પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.67

સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

શેષ ઉવાચ।
અથ સૌમિત્રિરાગત્ય જાનકીં નતવાન્મુહુઃ ।
પ્રેમગદ્ગદયા શંસન્વાચં રામપ્રણોદિતામ્

સીતા સમાગતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં વિનયાન્વિતમ્ ।
તન્મુખાદ્રામસંદેશં શ્રુત્વોવાચ વિલજ્જિતા

સૌમિત્રે કથમાગચ્છે રામત્યક્તા મહાવને ।
તિષ્ઠામિ રામં સ્મરન્તી વાલ્મીકેરાશ્રમે ત્વહમ્

તસ્યા મુખોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા સૌમિત્રિરબ્રવીત્ ।
માતઃ પતિવ્રતે રામસ્ત્વામાકારયતે મુહુઃ

પતિવ્રતા પતિકૃતં દોષં નાનયતે હૃદિ ।
તસ્માદાગચ્છ હિ મયા સ્થિત્વા સ્યંદન ઉત્તમે

ઇત્યાદિ વચનં શ્રુત્વા જાનકી પતિદેવતા ।
મનોરોષં પરિત્યજ્ય તસ્થૌ સૌમિત્રિણા રથે

તાપસીઃ સકલા નત્વા મુનીંશ્ચ નિગમોજ્જ્વલાન્ ।
રામં સ્મરંતી મનસા રથે સ્થિત્વાગમત્પુરીમ્

ક્રમેણ નગરીં પ્રાપ્તા મહાર્હાભરણાન્વિતા ।
સરયૂં સરિતં પ્રાપ યત્ર રામઃ સ્વયં સ્થિતઃ

રથાદુત્તીર્ય લલિતા લક્ષ્મણેન સમન્વિતા ।
રામસ્ય પાદયોર્લગ્ના પતિવ્રતપરાયણા

રામસ્તામાગતાં દૃષ્ટ્વા જાનકીં પ્રેમવિહ્વલામ્ ।
સાધ્વિ ત્વયા સહેદાનીં કુર્વે યજ્ઞસમાપનમ્

વાલ્મીકિં સા નમસ્કૃત્ય તથાન્યાન્વિપ્રસત્તમાન્ ।
જગામ માતૃપદયોઃ સન્નતિં કર્તુમુત્સુકા

કૌશલ્યા તામથાયાંતીં વીરસૂં જાનકીં પ્રિયામ્ ।
આશીર્ભિરભિસંયુજ્ય યયૌ હર્ષમનેકધા

કૈકેયીપદયોર્નમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ ।
ભર્ત્રા સહ ચિરં જીવ સપુત્રેત્યાશિષં વ્યધાત્

સુમિત્રા સ્વપદેનમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ ।
આશિષં વ્યદધાત્તસ્યાઃ પુત્રપૌત્રપ્રદાયિનીમ્

સીતા તાઃ સર્વતો નત્વા રામચંદ્ર પ્રિયા સતી ।
પરમં હર્ષમાપન્ના બભૂવ કિલ વાડવ

સમાગતાં વીક્ષ્ય પત્નીં રામચંદ્રસ્ય કુંભજઃ ।
સુવર્ણપત્નીં ધિક્કૃત્ય તામધાદ્ધર્મચારિણીમ્

રામસ્તદા યજ્ઞમધ્યે શુશુભે સીતયા સહ ।
તારયાનુગતો યદ્વચ્છશીવ શરદુત્પ્રભઃ

પ્રયોગમકરોત્તત્ર કાલે પ્રાપ્તે મનોરમે ।
વૈદેહ્યા ધર્મચારિણ્યા સર્વપાપાપનોદનમ્

સીતયા સહિતં રામં પ્રસક્તં યજ્ઞકર્મણિ ।
નિરીક્ષ્ય જહૃષુસ્તત્ર કૌતુકેન સમન્વિતાઃ

વસિષ્ઠં પ્રાહ સુમતિં રામસ્તત્ર ક્રતૌ વરે ।
કિં કર્તવ્યં મયા સ્વામિન્નતઃ પરમવશ્યકમ્

રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા ગુરુઃ પ્રાહ મહામતિઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં પ્રકર્તવ્યા પૂજા સંતોષકારિકા

મરુત્તેન ક્રતુઃ સૃષ્ટઃ પૂર્વં સંભારસંભૃતઃ ।
બ્રાહ્મણાસ્તત્ર વિત્તાદ્યૈસ્તોષિતા અભવંસ્તદા

અત્યંતં વિત્તસંભારં નેતું વિપ્રાશકન્નહિ ।
પ્રાક્ષિપન્હિમવદ્દેશે વિત્તભારાસહા દ્વિજાઃ

તસ્માત્ત્વમપિ રાજાગ્ર્ય લક્ષ્મીવાન્નૃપસત્તમ ।
દેહિ દાનાદિ વિપ્રેભ્યો યથા સ્યાત્પ્રીતિરુત્તમા

એતચ્છ્રુત્વા સ રાજાગ્ર્યઃ પૂજ્યં મત્વા ઘટોદ્ભવમ્ ।
પ્રથમં પૂજયામાસ બ્રહ્મપુત્રં તપોધનમ્

અનેકરત્નસંભારૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા ।
દેશૈર્જનૈઃ પરિવૃતૈરત્યંતપ્રીતિદાયકૈઃ

અગસ્ત્યં પૂજયામાસ સપત્નીકં મનોરમમ્ ।
તથૈવ રત્નૈઃ સ્વર્ણૈશ્ચ દેશૈશ્ચ વિવિધૈરપિ

વ્યાસં સત્યવતીપુત્રં તથૈવ સમપૂજયત્ ।
ચ્યવનં ભાર્યયા સાકં સુરત્નૈઃ સમપૂજયત્

અન્યાનપિ મુનીન્સર્વાનૃત્વિજસ્તપસાં નિધીન્ ।
પૂજયામાસ રત્નૌઘૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા

અદાત્તદા ક્રતૌ રામો વિપ્રેભ્યો ભૂરિદક્ષિણામ્ ।
લક્ષંલક્ષં સુવર્ણસ્ય પ્રત્યેકં ત્વગ્રજન્મને

દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ દદૌ દાનમનેકધા ।
યથાસંતોષવિહિતૈર્વિત્તૈ રત્નૈર્મનોહરૈઃ

વાસાંસિ ચ વિચિત્રાણિ ભોજનાનિ મૃદૂનિ ચ ।
તત્ર પ્રાદાદ્યથાશાસ્ત્રં સર્વેષાં પ્રીતિદાયકમ્

હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણં સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતમ્ ।
અત્યંતમભવદ્ધૃષ્ટં પુરં પુંસ્ત્રીસમાવૃતમ્

દાનં દદંતં સર્વેષાં વીક્ષ્ય કુંભોદ્ભવો મુનિઃ ।
અત્યંતપરમપ્રીતિં યયૌ ક્રતુવરે દ્વિજઃ

તદાભિષેકસ્નાનાર્થં પાનીયમમૃતોપમમ્ ।
આનેતું ચ ચતુઃષષ્ટિ નૃપાન્સસ્ત્રીન્સમાહ્વયત્

રામસ્તુ સીતયા સાર્દ્ધમાનેતુમુદકં યયૌ ।
ઘટેન સ્વર્ણવર્ણેન સર્વાલંકારશોભયા

સૌમિત્રિરપ્યૂર્મિલયા માંડવ્યા ભરતો નૃપઃ ।
શત્રુઘ્નઃ શ્રુતકીર્ત્યા ચ કાંતિમત્યા ચ પુષ્કલઃ

સુબાહુઃ સત્યવત્યા ચ સત્યવાન્વીરભૂષયા ।
સુમદસ્તત્ર સત્કીર્ત્યા રાજ્ઞ્યા ચ વિમલો નૃપઃ

રાજાવીરમણિસ્તત્ર શ્રુતવત્યા મનોજ્ઞયા ।
લક્ષ્મીનિધિઃ કોમલયા રિપુતાપોંગસેનયા

વિભીષણો મહામૂર્ત્યા પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રતીતયા ।
ઉગ્રાશ્વઃ કામગમયા નીલરત્નોધિરમ્યયા

સુરથઃ સુમનોહાર્યા તથા મોહનયા કપિઃ ।
ઇત્યાદીન્નૃપતીન્વિપ્રો વસિષ્ઠઃ પ્રાહિણોન્મુનિઃ

વસિષ્ઠઃ સરયૂં ગત્વા શિવપુણ્યજલાપ્લુતામ્ ।
ઉદકં મંત્રયામાસ વેદમંત્રેણ મંત્રવિત્

પયઃ પુનીહ્યમું વાહમુદકેન મનોહૃતા ।
યજ્ઞાર્થં રામચંદ્રસ્ય સર્વલોકૈકરક્ષિતુઃ

ઉદકં તન્મુનિસ્પૃષ્ટં સર્વે રામાદયો નૃપાઃ ।
આજહ્રુર્મંડપતલે વિપ્રવર્યૈરુપસ્તુતે

પયોભિર્નિર્મલૈઃ સ્નાપ્ય વાજિનં ક્ષીરસન્નિભમ્ ।
મંત્રેણ મંત્રયામાસ રામ હસ્તેન કુંભજઃ

પુનીહિ માં મહાવાહ અસ્મિન્બ્રહ્મસમાકુલે ।
ત્વન્મેધેનાખિલા દેવાઃ પ્રીણંતુ પરિતોષિતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો રામઃ સીતયા સમમસ્પૃશત્ ।
તદા સર્વે દ્વિજાશ્ચિત્રમમન્યંત કુતૂહલાત્

પરસ્પરમવોચંસ્તે યન્નામસ્મરણાન્નરાઃ ।
મહાપાપાત્પ્રમુચ્યંતે સ રામઃ કિં વદત્યહો

ઇત્યુક્તવતિ ભૂમીશે રામે કુંભોદ્ભવો મુનિઃ ।
કરવાલં ચાભિમંત્ર્ય દદૌ રામકરે મુનિઃ

કરવાલે ધૃતે સ્પૃષ્ટે રામેણ સ હયઃ ક્રતૌ ।
પશુત્વં તુ વિહાયાશુ દિવ્યરૂપમપદ્યત

વિમાનવરમારૂઢશ્ચાપ્સરોભિઃ સમંતતઃ ।
ચામરૈર્વીજ્યમાનશ્ચ વૈજયંત્યા વિભૂષિતઃ

તદા તં વાજિતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યરૂપધરં વરમ્ ।
વીક્ષ્ય લોકાઃ ક્રતૌ સર્વે વિસ્મયં પ્રાપ્નુવંસ્તદા

તદા રામઃ સ્વયં જાનઞ્જ્ઞાપયન્સર્વતો નરાન્ ।
પપ્રચ્છ દિવ્યરૂપં તં સુરં પરમધાર્મિકઃ

કસ્ત્વં દિવ્યવપુઃ પ્રાપ્તઃ કસ્માત્ત્વં વાજિતાં ગતઃ ।
કથં સુરસ્ત્રીસહિતઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ

રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રોવાચ ભૂમિપમ્ ।
હસન્મેઘરવાં વાણીમવદત્સુમનોહરામ્

તવાજ્ઞાતં ન સર્વત્ર બાહ્યાભ્યંતરચારિણઃ ।
તથાપિ પૃચ્છતે તુભ્યં કથયામિ યથાતથમ્

અહં પુરાભવે રામ દ્વિજઃ પરમધાર્મિકઃ ।
અચરં પ્રતિકૂલં વૈ વેદસ્ય રિપુતાપન

કદાચિદ્ધુતપાપાયાસ્તીરેઽહં ગતવાન્પુરા ।
અનેકવૃક્ષલલિતે સર્વત્રસુમનોરમે

તત્ર સ્નાત્વા પિતૄંસ્તૃપ્ત્વા દાનં દત્ત્વા યથાવિધિ ।
ધ્યાનં તવ મહાબાહો કૃતવાન્વેદસંમિતમ્

તદા જનાઃ સમાયાતા બહવસ્તત્ર ભૂપતે ।
તેષાં પ્રવંચનાર્થાય દંભમેનમકારિષમ્

અનેકક્રતુસંભારૈઃ પૂર્ણમજિરમુત્તમમ્ ।
વાસોભિશ્છાદિતં રમ્યં ચષાલાદિયુતં મહત્

અગ્નિહોત્રોદ્ભવોધૂમઃ સર્વતો નભસોંગણમ્ ।
ચકાર રમ્યમતુલં ચિત્રકારિવપુર્ધરઃ

અનેકતિલકશ્રીભિઃ શોભિતાંગો મહત્તપાઃ ।
દર્ભશોભઃ સમિત્પાણિર્દંભો મૂર્તિધરઃ કિમુ

દુર્વાસાસ્તત્ર સ્વચ્છંદં પર્યટઞ્જગતીતલમ્ ।
પ્રાપ તત્ર મહાતેજા ધૂતપાપસરિત્તટે

દદર્શ માં દંભકરં મૌનધારિણમગ્રતઃ ।
અનર્ઘ્યકરમુન્મત્તમસ્વાગતવચઃ કરમ્

દૃષ્ટ્વાતીવ ક્રુધાક્રાંતઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।
શશાપાસૌ મુનિસ્તીવ્રો દંભિનં માં મહામતિઃ

દંભં કરોષિ ચેત્તીરે સરિતસ્ત્વં સુદુર્મતે ।
તસ્માત્પ્રાપ્નુહિ નિર્વાચ્યં પશુત્વં તાપસાધમ

શાપં પ્રદત્તં સંશ્રુત્ય દુઃખિતોઽહં તદાભવમ્ ।
અગ્રાહિષં પદે તસ્ય મુનેર્દુર્વાસસઃ કિલ

તદા મે કૃતવાન્રામ દ્વિજોઽનુગ્રહમુત્તમમ્ ।
વાજિતાં પ્રાપ્નુહિ મખે રાજરાજસ્ય તાપસ

પશ્ચાત્તદ્ધસ્તસંપર્કાદ્યાહિ તત્પરમં પદમ્ ।
દિવ્યં વપુર્મનોહારિ ધૃત્વા દંભવિવર્જિતમ્

તેન શાપોપિસંદિષ્ટો મમાનુગ્રહતાં ગતઃ ।
યદહં તવ હસ્તસ્ય સ્પર્શં પ્રાપ્તો મનોરમમ્

યદેવ રામ દેવાદિદુર્લભં બહુજન્મભિઃ ।
તત્તેઽહં કરજસ્પર્શં પ્રાપ્તવાનિહ દુર્લભમ્

આજ્ઞાપય મહારાજ ત્વત્પ્રસાદાદહં મહત્ ।
ગચ્છામિ શાશ્વતં સ્થાનં તવ દુઃખાદિવર્જિતમ્

ન યત્ર શોકો ન જરા ન મૃત્યુઃ કાલવિભ્રમઃ ।
તત્સ્થાનં દેવ ગચ્છામિ ત્વત્પ્રસાદાન્નરાધિપ

ઇત્યુક્ત્વા તં પરિક્રમ્ય વિમાનવરમારુહત્ ।
અનેકરત્નખચિતં સર્વદેવાધિવંદિતમ્

ગતોઽસૌ શાશ્વતસ્થાનં રામપાદપ્રસાદતઃ ।
પુનરાવૃત્તિરહિતં શોકમોહવિવર્જિતમ્

તેન તત્કથિતં શ્રુત્વા રામં જ્ઞાત્વેતરે જનાઃ ।
વિસ્મયં પ્રાપિરે સર્વે પરસ્પરમુદુન્મદાઃ

શૃણુ દ્વિજમહાબુદ્ધે દંભેનાપિ સ્મૃતો હરિઃ ।
દદાતિ મોક્ષં સુતરાં કિં પુનર્દંભવર્જનાત્

યથાકથંચિદ્રામસ્ય કર્તવ્યં સ્મરણં પરમ્ ।
યેન પ્રાપ્નોતિ પરમં પદં દેવાદિદુર્લભમ્

તચ્ચિત્રં વીક્ષ્ય મુનયઃ કૃતાર્થં મેનિરે નિજમ્ ।
યદ્રામચરણપ્રેક્ષા કરસ્પર્શપવિત્રિતમ્

ગતે તસ્મિન્સુરે સ્વર્ગં હયરૂપધરે પુરા ।
ઉવાચ રામસ્તપસાં નિધીન્વેદવિદુત્તમાન્

કિં કર્તવ્યં મયાબ્રહ્મન્હયો નષ્ટો ગતઃ સુખમ્ ।
હોમઃ કથં પુરોભાવી સર્વદૈવતતર્પકઃ

યથા સ્યાત્સુરસંતૃપ્તિર્યથા મે મખ ઉત્તમઃ ।
તથા કુર્વંતુ મુનયો યથા મે સ્યાદ્વિધિશ્રુતમ્

ઇતિ વાક્યં સમાશ્રુત્ય જગાદ મુનિસત્તમઃ ।
વસિષ્ઠઃ સર્વદેવાનાં ચિત્તાભિજ્ઞાનકોવિદઃ

કર્પૂરમાહર ક્ષિપ્રં યેન દેવાઃ સ્વયં પુરા ।
પ્રાપ્ય હવ્યં ગ્રહીષ્યંતિ મદ્વાક્યપ્રેરિતાધુના

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રામઃ ક્ષિપ્રમુપાહરત્ ।
કર્પૂરં બહુદેવાનાં પ્રીત્યર્થં બહુશોભનમ્

તદા મુનિઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા દેવાનાહ્વયદદ્ભુતાન્ ।
તે સર્વે તત્ક્ષણાત્પ્રાપ્તાઃ સ્વપરીવારસંવૃતાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખણ્ડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે યજ્ઞપ્રારંભોનામ સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ