પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.45

શેષ ઉવાચ
ગુરુભાષિતમાકર્ણ્ય વૃષપર્વરિપુઃ સ્વરાટ્ ।
જ્ઞાત્વા રામસ્ય કાર્યાર્થમાગતં પવનાત્મજમ્

ભયં તત્યાજ મનસિ વાનરાત્સમુપસ્થિતમ્ ।
જહર્ષ ચિત્તે ચ ભૃશં વાચસ્પતિમુવાચ હ

ઇંદ્ર ઉવાચ
કથં કાર્યં સુરાધીશ દ્રોણોઽયં નીયતે યદિ ।
દેવાનાં જીવનં ભૂયઃ કથં સ્યાદિતિ મે વદ

ઇદાનીં પવનોદ્ભૂતં પ્રસાદય યથાતથમ્ ।
રામઃ પ્રીતિં પરાં યાતિ દેવાનાં ચ સુખં ભવેત્

દેવાધિપસ્ય વચનં શ્રુત્વા વાચસ્પતિસ્તદા ।
શક્રં તુ પુરતઃ કૃત્વા સર્વદેવૈઃ પરીવૃતમ્

જગામ તત્ર યત્રાસ્તે હનૂમાન્નિર્ભયઃ કપિઃ ।
ગર્જતિ પ્રસભં જિત્વા સુરાન્સર્વાન્સુખાસિનઃ

તે ગત્વા સન્નિધૌ તસ્ય બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।
પેતુસ્તે ચરણૌ નત્વા સમીરતનુજસ્ય હિ

બૃહસ્પતિશ્ચ તં વીરં જગાદ પ્રેરિતોઽમુના ।
સુરાધીશેન લોકસ્ય ગુરુણા વદતાં વરઃ

અજાનદ્ભિઃ કૃતં કર્મ દેવૈસ્તવ પરાક્રમમ્ ।
શ્રીરામચરણસ્ય ત્વં સેવકોઽસિ મહામતે

કિમર્થમયમારંભઃ કથમત્ર સમાગમઃ ।
તત્કરિષ્યામહે સર્વે સન્નતાસ્તવ ભાષિતમ્

રોષં ત્યક્ત્વા કૃપાં કૃત્વા દેવાધીશં વિલોકય ।
પવનાત્મજ દૈત્યાનાં ભયંકરવપુર્દધત્

શેષ ઉવાચ
ઇત્થં ભાષિતમાકર્ણ્ય દેવાનાં સ ગુરોર્વચઃ ।
ઉવાચ દેવાન્સકલાન્ગુરું ચૈવ મહયશાઃ

રાજ્ઞો વીરમણેઃ સંખ્યે હતાઃ શર્વેણ ભૂરિશઃ ।
ભટાસ્તાન્વૈ જીવયિતું દ્રોણં નેષ્યામિ પર્વતમ્

તં યે નિવારયિષ્યંતિ સ્વવીર્યબલદર્પિતાઃ ।
તાન્નેષ્યામિ ક્ષણાદેવ યમસ્ય સદનં પ્રતિ

તસ્માદ્વદત મે યૂયં દ્રોણં વાથ તદૌષધમ્ ।
યેન સંજીવયિષ્યામિ મૃતાન્વીરાન્રણાંગણે

શેષ ઉવાચ
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય વાયુસૂનોર્મહાત્મનઃ ।
તે સર્વે પ્રણતિં ગત્વા દદુઃ સંજીવનૌષધમ્

તે પ્રહૃષ્ટા ભયં ત્યક્ત્વા સુરાઃ સ્વર્ગૌકસઃ સ્વયમ્ ।
યયુઃ સુરપતિં કૃત્વા પુરઃ સૌખ્ય સમન્વિતાઃ

હનુમાન્ભેષજં તત્તુ સમાદાયાગતો રણમ્ ।
સ્તુતઃ સર્વૈઃ સુરગણૈર્મહાકર્મસમુત્સુકૈઃ

તમાગતં હનૂમંતં વીક્ષ્ય સર્વેઽપિ વૈરિણઃ ।
સાધુસાધુપ્રશંસંતમદ્ભુતં મેનિરે કપિમ્

કપિઃ સમાગત્ય મહામુદાયુતઃ ।
પુરો ભટં પુષ્કલમાગતં મૃતમ્ ।
શિવેન સંરક્ષિતમુગ્રમંડલે ।
શ્રીરામચિત્તં સવિધે જગામ હ

સુમતિં ચ સમાહૂય મંત્રિણં મહતાં મતમ્ ।
ઉવાચ જીવયામ્યદ્ય સર્વાન્વીરાન્રણે મૃતાન્

એવમુક્ત્વા ભેષજં તત્પુષ્કલસ્ય મહોરસિ ।
શિરઃ કાયેન સંધાય જગાદ વચનં શુભમ્

યદ્યહં મનસા વાચા કર્મણા રાઘવં પતિમ્ ।
જાનામિ તર્હિ એતેન ભેષજેનાશુ જીવતુ

ઇતિ વાક્યં યદા વક્તિ તાવત્પુષ્કલ ઉત્થિતઃ ।
રણાંગણેઽદશદ્રોષાદ્દંતાન્વીરશિરોમણિઃ

ક્વ ગતો વીરભદ્રોઽસૌ માં સંમૂર્ચ્છ્ય રણાંગણે ।
સદ્યોઽહં પાતયામ્યેનં ક્વાસ્તિ મે ધનુરુત્તમમ્

ઇતિ તં ભાષમાણં વૈ પ્રાહ વીરં કપીંદ્રકઃ ।
ધન્યોઽસિ વીર યદ્ભૂયો વદસ્યેનં રણાંગણે

ત્વં હતો વીરભદ્રેણ રઘુનાથપ્રસાદતઃ ।
પુનઃ સંજીવિતોઽસ્યેહિ શત્રુઘ્નં યામ મૂર્ચ્છિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ તત્ર સંગ્રામવરમૂર્ધનિ ।
શ્વસન્નાસ્તે સ શત્રુઘ્નઃ શિવબાણપ્રપીડિતઃ

તત્ર ગત્વા સમીપં તચ્છત્રુઘ્નસ્ય મહાત્મનઃ ।
નિધાય ભેષજં તસ્ય વક્ષસિ શ્વાસમાગતે

ઉવાચ હનુમાંસ્તં વૈ જીવ શત્રુઘ્નસત્તમ ।
મૂર્ચ્છિતોઽસિ રણે કસ્માન્મહાબલપરાક્રમ

યદ્યહં બ્રહ્મચર્યં ચ જન્મપર્યંતમુદ્યતઃ ।
પાલયામિ તદા વીરઃ શત્રુઘ્નો જીવતુ ક્ષણાત્

ઉક્તમાત્રેણ તેનેદં જીવિતઃ ક્ષણમાત્રતઃ ।
ક્વ શિવઃ ક્વ શિવો યાતો વિહાયરણમંડલમ્

અનેકે નિહતાઃ સંખ્યે શ્રીરુદ્રેણ પિનાકિના ।
તે સર્વે જીવિતા વીરાઃ કપીન્દ્રેણ મહાત્મના

તદા સર્વે સુસન્નદ્ધા રોષપૂરિતમાનસાઃ ।
સ્વેસ્વે રથે સ્થિતાઃ શત્રૂન્પ્રયયુઃ ક્ષતવિગ્રહાઃ

પુષ્કલો વીરભદ્રં તુ ચંડં ચૈવ કુશધ્વજઃ ।
નંદિનં હનુમાન્વીરઃ શત્રુઘ્નઃ સંગરે શિવમ્

ધનુર્વિસ્ફારયંતં તં શત્રુઘ્નં બલિનાં વરમ્ ।
સંગ્રામે શિવમાહૂય તિષ્ઠંતં પ્રયયૌ નૃપઃ

રાજા વીરમણિર્વીરઃ શત્રુઘ્નઃ સમરે બલી ।
અન્યોન્યં ચક્રતુર્યુદ્ધં મુનિવિસ્મયકારકમ્

રાજ્ઞા ચ વીરમણિના રથા ભગ્નાઃ શતાધિકાઃ ।
શત્રુઘ્નસ્ય નરેંદ્રસ્ય તિલશઃ ક્ષણતો દ્વિજ

તદા પ્રકુપિતોઽત્યંતં શત્રુઘ્નો રણમંડલે ।
આગ્નેયાસ્ત્રં મુમોચામું દગ્ધું સૈન્યસમન્વિતમ્

દાહકં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા મહાસ્ત્રં શત્રુમોચિતમ્ ।
અત્યંતં કુપિતો રાજા વારુણાસ્ત્રં સમાદદે

વારુણાસ્ત્રેણ શીતાર્તં વીક્ષ્ય રામાનુજો બલી ।
વાયવ્યાસ્ત્રં મુમોચાસ્મૈ તેન વાયુર્મહાનભૂત્

વાયુના સંહતા મેઘા યયુસ્તે સર્વતોદિશમ્ ।
ઇતસ્તતો ગતાઃ સર્વે સૈન્યં તત્સુખિતં બભૌ

સૈન્યે પવનપીડાર્તે નૃપો વીરમતિર્મહાન્ ।
પર્વતાસ્ત્રં રિપૂદ્ધારિ જગ્રાહ ચ શરાસને

પર્વતૈઃ સ્તંભિતો વાયુર્ન ચાસર્પત સંગરે ।
તદ્વીક્ષ્ય રામાવરજો વજ્રાસ્ત્રં તુ સમાદદે

વજ્રાસ્ત્રેણ હતાઃ સર્વે નગાસ્તુ તિલશઃ કૃતાઃ ।
ચૂર્ણતાં પ્રાપુરેતસ્મિન્રણે વીરવરાર્ચિતે

વજ્રાસ્ત્રેણ વિદીર્ણાંગા વીરાઃ શોણિતશોભિતાઃ ।
બભૂવુઃ સમરપ્રાંતે ચિત્રં સમભવદ્રણમ્

તદા પ્રકુપિતોઽત્યંતં રાજા વીરમણિર્મહાન્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રં ચાપ આધત્ત વૈરિદાહકમદ્ભુતમ્

શત્રુઘ્નઃ શરમાદાય સસ્માર સુમનોહરમ્ ।
અસ્ત્રં તદ્યોગિનીદત્તં સર્વવૈરિવિમોહનમ્

બ્રહ્માસ્ત્રં તત્કરભ્રષ્ટમાગતં વૈરિણં પ્રતિ ।
તાવચ્છત્રુઘ્નનામ્ના તુ તન્મુક્તં મોહનાસ્ત્રકમ્

મોહનાસ્ત્રેણ તદ્બ્રાહ્મં દ્વિધાછિન્નં ક્ષણાદિહ ।
લગ્નં રાજ્ઞો હૃદિ ક્ષિપ્રં મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપયન્નૃપમ્

તે બાણાઃ શતશો મુક્તાઃ શત્રુઘ્નેન મહીભૃતા ।
સર્વેપિ મૂર્ચ્છિતા વીરા ગણા રુદ્રસ્ય યે પુનઃ

શિવસ્ય ચરણોપસ્થે મૂઢાઃ પેતુર્મહીતલે ।
તદા શિવઃ પ્રકુપિતો રથે તિષ્ઠન્યયૌ નૃપમ્

શિવેન સહસા યોદ્ધું સમાયાતો રણાંગણે ।
શત્રુઘ્નઃ સજ્જમાત્તજ્યં ધનુઃ કૃત્વા વ્યયુદ્ધ્યત

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં ઘોરં વૈરિવિદારણમ્ ।
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધામુક્તૈરાદીપિત દિગંતરમ્

અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રસંઘાતૈસ્તાડનપ્રતિતાડનૈઃ ।
દેવાનામપિ દૈત્યાનાં નૈતાદૃગ્રણમંડલમ્

તદા વ્યાકુલિતોઽત્યંતં શત્રુઘ્નઃ શિવસંગરે ।
સસ્માર સ્વામિનં તત્ર પાવનેરુપદેશતઃ

હા નાથ ભ્રાતરત્યુગ્રઃ શિવઃ પ્રાણાપહારણમ્ ।
કરોતિ ધનુરુદ્યમ્ય ત્રાયસ્વ રણમંડલે

અનેકે દુઃખપાથોધિં તીર્ણા રામ તવાખ્યયા ।
મામપ્યુદ્ધર દુઃખસ્થં રામરામ કૃપાનિધે

ઇત્થં વક્તિ યદા તાવદ્વીક્ષિતો રણમંડલે ।
નીલોત્પલદલશ્યામો રામો રાજીવલોચનઃ

મૃગશૃંગં કટૌ ધૃત્વા દીક્ષિતં વપુરુદ્વહન્ ।
તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પ્રાપ શત્રુઘ્નઃ સમરાંગણે

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે શ્રીરામસમાગમોનામ પંચચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ