પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.47

શેષ ઉવાચ।
હયો ગતો હેમકૂટં ભારતાંતે તતો દ્વિજ ।
અનેકભટસાહસ્રૈ રક્ષિતો બદ્ધચામરઃ

યો વૈ વિસ્તરતો દૈર્ઘ્યાદ્યોજનાનાં સમં તતઃ ।
અયુતેન સુશૃઙ્ગૈશ્ચ રાજતૈઃ કાંચનાદિભિઃ

તત્રોદ્યાનં મહચ્છ્રેષ્ઠં પાદપૈઃ પરિશોભિતમ્ ।
શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સમન્તતઃ

હિંતાલૈર્નાગપુન્નાગૈઃ કોવિદારૈઃ સબિલ્વકૈઃ ।
ચમ્પકૈર્બકુલૈર્મેઘૈર્મદનૈઃ કુટજાદિભિઃ

જાતિકાભિર્યૂથિકાભિર્નવમાલિકયા તથા ।
આમ્રૈર્માધવદ્રાક્ષાભિર્દાડિમૈઃ શોભિતં વનમ્

અનેકપક્ષિસંઘુષ્ટં ભ્રમરૈર્નિનદીકૃતમ્ ।
મયૂરકેકારવિતં સર્વર્તુસુખદં હયઃ

પ્રવિવેશ સ શત્રુઘ્નો મનોવેગસમન્વિતઃ ।
સ્વર્ણપત્રં વિશાલે સ્વે ભાલે બિભ્રન્મનોહરમ્

ગચ્છતસ્તસ્ય વાહસ્ય હયમેધક્રતોસ્તદા ।
અકસ્માદભવચ્ચિત્રં તચ્છૃણુષ્વ દ્વિજોત્તમ

ગાત્રસ્તંભોઽભવત્તસ્ય ન ચચાલ પથિસ્થિતઃ ।
હેમકૂટૈવાચાલ્યો બભૂવ હયસત્તમઃ

તદા તદ્રક્ષકાઃ સર્વે કશાઘાતાન્વિતેનિરે ।
તદાહતેઽપિ ન યયૌ સ્તબ્ધગાત્રો હયોત્તમઃ

શત્રુઘ્નં સવિધે ગત્વા ચુક્રુશુર્વાહરક્ષકાઃ ।
સ્વામિન્વયં ન જાનીમઃ કિમભૂદ્ધયસત્તમે

ગચ્છતો વાહવર્યસ્ય મનોવેગસ્ય ભૂપતે ।
આકસ્મિકોઽભવત્તસ્ય ગાત્રસ્તંભો મહામતે

કશાભિસ્તાડિતોઽસ્માભિઃ પરં તત્ર ચચાલ ન ।
એવં વિચાર્ય યત્કર્મ તત્કુરુષ્વ નૃપોત્તમ

તદા વિસ્મયમાપન્નો ભૂપતિઃ સહ સૈનિકૈઃ ।
જગામ સહિતઃ સર્વૈર્હયસ્ય મહતોઽન્તિકે

પુષ્કલો બાહુના ધૃત્વા ચરણૌ તસ્ય ભૂતલાત્ ।
ઉત્પાટયામાસ તદા પરં નો ચેલતુસ્તતઃ

બલેન બલિનાક્રાંતો નાકમ્પત હયસ્તદા ।
હનૂમાંસ્તં સમુદ્ધર્તું મતિં ચક્રે મહામનાઃ

લાંગૂલેન સમાવેષ્ટ્ય બલેન બલિનાં વરઃ ।
આચકર્ષ બલાદ્વાહં ન ચચાલ તથાપિ સઃ

તદોવાચ કપિશ્રેષ્ઠો હનૂમાન્વિસ્મયાન્વિતઃ ।
શત્રુઘ્નં બલિનાં શ્રેષ્ઠં વીરાણાં પરિશૃણ્વતામ્

મયા દ્રોણો લાંગુલેન લીલયોત્પાટિતોઽધુના ।
પરમત્ર મહાશ્ચર્યં કમ્પતે ન હયોઽલ્પકઃ

દૃષ્ટમત્ર નિદાનં હિ વીરૈર્બલિભિરુદ્ધતૈઃ ।
આકૃષ્ટોઽપિ ન ચ સ્થાનાચ્ચચાલ તિલમાત્રતઃ

કપિભાષિતમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નો વિસ્મયાન્વિતઃ ।
સુમતિં મંત્રિણાં શ્રેષ્ઠમુવાચ વદતાં વરઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
મંત્રિન્કિમભવદ્વાહે સ્તંભનં વપુષોઽનઘ ।
કોઽત્રોપાયો વિધેયઃ સ્યાદ્યેન વાહગતિર્ભવેત્

સુમતિરુવાચ।
સ્વામિન્કશ્ચિન્મુનિર્મૃગ્યોઽખિલજ્ઞાનવિચક્ષણઃ ।
દેશોદ્ભવમહં જાને પ્રત્યક્ષં ન પરોક્ષજમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુમતેર્ધર્મકોવિદઃ ।
અન્વેષયામાસ મુનિં સેવકૈઃ સહ શોભનમ્

તે સર્વે સર્વતો ગત્વા મુનિં ધર્મવિદં ભટાઃ ।
વ્યાલોકયંતઃ સર્વત્ર ન ચાપશ્યન્મુનીશ્વરમ્

એકસ્ત્વનુચરો વિપ્ર ગતો યોજનમાત્રતઃ ।
પૂર્વસ્યાં દિશિ ચોદ્યુક્તઃ પશ્યતિ સ્મ મહાશ્રમમ્

યત્ર નિર્વૈરિણઃ સર્વે પશવો જનતાસ્તથા ।
ગંગાસ્નાનહતાશેષકિલ્બિષાઃ સુમનોહરાઃ

યત્ર કેચિત્તપઃ શ્રેષ્ઠં કુર્વંતિ સ્મ હુતાશનૈઃ ।
ધૂમૈરધોમુખાઃ પત્રૈર્વાયુભિઃ સ્વોદરંભરાઃ

યત્રાગ્નિહોત્રજો ધૂમઃ પવિત્રયતિ સર્વદા ।
અનેકમુનિસંહૃષ્ટો મુક્તપત્રલતોત્તમઃ

તમાશ્રમં મુનેર્જ્ઞાત્વા શૌનકસ્ય મનોહરમ્ ।
ન્યવેદયન્નૃપાયાસૌ વિસ્મયાવિષ્ટચેતસે

તચ્છ્રુત્વા હર્ષિતોઽત્યંતં શત્રુઘ્નઃ સહ સેવકૈઃ ।
હનૂમત્પુષ્કલાદ્યૈશ્ચ સયુતોઽગાત્તદાશ્રમમ્

તત્ર વીક્ષ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં સમ્યગ્ઘુતહુતાશનમ્ ।
પ્રણમ્ય દંડવત્તસ્ય ચરણૌ પાપહારિણૌ

તમાગતં નૃપં જ્ઞાત્વા શત્રુઘ્નં બલિનાં વરમ્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ચક્રે પ્રીતસ્તદ્દર્શનાદભૂત્

સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાન્તં નૃપં પ્રાહ મુનીશ્વરઃ ।
કિમર્થમટનં દેવ મહત્પર્યટનં તવ

ત્વાદૃશાઃ પૃથિવીં સર્વાં નૃપા વૈ ન ભ્રમંતિ ચેત્ ।
તદા દુષ્ટજનાઃ સાધૂન્બાધંતે વિગતજ્વરાન્

કથયસ્વ મહીપાલ શત્રુઘ્ન બલિનાં વર ।
સર્વં શુભાયનો ભૂયાત્તવ પર્યટનાદિકમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇત્યુક્તવંતં ભૂદેવં પ્રત્યુવાચ મહીશ્વરઃ ।
ગદ્ગદ સ્વરયા વાણ્યા હર્ષિત સ્વીયવિગ્રહઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
અકસ્માદભવચ્ચિત્રં રામાશ્વસ્ય મનોહૃતઃ ।
નાતિદૂરે ત્વદાવાસાત્તચ્છૃણુષ્વ વિદાંવર

ઉદ્યાને તવ શોભાઢ્યે યદૃચ્છાતો હયો ગતઃ ।
તત્પ્રાંતે તસ્ય વાહસ્ય ગાત્રસ્તંભોઽભવત્ક્ષણાત્

તદા મે બલિનો વીરાઃ પુષ્કલાદ્યા મદોત્કટાઃ ।
બલાદાચકૃષુર્વાહં ન ચચાલ તથાપ્યસૌ

અસ્માનપારદુઃખાબ્ધૌ મગ્નાન્પ્રતિતરિઃ સ્મૃતઃ ।
દૈવાદ્દૃષ્ટઃ સુભાગ્યૈસ્ત્વં કથયસ્વ નિદાનકમ્

શેષ ઉવાચ।
એવં પૃષ્ટો મુનિવરઃ ક્ષણં દધ્યૌ મહામતિઃ ।
તતઃ કારણસંયુક્તં વિચારેણ દધદ્ધયમ્

ક્ષણાત્તજ્જ્ઞાનતાં પ્રાપ્ય વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
જગાદ સ મહીપાલં દુઃખિતં સંશયાન્વિતમ્

શૌનક ઉવાચ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ હયસ્તંભસ્ય કારણમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે દુઃખાદતિચિત્રકથાનકમ્

ગૌડદેશે મહારણ્યે કાવેરીતીરભૂષિતે ।
વાડવઃ સાત્વકો નામ્ના ચચાર પરમં તપઃ

એકાહં પયસઃ પ્રાશી દિનૈકં વાયુભક્ષકઃ ।
દિનૈકં તુ નિરાહાર એવં ત્રિદિનમુન્નયેત્

એવં વ્રતે પ્રવૃત્તસ્ય કાલઃ સર્વક્ષયંકરઃ ।
જગ્રાહ સ્વસ્ય દંષ્ટ્રાયાં મૃતિં પ્રાપ મહાવ્રતી

વિમાને સર્વશોભાઢ્યે સર્વરત્નવિભૂષિતે ।
અપ્સરોભિઃ સહ ક્રીડન્યયૌ મેરોઃ શિખાસ્થિતૌ

જંબૂનામમહાવૃક્ષસ્તત્ર સેવ્યરસોઽભવત્ ।
નદી જાંબવતી સંજ્ઞા સ્વર્ણદ્રવસમન્વિતા

તસ્યાં મુનયૈચ્છાભિઃ ક્રીડંતે કુતુકાન્વિતાઃ ।
અનેકતપસા પુણ્યાઃ સર્વસૌખ્યસમન્વિતાઃ

તત્રાસૌ સ્વેચ્છયા ક્રીડન્નપ્સરોભિર્મુદાન્વિતઃ ।
પ્રતીપમાચરત્તેષાં સ્વાભિમાનમદોદ્ધતઃ

તતઃ શપ્તઃ સ મુનિભી રાક્ષસો ભવ દુર્મુખઃ ।
તતોઽતિદુઃખિતઃ પ્રાહ મુનીન્વિદ્યાતપોધનાન્

અનુગૃહ્ણંતુ માં સર્વે વિપ્રા યૂયં કૃપાલવઃ ।
તદા તૈરનુગૃહીતો યદા રામહયં ભવાન્

સ્તંભયિષ્યતિ વેગેન તતો રામકથાશ્રુતિઃ ।
પશ્ચાન્મુક્તિર્ભવિત્રી તે શાપાદસ્માત્સુદારુણાત્

સ પ્રોક્તો મુનિભિર્દેવો રાક્ષસત્વમિતઃ પ્રભો ।
સ્તંભયામાસ રામાશ્વં મોચયાનઘકીર્તનૈઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે શાપકીર્તનંનામ સપ્તચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ