિ મહાભાગૌ ભોજનાનિ દ્વિજાતયે ।
તિલધેનું હિરણ્યં ચ રજતં ભૂમિવાસસી

ગોપ્રદાનાનિ દાસ્યંતિ સર્વભાવેન સુવ્રત ।
સર્વેષામેવ દાનાનાં કન્યાદાનં વિશિષ્યતે

બ્રાહ્મણાયાત્ર યે કન્યાં દાસ્યંતિ વિધિવન્નરાઃ ।
વૈકુંઠે વસતિસ્તેષાં યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

રોમકાલે તુ સંપ્રાપ્તે સોમો ભુંક્તે તુ કન્યકામ્ ।
ઋતુકાલે તુ ગંધર્વા વહ્નિસ્તુ કુચદર્શને

તાવદ્વિવાહયેત્કન્યાં યાવન્નર્તુમતી ભવેત્ ।
વિવાહસ્ત્વષ્ટવર્ષાયાઃ કન્યાયાઃ શસ્યતે બુધૈઃ

દાતવ્યા શ્રોત્રિયાયૈવ બ્રાહ્મણાય તપસ્વિને ।
સાક્ષાદધીતવેદાય વિધિના બ્રહ્મચારિણે

કન્યાવરપ્રમાણાયા એષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ ।
યાવંતિ ચૈવ રોમાણિ કન્યાયાશ્ચ તનૌ સુત

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ।
સહસ્રમેવ ધેનૂનાં શતં ચાનુડુહાં સમમ્

દશાનુડુત્સમં યાનં દશયાનસમો હયઃ ।
હયદાનસહસ્રેભ્યો ગજદાનં વિશિષ્યતે

ગજદાનસહસ્રાણાં સ્વર્ણદાનં ચ તત્સમમ્ ।
સ્વર્ણભારસહસ્રાણાં વિદ્યાદાનં ચ તત્સમમ્

વિદ્યાદાનાત્કોટિગુણં ભૂમિદાનં વિશિષ્યતે ।
ભૂમિદાનસહસ્રેભ્યો ગોપ્રદાનં વિશિષ્યતે

ગોપ્રદાનસહસ્રેભ્યો હ્યન્નદાનં વિશિષ્યતે ।
અન્નાધારમિદં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

તસ્માદ્દેયં પ્રયત્નેન કાર્તિકે શિખિવાહન ।
ત્રીણિ તુલ્યપ્રદાનાનિ ત્રીણિ તુલ્યફલાનિ ચ

કાર્તિકેય ઉવાચ।
અન્યાનપિ મહાદેવ ધર્માન્મે વક્તુમર્હસિ ।
યાન્કૃત્વા સર્વપાપાનિ પ્રક્ષાલ્ય ત્રિદશો ભવેત્

સૂત ઉવાચ।
ઇતિપૃષ્ટસ્તદા શંભુઃ પુનર્વક્તું પ્રચક્રમે ।
યાવત્કિં બહુધા સ્તુત્વાત્તચ્છૃણુધ્વં તપોધનાઃ

ઈશ્વર ઉવાચ।
પરાન્નં વર્જયેદ્યસ્તુ કાર્તિકે નિયમે કૃતે ।
પરાન્નવર્જનાદેવ લભેચ્ચાંદ્રાયણં ફલમ્

તં પ્રાપ્તં કાર્તિકં દૃષ્ટ્વા પરાન્નં યસ્તુ વર્જયેત્ ।
દિનેદિને તુ કૃચ્છ્રસ્ય ફલંપ્રાપ્નોતિ માનવઃ

કાર્તિકે વર્જયેત્તૈલં કાર્તિકે વર્જયેન્મધુ ।
કાર્તિકે વર્જયેત્કાંસ્યં સંઘાન્નં ચ વિશેષતઃ

રાક્ષસીં યોનિમાપ્નોતિ સકૃન્માંસસ્ય ભક્ષણાત્ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં પરિપચ્યતે

તન્મુક્તો જાયતે પાપો વિષ્ઠાશી ગ્રામસૂકરઃ ।
પ્રવૃત્તાનાં તુ ભક્ષાણાં કાર્તિકે નિયમે કૃતે

અવશ્યં વિષ્ણુરૂપત્વં પ્રાપ્યતે મોક્ષદં પદમ્ ।
ન કાર્તિકસમો માસો ન દૈવં કેશવાત્પરમ્

ન વેદસદૃશં શાસ્ત્રં ન તીર્થં ગંગયા સમમ્ ।
ન સત્યં ન સમં વૃત્તં ન કૃતેન સમં યુગમ્

ન તૃપ્તી રસના તુલ્યા ન દાનસદૃશં સુખમ્ ।
ન ધર્મસદૃશં મિત્રં ન જ્યોતિશ્ચક્ષુષા સમમ્

અવ્રતેન ક્ષિપેદ્યસ્તુ માસં દામોદરપ્રિયમ્ ।
કર્મભ્રષ્ટઃ સ વિજ્ઞેયો હીનયોનિષુ જાયતે

કાર્તિકઃ પ્રવરો માસો વૈષ્ણવાનાં સદા પ્રિયઃ ।
સમુદ્રગા નદી પુણ્યા દુર્લભા સ્નાનશાલિનામ્

કુલશીલવતીકન્યા દુર્લભા દંપતી નૃણામ્ ।
દુર્લભા જનની લોકે પિતા ચૈવ વિશેષતઃ

દુર્લભં સાધુસન્માનં દુર્લભો ધાર્મિકઃ સુતઃ ।
દુર્લભો દ્વારિકાવાસો દુર્લભં કૃષ્ણદર્શનમ્

દુર્લભં ગોમતીસ્નાનં દુર્લભં કાર્તિકવ્રતમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો મહીં દત્ત્વા ગ્રહણે ચંદ્રસૂર્યયોઃ

યત્ફલં લભતે વત્સ તત્ફલં ભૂમિશાયિનઃ ।
ભોજનં દ્વિજદંપત્યોઃ પૂજયેચ્ચ વિલેપનૈઃ

કંબલાનિ ચ રત્નાનિ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ ।
તૂલિકાશ્ચ પ્રદાતવ્યાઃ પ્રચ્છાદનપટૈઃ સહ

ઉપાનહા વાતપત્રં કાર્તિકે દેહિ પાવકે ।
યઃ કરોતિ નરો નિત્યં કાર્તિકે પત્રભોજનમ્

ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ।
સર્વકામફલં તસ્ય સર્વતીર્થફલં લભેત્

ન ચાપિ નરકં પશ્યેદ્બ્રહ્મપત્રેષુ ભોજનાત્ ।
બ્રહ્મા એષ સ્મૃતઃ સાક્ષાત્પાલાશઃ સર્વકામદઃ

મધ્યમં વર્જયેત્પત્રં કાર્તિકે શિખિવાહન ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ત્રયો દેવાસ્ત્રિપત્રકે

ઐશ્વરં વર્જયેત્પત્રં બ્રહ્માવિષ્ણુરનુત્તમઃ ।
સર્વપુણ્યમવાપ્નોતિ શેષપત્રેષુ ભોજનાત્

ભોજનાન્મધ્યપત્રે તુ કપિલાપયસસ્તથા ।
પ્રાશનાન્મુનિશાર્દૂલ નરો નરકમાપ્નુયાત્

અજ્ઞાનાદ્ભુંજતે યસ્તુ શૂદ્રો વા કપિલાપયઃ ।
કપિલાં બ્રાહ્મણે દત્ત્વા શુદ્ધો ભવતિ કાર્તિકે

તિલદાનં નદીસ્નાનં સર્વદા સાધુદર્શનમ્ ।
ભોજનં બ્રહ્મપત્રેષુ કાર્તિકે મુક્તિદાયકમ્

મૌની પાલાશભોજી ચ જલસ્નાયી સદા ક્ષમી ।
કાર્તિકે ક્ષિતિશાયી ચ હન્યાત્પાપં યુગાર્જિતમ્

જાગરં કાર્તિકે માસિ યઃ કરોત્યરુણોદયે ।
દામોદરાગ્રે સેનાનીર્ગોસહસ્રફલં લભેત્

પિતૃપક્ષેઽન્નદાનેન જ્યેષ્ઠાષાઢે ચ વારિણા ।
કાર્તિકે તત્ફલં પુંસાં પરદીપપ્રબોધનાત્

બોધનાત્પરદીપસ્ય વૈષ્ણવાનાં ચ સેવનાત્ ।
કાર્તિકે ફલમાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

નદીસ્નાનં કથાવિષ્ણોર્વૈષ્ણવાનાં ચ દર્શનમ્ ।
ન ભવેત્કાર્તિકે યસ્ય હરેત્પુણ્યં દશાબ્દિકમ્

પુષ્કરં યઃ સ્મરેત્પ્રાજ્ઞઃ કર્મણા મનસા ગિરા ।
કાર્તિકે મુનિશાર્દૂલ લક્ષકોટિગુણં ભવેત્

પ્રયાગો માઘમાસે તુ પુષ્કરં કાર્તિકે તથા ।
અવંતી માધવે માસિ હન્યાત્પાપં યુગાર્જિતમ્

ધન્યાસ્તે માનવા લોકે કલિકાલે વિશેષતઃ ।
કુર્વંતિ સ્કંદ નિત્યં યે સર્વથા હરિસેવનમ્

કિં દત્તૈર્બહુભિઃ પિંડૈર્ગયાશ્રાદ્ધાદિભિર્મુને ।
તારિતાસ્તેન પિતરો નરકાચ્ચ ન સંશયઃ

ક્ષીરાદિસ્નપનં વિષ્ણોઃ ક્રિયતે પિતૃકારણાત્ ।
કલ્પકોટિં દિવં પ્રાપ્ય વસંતિ ત્રિદશૈઃ સહ

કાર્તિકે નાર્ચિતો યૈસ્તુ કૃષ્ણસ્તુ કમલેક્ષણઃ ।
જન્મકોટિષુ વિપ્રેંદ્ર ન તેષાં કમલા ગૃહે

દષ્ટા મુષ્ટા વિનષ્ટાસ્તે પતિતાઃ કલિકંદરે ।
યૈર્નાર્ચિતો હરિર્ભક્ત્યા કમલૈરસિતૈઃ સિતૈઃ

પદ્મેનૈકેન દેવેશં યોઽર્ચયેત્કમલાપતિમ્ ।
વર્ષાયુતસહસ્રસ્ય પાપસ્ય કુરુતે ક્ષયમ્

અપરાધસહસ્રાણિ તથા સપ્તશતાનિ ચ ।
પદ્મેનૈકેન દેવેશઃ ક્ષમેત પ્રણતોઽર્ચિતઃ

તુલસીપત્રલક્ષેણ કાર્તિકે યોઽર્ચયેદ્ધરિમ્ ।
પત્રેપત્રે મુનિશ્રેષ્ઠ મૌક્તિકં લભતે ફલમ્

તુલસીગંધમિશ્રં તુ યત્કિંચિત્ક્રિયતે સુત ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ પ્રીતો ભવતિ કેશવઃ

મુખે શિરસિ દેહે તુ કૃષ્ણોત્તીર્ણાં તુ યો વહેત્ ।
તુલસીં ષણ્મુખપ્રીત્યા ન તસ્ય સ્પૃશતે કલિઃ

કૃષ્ણોત્તીર્ણૈસ્તુ નિર્માલ્યૈર્યો ગાત્રં પરિમાર્જયેત્ ।
સર્વરોગૈસ્તથા પાપૈર્મુક્તો ભવતિ ષણ્મુખ

વિષ્ણોરંગારશેષેણ યસ્યાંગં સ્પૃશતે સુત ।
દુરિતાનિ વિનશ્યંતિ વ્યાધયો યાંતિ સંક્ષયમ્

શંખોદકં હરેર્ભક્તિર્નિર્માલ્યં પાદયોર્જલમ્ ।
ચંદનં ધૂપશેષં તુ બ્રહ્મહત્યાપહારકમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીશિવકાર્તિકેયસંવાદે પ્રશ્નોત્તરોનામ અષ્ટાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ