પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.87

સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ ।
સૂતૌવાચ-
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નારદસ્ય સ ભૂપતિઃ ।
પ્રણમ્ય વિસ્મિતઃ પ્રાહ ચિન્તયન્મનસા હરિમ્

અંબરીષ ઉવાચ-
કથમેતદ્વિમુહ્યામઃ સ્વલ્પાયાસેન વૈ મુને ।
પ્રાપ્યતે સ્નાનમાત્રેણ ફલં ચૈવાતિદુર્લ્લભમ્

નારદ ઉવાચ-
સત્યમુક્તં ત્વયા રાજન્નલ્પાયાસેન યન્મહત્ ।
ફલં સંપ્રાપ્યતે તત્ર શ્રદ્ધત્સ્વ વિધિભાષિતમ્

ધર્મસ્ય ગતયઃ સૂક્ષ્મા દુર્જ્ઞેયા હીશ્વરૈરપિ ।
મુહ્યંતે ચાત્ર વિદ્વાંસોઽચિંત્યશક્તિ હરેઃ કૃતૌ

વિશ્વામિત્રાદયો રાજન્ધર્માધિક્યેન બાહુજાઃ ।
બ્રાહ્મણ્યં સમુપાયાતાઃ સૂક્ષ્મા ધર્મગતિસ્ત્વતઃ

અજામિલોઽપિ ભૂપાલ દાસીપતિરિતિ શ્રુતઃ ।
ધર્મપત્નીપરિત્યાગી નિત્યં પાપપથિસ્થિતઃ

મ્રિયમાણઃ સુતસ્નેહાત્પ્રોચ્ય નારાયણેતિ ચ ।
તદ્ધ્યાનનામગ્રહણાત્પદં લેભે સુદુર્લ્લભમ્

અનિચ્છયાપિ દહતિ સ્પૃષ્ટો હુતવહો યથા ।
તથા દહતિ ગોવિંદ નામવ્યાજાદપીરિતમ્

કાનીનસ્ય મુનેઃ પૌત્રા ભ્રાતૃજાયાભિગામિનઃ ।
ગોલકસ્ય ચ વૈ પંડોઃ પુત્રાઃ કુંડાઃ સ્વયં તથા

તે પંચાપિ ચ ભૂપાલ પાંડવા દ્રૌપદીરતાઃ ।
તેષાં ચ પુણ્યશ્લોકત્વં સૂક્ષ્માધર્મગતિસ્તતઃ

વિચિત્રાણિ ચ કર્માણિ વિચિત્રા ભૂતભાવનાઃ ।
વિચિત્રાણિ ચ ભૂતા નિવિચિત્રાઃ કર્મશક્તયઃ

કદાચિત્સુકૃતં કર્મ કૂટસ્થં યદવસ્થિતમ્ ।
કેનચિત્કર્મણા ભૂપ શુભેન પરિવર્ધતે

ફલં દદાતિ સુમહત્કસ્મિન્નપિ ચ જન્મનિ ।
સૂક્ષ્મો ધર્મોઽતિગહનો મીયતે ન યથા તથા

નૈતસ્ય ફલદાનસ્ય શ્રૂયતે ભૂપનિશ્ચયઃ ।
યત્કિંચિત્સુકૃતં કર્મચ્છન્નં પાપાંતરૈરપિ

તદાગત્ય કુતઃ ક્વાપિ સ્વં ફલં ચ પ્રયચ્છતિ ।
કૃતસ્ય નેહ નાશોઽસ્તિ પુણ્યસ્ય દુરિતસ્ય ચ

તથાપિ બહુભિઃ પુણ્યૈર્દુરિતં યાતિ દારુણમ્ ।
યદુક્તં ભવતા રાજન્નાયાસાધિક્યતો ભવેત્

મહત્પુણ્યં ચ તત્રાપિ કારણં મે નિશામય ।
સ્વલ્પાયાસમહાયાસૌ યદ્યલ્પત્વ મહત્ત્વયોઃ

મહાપુણ્યાસ્તતસ્તે સ્યુઃ સંતતં કર્ષકાદયઃ ।
મંત્રોચ્ચારં ચ સિંહાદેરાયાસં બહુલં ત્વતઃ

પંચગવ્યં પ્રશસ્તં હિ વ્રતાંગત્વેન નો ભવેત્ ।
ઇતિ કર્તવ્યબાહુલ્યં મહત્ત્વં ચ તદલ્પતા

જલાગ્ન્યાદિપ્રવેશસ્ય પ્રસજ્યેત વ્રતાંતરાત્ ।
ઇદમલ્પં મહચ્ચૈતદિતિ નૈવ નિયામકમ્

ફલં યચ્ચોદિતં શાસ્ત્રે તદેવ સ્યાન્મહન્નૃપ ।
યથાલ્પનાશો મહતા મહન્નાશસ્તથાલ્પતઃ

કિં ત્વલ્પવિસ્ફુલિંગેન તૃણરાશિઃ પ્રદહ્યતે

હત્યાયુતં પાપસહસ્રમુગ્રં ગુર્વંગનાકોટિનિષેવણં ચ ।
સ્તેયાદિ પાપાનિ ચ કૃષ્ણભક્તૈરજ્ઞાનજાતાનિ લયં હ્રિયંતે

વિષ્ણુભક્તિમતાવીર યત્કિંચિત્ક્રિયતેઽલ્પકમ્ ।
સુકૃતં સાધુવિદુષા તદક્ષયફલં લભેત્

સંદેહો નાત્ર કર્ત્તવ્યો માધવેમાસિ માધવમ્ ।
સમારાધ્ય નરો ભક્ત્યા તત્તદ્વાંચ્છિતમાપ્નુયાત્

અપત્યં દ્રવિણં રત્નં દારાહર્મ્યં હયા ગજાઃ ।
સુખાનિ સ્વર્ગમોક્ષૌ ચ ન દૂરે હરિભક્તિતઃ

એવં શાસ્ત્રોક્તવિધિના સ્વલ્પેનાપિ ન સંશયઃ ।
પાપસ્ય મહતોઽપિ સ્યાત્ક્ષયો વૃદ્ધિઃ સુકર્મણઃ

ફલાધિક્યં ભવેદ્ભૂપ ત્વાધિક્યાદ્ભાવકર્મણોઃ ।
સૂક્ષ્મા ધર્મસ્ય વિજ્ઞેયા ગતિસ્તુ વિવિધૈરપિ

પ્રિયો માધવમાસોઽયં માધવસ્ય મહાત્મનઃ ।
એકોપ્યનુષ્ઠિતો લોકૈઃ સમગ્રેપ્સિતદાયકઃ

પુણ્યેન ગાંગેન જલેન કાલે દેશેઽપિ યઃ સ્નાનપરોઽપિ ભૂપ ।
આજન્મતો ભાવહતોઽપિ દાતા ન શુદ્ધિમેતીતિ મતં મમૈતત્

ગંગાદિતીર્થેષુ વસંતિ જીવા દેવાલયે પક્ષિગણાશ્ચ નિત્યમ્ ।
વિનાશમાયાંતિ કૃતોપવાસા ભાવોજ્ઝિતા નૈવ ગતિં લભંતે

ભાવં તતો હૃત્કમલે નિધાય શ્રીમાધવં માધવમાસિ ભક્ત્યા ।
યજેત યઃ સ્નાનપરો વિશુદ્ધઃ પુણ્યં ન શક્તા વયમસ્ય વક્તુમ્

પ્રજ્વાલ્ય વહ્નિં ઘૃતતૈલસિક્તં પ્રદક્ષિણાવર્તશિખં સ્વકાલે ।
પ્રવિશ્ય દગ્ધઃ કિલ ભાવદુષ્ટો ન સ્વર્ગમાપ્નોતિ ફલં ન ચાન્યત્

શ્રદ્ધત્સ્વભૂપ તસ્માત્ત્વં માધવસ્ય ફલં પ્રતિ ।
સ્વલ્પં ચાપિ શુભં કર્મ વિકર્મશતનાશનમ્

યથા હરેર્નામભયેન ભૂપ નશ્યંતિ સર્વે દુરિતસ્ય વૃંદાઃ ।
નૂનં રવૌ મેષગતે વિભાતે સ્નાનેન તીર્થે ચ હરિસ્તવેન

તેજસા વૈનતેયસ્ય પાપ્માનઃ પન્નગા ઇવ ।
વિદ્રવંતિ ચ વૈશાખસ્નાનેનોષસિ નિશ્ચિતમ્

ગંગાયાં નર્મદાયાં વા સ્નાત્વા મેષગતે રવૌ ।
પાપપ્રશમનસ્તોત્રં યઃ પઠેદ્ભક્તિભાવતઃ

એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિસંધ્યમપિ ભૂપતે ।
સ યાતિ પરમં સ્થાનં સર્વપાપવિવર્જિતઃ

અંબરીષ મહત્પુણ્યપ્રાપ્તયે કુરુ વીક્ષણમ્ ।
માધવેમાસિ વૈ સ્નાનં પ્રાતર્નિયમસંસ્થિતઃ

યદાનર્ત્તપુરે પ્રોક્તં વસતાં વર્ષકોટિભિઃ ।
તત્પ્રાતર્માધવે માસિ સ્નાનેનૈકેન લભ્યતે

ઇહાર્થે યત્પુરાવૃત્તં તદાકર્ણય ભૂપતે ।
ભાર્યયા સહ સંવાદં દેવશર્મદ્વિજન્મનઃ

રેવાતીરે સુપુણ્યે ચ તીર્થે ચામરકંટકે ।
કૌશિકસ્ય સુતો જાતો દેવશર્મા દ્વિજોત્તમઃ

ધનપુત્રવિહીનસ્તુ બહુદુઃખસમન્વિતઃ ।
દારિદ્રેણ સુદુઃખેન સર્વદૈવપ્રપીડિતઃ

પુત્રોપાયં ધનસ્યાપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્ ।
એકદા તુ પ્રિયા તસ્ય સુમના નામ સુવ્રતા

ભર્તારં ચિંતયોપેતમધોમુખમલક્ષયત્ ।
સમાલોક્ય તદા કાંતં તમુવાચ યશસ્વિની

દુઃખજાલૈરસંખ્યૈસ્તુ તવ ચિત્તં પ્રકર્ષિતમ્ ।
વ્યામોહેન પ્રમૂઢોસિ ત્યજ ચિંતાં મહામતે

મમ દુઃખં સમાચક્ષ્વ સ્વસ્થો ભવ સુખં વ્રજ ।
નાસ્તિ ચિંતાસમં દુઃખં કાયશોષણમેવ હિ

તાં સંત્યજ્ય પ્રવર્તેત સ સુખેન પ્રમોદતે ।
ચિંતાયાઃ કારણં વિપ્ર કથયસ્વ મમ પ્રભો

નારદ ઉવાચ-।
પ્રિયાવાક્યં સ સંશ્રુત્ય દેવશર્મા મહામતિઃ ।
ઉવાચ વચનં પ્રીતો દુઃખિતોઽપિ સતીસખઃ

દેવશર્મોવાચ-।
યત્ત્વયા ચિંતિતં ભદ્રે કિંચિદ્દુઃખસ્ય કારણમ્ ।
તત્સર્વં તુ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુત્વા ચૈવાવધાર્યતામ્

ન જાને કેન પાપેન ધનહીનોઽસ્મિ સુવ્રતે ।
તથા પુત્રવિહીનોઽસ્મિ એતદ્દુઃખસ્ય કારણમ્

સુમનોવાચ-।
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ સર્વસંદેહનાશનમ્ ।
સ્વરૂપમુપદેશસ્ય સર્વવિજ્ઞાનદર્શનમ્

સંતોષ એવ પરમં પુણ્યં સૌખ્યાદિકારણમ્ ।
અસંતોષઃ પરં પાપમિત્યાહ ભગવાન્હરિઃ

લોભઃ પાપસ્ય બીજોઽયં મોહો મૂલં ચ તસ્ય વૈ ।
અસત્યં તસ્ય હિ સ્કંધો મહાશાખા સુવિસ્તરાત્

મદકૌટિલ્ય પત્રાણિ કુબુદ્ધ્યા પુષ્પિતઃ સદા ।
અનૃતં તસ્ય સૌગંધ્યમજ્ઞાનં ફલમેવ ચ

કુડ્યં પાષંડચૌરાશ્ચ ક્રૂરાઃ કૂટાશ્ચ પાપિનઃ ।
પક્ષિણો મોહવૃક્ષસ્ય મહાશાખાસમાશ્રિતાઃ

અજ્ઞાનં સુફલં તસ્ય રસો ધર્મં ફલસ્ય હિ ।
ભાવોદકેન સંવૃદ્ધિસ્તસ્ય શ્રદ્ધા ક્રતુ પ્રિયા

અધર્મેષુ રસસ્તસ્ય ઉત્ક્લેદૈર્મધુરાયતે ।
તાદૃશૈશ્ચ ફલૈશ્ચૈવસફલો લોભપાદપઃ

તસ્યચ્છાયાં સમાશ્રિત્ય યો નરઃ પરિવર્તતે ।
ફલાનિ તસ્ય સોઽશ્નાતિ સ્વપક્વાનિ દિનેદિને

ફલાનાં ચ રસેનાપિ અધર્મેણ તુ પોષિતઃ ।
સ સંપુષ્ટો ભવેન્મર્ત્યઃ પતનાય પ્રયચ્છતિ

તસ્માચ્ચિંતાં પરિશ્રિત્ય સ્વામિ લોભં ન કારયેત્ ।
ધનપુત્રકલત્રાણાં ચિંતામેતાં ન કારયેત્

યો હિ વિદ્વાન્નચેત્કાંત મૂર્ખાણાં પથમેવ હિ ।
મૃષા ચિંતયતે નિત્યં દિવારાત્રૌ વિમોહિતઃ

શુભાર્થં ચ પ્રવિંદામિ કથં પુત્રાનહં લભે ।
એવં ચિંતયતે નિત્યં દિવારાત્રૌ વિમોહિતઃ

ક્ષણમેકં પ્રપશ્યેત્સ ચિંતામધ્યે મહત્સુખમ્ ।
પુનશ્ચૈતન્યમાયાતિ મહાદુઃખેન પીડ્યતે

ચિંતામોહૌ પરિત્યજ્ય અનુવર્તસ્વ તં દ્વિજ ।
સંસારે નાસ્તિ સંબંધઃ કેન સાર્ધં મહામતે

મિત્રાશ્ચ બાંધવાઃ પુત્રાઃ પિતામાતા સુતાસ્તથા ।
સ્વસંબંધા ભવંત્યેતે કલત્રાદિ તથૈવ ચ

દેવશર્મોવાચ-।
સંબંધઃ કીદૃશો ભદ્રે તન્મે વિસ્તરતો વદ ।
યેન જાયંતિ તે સર્વે ધનપુત્રાદિ બાંધવાઃ

સુમનોવાચ-।
ભર્તઃ પંચવિધાઃ પુત્રા જાયંતે તાન્વદામ્યહમ્ ।
ન્યાસાપહારકં ચૈકમૃણસંબંધિનં પરમ્

રિપું લભ્યમુદાસીનમિતિ કાંત ભવંતિ તે ।
લક્ષણાનિ પ્રવક્ષ્યામિ તેષામીશ પૃથક્પૃથક્

પુત્રા મિત્રાઃ પ્રિયા ભાર્યા પિતા માતા ચ બાંધવાઃ ।
સ્વેનસ્વેન હિ જાયંતે સંબંધેન મહીતલે

ન્યાસાપહારભાવેન યસ્ય યેન હૃતં ભુવિ ।
ન્યાસસ્વામી ભવેત્પુત્રો ગુણવાન્રૂપવાન્ભુવિ

યેન હ્યપહૃતં ન્યાસં તસ્ય ગેહે ન સંશયઃ ।
ન્યાસાપહારણં દુઃખં સ દત્ત્વા દારુણં ગતઃ

ન્યાસસ્વામી સુપુત્રોઽભૂન્ન્યાસાપહારકસ્ય ચ ।
ગુણવાન્રૂપવાંશ્ચૈવ સર્વલક્ષણસંયુતઃ

ભક્તિં ચ દર્શયેત્તસ્ય પુત્રો ભૂત્વા દિનેદિને ।
પ્રિયવાઙ્મધુરોવાગ્મી બહુસ્નેહં વિદર્શયેત્

સ્વીયં દ્રવ્યં સમુદ્ગ્રાહ્ય પ્રીતિમુત્પાદ્ય ચાતુલામ્ ।
યથા તેન પ્રદત્તં તન્ન્યાસાપહરણાત્પરમ્

દુઃખમેવં મહાભાગ દારુણં પ્રાણનાશનમ્ ।
તાદૃશં તસ્ય સો દદ્યાત્પુત્રો ભૂત્વા મહાગુણઃ

અલ્પાયુષસ્તથા ભૂત્વા મરણં ચોપગચ્છતિ ।
દુઃખં દત્વા પ્રયાત્યેવં પ્રહૃત્યૈવં પુનઃપુનઃ

યદાહ પુત્રપુત્રેતિ પ્રલાપં હિ કરોતિ યઃ ।
તદા હાસ્યં કરોત્યેષ કસ્તુ પુત્રો હિ કસ્ય ચ

અનેનાપહૃતં ન્યાસં મદીયં પાપચારિણા ।
દ્રવ્યાપહારણેનાપિ મમ પ્રાણાગતાઃ કિલ

દુઃખેન મહતા ચૈવ અસહ્યેન ચ વૈ પુરા ।
તદા દુઃખં મયા દત્વાદ્રવ્યમુદ્ગ્રાહ્યમુત્તમમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાહાત્મ્યે સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ