પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.86

સૂત ઉવાચ-
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
અંબરીષશ્ચ રાજર્ષિર્વિસ્મિતો વાક્યમબ્રવીત્

અંબરીષ ઉવાચ-
માર્ગશીર્ષાદિકાન્માસાન્હિત્વા પુણ્યાન્મહામુને ।
સર્વમાસાધિકં માસં વૈશાખં કિં પ્રશંસસિ

સર્વેભ્યોઽપ્યધિકઃ કસ્માન્માધવો માધવપ્રિયઃ ।
કો વિધિસ્તત્ર કિં દાનં કિં તપઃ કા ચ દેવતા

ત્વત્પાદાંભોજરજસા પાવિતસ્ય ચ મે મુને ।
ઉપદેશપ્રસાદેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

ધર્મજ્ઞો ધર્મમાર્ગાણામુદ્ધર્તાસિ મહામુને ।
ત્વમેકોઽખિલતત્ત્વાર્થવેત્તા ધર્મોપદેશકઃ

કર્તોપદેષ્ટા મંતા વાનુમંતાપિ પ્રયોજકઃ ।
શાસ્ત્રવિદ્ભિર્મુનિવર સ્મર્યંતે સમભાગિનઃ

વ્રતસત્રતપોદાનૈર્યત્ફલં સમવાપ્યતે ।
ધર્મોપદેશનેનૈવ તત્સર્વમુપલભ્યતે

તીર્થસ્નાનં તપોયજ્ઞકર્મ યત્કુરુતે મુને ।
અપિ તત્ફલભાગીસ્યાદ્યઃ પ્રવર્તયિતા ભવેત્

યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદેવેતરો જનઃ ।
સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે

તદર્હતિ ભવાન્ધર્મમુપદેષ્ટું તદદ્ભુતમ્ ।
દુર્લ્લભો ગુરુસંબોધો દેશકાલોપપત્તયઃ

ન કેચન તથા ભાવાશ્ચેતઃ શીતલયંતિનઃ ।
રાજ્યલાભાદયોઽપ્યેતે યથા તવ સમાગમઃ

સૂત ઉવાચ-।
અથ મંદમૃદુસ્મેરસ્ફુરદ્દંતપ્રભાનુગઃ ।
અંબરીષં પ્રત્યુવાચ નારદો મુનિસત્તમઃ

નારદ ઉવાચ-।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ હિતાય જગતસ્તવ ।
વિધિર્માધવમાસસ્ય યચ્છ્રુતો બ્રહ્મણઃ પુરા

દુર્લ્લભં ભારતે વર્ષે જન્મ તસ્માન્મનુષ્યતા ।
માનુષ્યે દુર્લ્લભે લોકે સ્વસ્વધર્મપ્રવર્ત્તનમ્

તતોઽપિ ભક્તિર્ભૂપાલ વાસુદેવેઽતિદુર્લ્લભા ।
તત્રાપિ દુર્લ્લભો માસો માધવો માધવપ્રિયઃ

તમવાપ્ય તતો માસં સ્નાનદાનજપાદિકમ્ ।
કુર્વંતિ વિધિના યે તુ ધન્યાસ્તે કૃતિનો નરાઃ

તેષાં દર્શનમાત્રેણ પાપિનોઽપિ વિકિલ્બિષાઃ ।
ભવંતિ ભગવદ્ભાવભાવિતા ધર્મકાંક્ષિણઃ

માધવે માસિ યૈઃ સ્નાતં પ્રાતર્નિયમસંયુતૈઃ ।
તે કોટિવર્ષપર્યંતં ક્રીડંતે નંદને વને

યથા ન વારિધિસમો લોકે કોઽપિ જલાશયઃ ।
તથા માસો ન વૈશાખસદૃશો માધવપ્રિયઃ

તાવત્પાપાનિ તિષ્ઠંતિ મનુષ્યાણાં કલેવરે ।
યાવત્કિલમલધ્વંસી માસો નાયાતિ માધવઃ

અવશિષ્ટદિનાન્યેવ પંચમાસસ્ય તસ્ય વૈ ।
એકાદશીં સમારભ્ય સર્વમાસસમાનિ વૈ

વૈશાખે પૂજિતો દેવો માધવો મધુહા તુ યૈઃ ।
નાનોપચારૈ રાજેંદ્ર તૈઃ પ્રાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્

કિં કિં ન દુર્લ્લભતરં પ્રાપ્યતે માસિ માધવે ।
સ્નાનેન પરમેશસ્ય પૂજનેન યથાવિધિ

ન દત્તં ન હુતં જપ્તં ન તીર્થે મરણં કૃતમ્ ।
યૈર્હિ નારાયણો નૈવ ધ્યાતો નિખિલપાપહા

તેષાં જન્મ નૃણાં લોકે જ્ઞાતવ્યં નિષ્ફલં નૃપ ।
દ્રવ્યેષુ વિદ્યમાનેષુ કૃપણો યો ભવેન્નરઃ

અદત્વા મ્રિયતે યો હિ તસ્ય દ્રવ્યં નિરર્થકમ્ ।
તીર્થસ્નાનાદિ તપસા સત્કુલે જન્મ લભ્યતે

ન દાનેન વિના ભૂપ કિંચિદપ્યુપતિષ્ઠતિ ।
વૈશાખસ્નાનમાહાત્મ્યાદપિ પંચદિનાત્મકાત્

સત્કુલે પ્રાપ્યતે જન્મ વૈભવં વિવિધં તથા ।
સુપુત્રઃ સુકુલં ભૂપ ધનધાન્યં વરસ્ત્રિયઃ

સુજન્મમરણં ચાપિ સુભોગાઃ સુખમેવ ચ ।
સદા દાનેઽધિકા પ્રીતિરૌદાર્યં ધૈર્યમુત્તમમ્

પ્રસાદાત્તસ્ય દેવસ્ય વિષ્ણોશ્ચૈવ મહાત્મનઃ ।
નારાયણસ્ય જાયંતે સિદ્ધયો ભૂપ વાંચ્છિતાઃ

ઊર્જે માસિ તપો માસિ માધવે માધવપ્રિયે ।
સ્નાત્વા દામોદરં ભક્ત્યા માધવં મધુસૂદનમ્

વિશેષેણ સમભ્યર્ચ્ય દત્વા દાનાનિ શક્તિતઃ ।
એહિકં સુખમાસાદ્ય નરો હરિપદં વ્રજેત્

અનેકજન્માર્જિતપાતકાવલી વિલીયતે માધવમજ્જનેન ।
સૂર્યોદયે ભૂપ યથા તમિસ્રં વચઃ સ્વયંભૂરિદમાદિશન્મે

ચકાર વિષ્ણુર્વિપુલપ્રચારં માસસ્ય વૈ માધવસંજ્ઞકસ્ય ।
યમસ્ય ગુપ્તં વચસા વિચિંત્ય મનુષ્યલોકં ગમિતં ચકાર

તસ્માદસ્મિન્સમાયાતે માધવે માસિ વૈષ્ણવૈઃ ।
સ્નાત્વા પુણ્યજલે તીર્થે ગંગાયાઃ પાવને નૃણામ્

રેવાયા વા મહારાજ યામુને શારદેઽથવા ।
પ્રાતસ્ત્વનુદિતે ભાનૌ વિધાનેન નૃપોત્તમ

પૂજયિત્વા ચ દેવેશં મુકુંદં મધુસૂદનમ્ ।
પુત્રપૌત્રધનૈઃ શ્રેયો વાંચ્છિતાનિ સુખાનિ ચ

અનુભૂય તપસ્ત્વંતે સ્વર્ગમક્ષયમાપ્નુયાત્ ।
એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગ મધુસૂદનમર્ચય

સ્નાત્વા સમ્યગ્વિધાનેન વૈશાખે તુ વિશેષતઃ ।
દેવમારાધ્ય ગોવિન્દં નારાયણમનામયમ્

પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં સુખં પુત્રં ધનાનિ ચ હરેઃ પદમ્ ।
દેવદેવં નમસ્કૃત્ય માધવં પાપનાશનમ્

પ્રારભેત વ્રતમિદં પૌર્ણમાસ્યાં મધોર્નૃપ ।
યમૈશ્ચ નિયમૈર્યુક્તઃ શક્ત્યા કિંચિત્પ્રદાય ચ

હવિષ્યભુગ્ભૂમિશાયી બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ ।
કૃચ્છ્રાદિતપસા ક્ષામો ધ્યાયન્નારાયણં હૃદિ

એવં પ્રાપ્ય ચ વૈશાખીં દદ્યાન્મધુતિલાદિકમ્ ।
ભોજનં દ્વિજમુખ્યેભ્યો ભક્ત્યા ધેનું સદક્ષિણામ્

અચ્છિદ્રં પ્રાર્થયેચ્ચાપિ તસ્ય સ્નાનસ્ય ભૂસુરાન્ ।
યથા લક્ષ્મીઃ પ્રિયા ભૂપ માધવસ્ય જગત્પતેઃ

તથૈવ માધવો માસો મધુસૂદનવલ્લભઃ ।
એવં વિધિયુતો મર્ત્યઃ સ્નાત્વા દ્વાદશવત્સરમ્

ઉદ્યાપનં ચરેચ્છક્ત્યા મધુસૂદનતુષ્ટયે ।
ઇદં માધવમાસસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં તવ

યત્પુરા બ્રહ્મણો વક્ત્રાચ્છ્રુતમાસીન્મયા નૃપ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે ષડશીતિતમોઽધ્યાયઃ