પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.48

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ પ્રોક્તં તુ મુનિના સંશ્રુત્ય પરવીરહા ।
વિસ્મયં માનયામાસ હૃદિ શૌનકમબ્રવીત્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
કર્મણો ગહના વાર્તા યયા સાત્વકનામધૃત્ ।
દિવં પ્રાપ્તોઽપિ મહતા કર્મણા રાક્ષસીકૃતઃ

સ્વામિન્વદ મહર્ષે ત્વં કર્મણાં સ્વગતિર્યથા ।
યેન કર્મવિપાકેન યાદૃશં નરકં ભવેત્

શૌનક ઉવાચ।
ધન્યોસિ રાઘવશ્રેષ્ઠ યત્તે મતિરિયં શુભા ।
જાનન્નપિ હિતાર્થાય લોકાનાં ત્વં બ્રવીષિ ભોઃ

કથયામિ વિચિત્રાણાં કર્મણાં વિવિધા ગતીઃ ।
તાઃ શૃણુષ્વ મહારાજ યચ્છ્રુત્વા મોક્ષમાપ્નુયાત્

પરવિત્તં પરાપત્યં કલત્રં પારકં ચ યઃ ।
બલાત્કારેણ ગૃહ્ણાતિ ભોગબુદ્ધ્યા ચ દુર્મતિઃ

કાલપાશેન સંબદ્ધો યમદૂતૈર્મહાબલૈઃ ।
તામિસ્રે પાત્યતે તાવદ્યાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્

તત્ર તાડનમુદ્ધૂતાઃ કુર્વંતિ યમકિંકરાઃ ।
પાપભોગેન સંતપ્તસ્તતો યોનિં તુ શૌકરીમ્

તત્ર ભુક્ત્વા મહાદુઃખં માનુષત્વં ગમિષ્યતિ ।
રોગાદિચિહ્નિતં તત્ર દુર્યશો જ્ઞાપકં સ્વકમ્

ભૂતદ્રોહં વિધાયૈવ કેવલં સ્વકુટુંબકમ્ ।
પુષ્ણાતિ પાપનિરતઃ સોંઽધતામિસ્રકે પતેત્

યે નરા ઇહ જંતૂનાં વધં કુર્વંતિ વૈ મૃષા ।
તે રૌરવે નિપાત્યંતે ભિદ્યંતે રુરુભી રુષા

યઃ સ્વોદરાર્થે ભૂતાનાં વધમાચરતિ સ્ફુટમ્ ।
મહારૌરવસંજ્ઞે તુ પાત્યતે સ યમાજ્ઞયા

યો વૈ નિજં તુ જનકં બ્રાહ્મણં દ્વેષ્ટિ પાપકૃત્ ।
કાલસૂત્રે મહાદુષ્ટે યોજનાયુતવિસ્તૃતે

યાવંતિ પશુરોમાણિ ગવાં દ્વેષં કરોતિ યઃ ।
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ પચ્યતે યમકિંકરૈઃ

યો ભૂમૌ ભૂપતિર્ભૂત્વા દંડાયોગ્યં તુ દંડયેત્ ।
કરોતિ બ્રાહ્મણસ્યાપિ દેહદંડં ચ લોલુપઃ

સ સૂકરમુખૈર્દુષ્ટૈઃ પીડ્યતે યમકિંકરૈઃ ।
પશ્ચાદ્દુષ્ટાસુ યોનીષુ જાયતે પાપમુક્તયે

બ્રાહ્મણાનાં ગવાં યે તુ દ્રવ્યં વૃત્તં તથાલ્પકમ્ ।
વૃત્તિં વા ગૃહ્ણતે મોહાલ્લુંપંતિ સ્વબલાન્નરાઃ

તે પરત્રાંધકૂપે ચ પાત્યંતે ચ મહાર્દિતાઃ ।
યોઽન્નં સ્વયમુપાહૃત્ય મધુરં ચાત્તિલોલુપઃ

ન દેવાય ન સુહૃદે દદાતિ રસનાપરઃ ।
સ પતત્યેવ નરકે કૃમિભોજનસંજ્ઞિતે

અનાપદિ નરો યસ્તુ હિરણ્યાદીન્યપાહરેત્ ।
બ્રહ્મસ્વં વા મહાદુષ્ટે સંદંશે નરકે પતેત્

યઃ સ્વદેહં પ્રપુષ્ણાતિ નાન્યં જાનાતિ મૂઢધીઃ ।
સ પાત્યતે તૈલતપ્તે કુંભીપાકેઽતિદારુણે

યો નાગમ્યાં સ્ત્રિયં મોહાદ્યોષિદ્ભાવાચ્ચ કામયેત્ ।
તં તયા કિંકરાઃ સૂર્મ્યા પરિરંભં ચ કુર્વતે

યે બલાદ્વેદમર્યાદાં લુંપંતિ સ્વબલોદ્ધતાઃ ।
તે વૈતરણ્યાં પતિતા માંસશોણિતભક્ષકાઃ

વૃષલદ્યં યઃ સ્ત્રિયં કૃત્વા તયા ગાર્હસ્થ્યમાચરેત્ ।
પૂયોદે નિપતત્યેવ મહાદુઃખસમન્વિતઃ

યે દંભમાશ્રયંતે વૈ ધૂર્તા લોકસ્ય વંચને ।
વૈશસે નરકે મૂઢાઃ પતંતિ યમતાડિતાઃ

યે સવર્ણાં સ્ત્રિયં મૂઢા રેતઃ સ્વં પાયયંતિ ચ ।
રેતઃકુલ્યાસુ તે પાપા રેતઃપાનેષુ તત્પરાઃ

યે ચૌરા વહ્નિદા દુષ્ટા ગરદા ગ્રામલુંઠકાઃ ।
સારમેયાદને તે વૈ પાત્યંતે પાતકાન્વિતાઃ

કૂટસાક્ષ્યં વદત્યદ્ધા પુરુષઃ પાપસંભૃતઃ ।
પરકીયં તુ દ્રવ્યં યો હરતિ પ્રસભં બલી

સોઽવીચિનરકે પાપી અવાગ્વક્ત્રઃ પતત્યધઃ ।
તત્ર દુઃખં મહદ્ભુક્ત્વા પાપિષ્ઠાં યોનિમાવ્રજેત્

યો નરો રસનાસ્વાદાત્સુરાં પિબતિ મૂઢધીઃ ।
તં પાયયંતિ લોહસ્ય રસં ધર્મસ્ય કિંકરાઃ

યો ગુરૂનવમન્યેત સ્વવિદ્યાચારદર્પિતઃ ।
સ મૃતઃ પાત્યતે ક્ષારનરકેઽધોમુખઃ પુમાન્

વિશ્વાસઘાતં કુર્વંતિ યે નરા ધર્મનિષ્કૃતાઃ ।
શૂલપ્રોતે ચ નરકે પાત્યંતે બહુયાતને

પિશુનો યો નરાન્સર્વાનુદ્વેજયતિ વાક્યતઃ ।
દંદશૂકે ચ પતિતો દંદશૂકૈઃ સ દશ્યતે

એવં રાજન્નનેકે વૈ નરકાઃ પાપકારિણામ્ ।
પાપં કૃત્વા પ્રયાંત્યેતે પીડાં યાંતિ સુદારુણામ્

યૈર્ન શ્રુતા રામકથા ન પરોપકૃતિઃ કૃતા ।
તેષાં સર્વાણિ દુઃખાનિ ભવંતિ નરકાંતરે

અત્ર યસ્ય સુખં સ્વર્ગે ભૂયાત્તસ્ય ઇતીર્યતે ।
યે દુઃખિનો રોગયુતા નરકાદાગતાશ્ચ તે

શેષ ઉવાચ।
એતચ્છ્રુત્વા મહીપાલઃ કંપમાનઃ ક્ષણે ક્ષણે ।
પપ્રચ્છ ભૂયસ્તં વિપ્રં સર્વસંશયનુત્તયે

તત્તત્પાપસ્ય ચિહ્નાનિ કથયસ્વ મહામુને ।
કેન પાપેન કિં ચિહ્નં ભૂલોકે ઉપજાયતે

ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં મુનિઃ પ્રોવાચ ભૂપતિમ્ ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ ચિહ્નાનિ પાપકારિણામ્

શૌનક ઉવાચ।
સુરાપઃ શ્યામદંતશ્ચ નરકાંતે પ્રજાયતે ।
અભક્ષ્યભક્ષકારી ચ જાયતે ગુલ્મકોદરઃ

ઉદક્યાવીક્ષિતં ભુક્ત્વા જાયતે કૃમિલોદરઃ ।
શ્વમાર્જારાદિસંસ્પૃષ્ટં ભુક્ત્વા દુર્ગંધિમાન્ભવેત્

અનિવેદ્ય સુરાદિભ્યો ભુંજાનો જાયતે નરઃ ।
ઉદરે રોગવાન્દુઃખી મહારોગપ્રપીડિતઃ

પરાન્નવિઘ્નકરણાદજીર્ણમભિજાયતે ।
મંદોદરાગ્નિર્ભવતિ સતિ દ્રવ્યે કદન્નદઃ

વિષદશ્છર્દિરોગી સ્યાન્માર્ગહા પાદરોગવાન્ ।
પિશુનો નરકસ્યાંતે જાયતે શ્વાસકાસવાન્

ધૂર્તોઽપસ્મારરોગી સ્યાચ્છૂલી ચ પરતાપનઃ ।
દાવાગ્નિદાયકશ્ચૈવ રક્તાતીસારવાન્ભવેત્

સુરાલયે જલે વાપિ શકૃત્ક્ષેપં કરોતિ યઃ ।
ગુદરોગો ભવેત્તસ્ય પાપરૂપઃ સુદારુણઃ

ગર્ભપાતનજા રોગાઃ ક્ષયમેહજલોદરાઃ ।
પ્રતિમા ભંગકારી ચ અપ્રતિષ્ઠશ્ચ જાયતે

દુષ્ટવાદી ખંડિતઃ સ્યાત્ખલ્વાટઃ પરનિંદકઃ ।
સભાયાં પક્ષપાતી ચ જાયતે પક્ષઘાતવાન્

પરોક્તહાસ્યકૃત્કાણઃ કુનખી વિપ્રહેમહૃત્ ।
તુંદીવરી તામ્રચૌરઃ કાંસ્યહૃત્પુંડરીકિકઃ

ત્રપુહારી ચ પુરુષો જાયતે પિંગમૂર્દ્ધજઃ ।
શીસહારી ચ પુરુષો જાયતે શીર્ષરોગવાન્

ઘૃતચૌરસ્તુ પુરુષો જાયતે નેત્રરોગવાન્ ।
લોહહારી ચ પુરુષો બર્બરાંગઃ પ્રજાયતે

ચર્મહારી ચ પુરુષો જાયતે મેદસા વૃતઃ ।
મધુચૌરસ્તુ પુરુષો જાયતે બસ્તિગંધવાન્

તૈલચૌર્યેણ ભવતિ નરઃ કણ્ડ્વાતિપીડિતઃ ।
આમાન્નહરણાચ્ચૈવ દંતહીનઃ પ્રજાયતે

પક્વાન્નહરણાચ્ચૈવ જિહ્વારોગયુતો ભવેત્ ।
માતૃગામી ચ પુરુષો જાયતે લિંગવર્જિતઃ

ગુરુજાયાભિગમનાન્મૂત્રકૃચ્છ્રઃ પ્રજાયતે ।
ભગિનીં ચૈવ ગમને પીતકુષ્ઠઃ પ્રજાયતે

સ્વસુતાગમને ચૈવ રક્તકુષ્ઠઃ પ્રજાયતે ।
ભ્રાતૃભાર્યાભિગમને ગુલ્મકુષ્ઠઃ પ્રજાયતે

સ્વામિગમ્યાદિગમને જાયતે દદ્રુમંડલમ્ ।
વિશ્વસ્તભાર્યાગમને ગજચર્મા પ્રજાયતે

પિતૃષ્વસ્રભિગમને દક્ષિણાંગે વ્રણી ભવેત્ ।
માતુલાન્યાસ્તુ ગમને વામાંગે વ્રણવાન્ભવેત્

પિતૃવ્યપત્નીગમને કટૌ કુષ્ઠઃ પ્રજાયતે ।
મિત્રભાર્યાભિગમને મૃતભાર્યઃ પ્રજાયતે

સ્વગોત્રસ્ત્રીપ્રસંગેન જાયતે ચ ભગંદરઃ ।
તપસ્વિનીપ્રસંગેન પ્રમેહો જાયતે નરે

શ્રોત્રિયસ્ત્રીપ્રસંગેન જાયતે નાસિકાવ્રણી ।
દીક્ષિતસ્ત્રીપ્રસંગેન જાયતે દુષ્ટરક્તસૃક્

સ્વજાતિજાયાગમને જાયતે હૃદયવ્રણી ।
જાત્યુન્નતસ્ત્રીગમને જાયતે મસ્તકવ્રણી

પશુયોનૌ ચ ગમનાન્મૂત્રઘાતઃ પ્રજાયતે ।
એતે દોષા નરાણાં સ્યુર્નરકાંતે ન સંશયઃ

સ્ત્રીણામપિ ભવંત્યેતે તત્તત્પુરુષસંગમાત્ ।
એવં રાજન્હિ ચિહ્નાનિ કીર્તિતાનિ સુપાપિનામ્

દાનપુણ્યપ્રસંગેન તીર્થાદિક્રિયયા તથા ।
રામસ્ય ચરિતં શ્રુત્વા તપસા વાક્ષયં વ્રજેત્

સર્વેષામેવ પાપાનાં હરિકીર્તિધુની નૃણામ્ ।
ક્ષાલયેત્પાપિનાં પંકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

યો નાવમન્યેત હરિં તસ્ય યાગાવિધિ શ્રુતાઃ ।
તીર્થાન્યપિ સુપુણ્યાનિ પાવિતું ન ક્ષમાણિ તમ્

હસતે કીર્ત્યમાનં યશ્ચરિત્રં જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
ન તસ્ય નરકાન્મુક્તિઃ કલ્પાંતેઽપિ ભવિષ્યતિ

યા હિ રાજન્વિમોક્ષાર્થં હયસ્યાનુચરૈઃ સહ ।
શ્રાવય શ્રીશચરિતં યતો વાહગતિર્ભવેત્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટોઽભૂચ્છત્રુઘ્નઃ પરવીરહા ।
પ્રણમ્ય તં પરિક્રમ્ય યયૌ સેવકસંયુતઃ

તત્ર ગત્વા સ હનુમાન્હયવર્યસ્ય પાર્શ્વતઃ ।
ઉવાચ રામચરિતં મહાદુર્ગતિનાશકમ્

યાહિ દેવ વિમાનં સ્વં રામકીર્તનપુણ્યતઃ ।
સ્વૈરં ચર સ્વલોકે ત્વં મુક્તો ભવ કુયોનિતઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નો યાવદાસ્થિતઃ ।
તાવદ્દદર્શ વિમલં દેવં વૈમાનિકં વરમ્

સ ઉવાચ વિમુક્તોઽહં રામકીર્તનસંશ્રુતેઃ ।
યામિ સ્વં ભવનં રાજન્નાજ્ઞાપય મહામતે

ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ દેવો વિમાને સ્વે પરિસ્થિતઃ ।
તદા વિસ્મયમાપુસ્તે શત્રુઘ્નેન સહાનુગાઃ

તતો વાહો વિનિર્મુક્તો ગાત્રસ્તંભાચ્ચ ભૂતલાત્ ।
યયૌ તદ્વિપિનં સર્વં ભ્રમન્પક્ષિસમાકુલમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે રામાશ્વમેધે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે હયનિર્મુક્તિર્નામાષ્ટચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ