પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.44

શેષ ઉવાચ।
આગત્ય સવિધે રુદ્રં સમરાંગણમૂર્ધનિ ।
જગાદ હનુમાન્વીરઃ સંજિહીર્ષુઃ સુરાધિપમ્

હનૂમાનુવાચ।
ત્વં યદાચરસે રુદ્ર ધર્મસ્ય પ્રતિકૂલનમ્ ।
તસ્માત્ત્વાં શાસ્તુમિચ્છામિ રામભક્તવધોદ્યતમ્

મયા પુરા શ્રુતં દેવ ઋષિભિર્બહુધોદિતમ્ ।
રઘુનાથપદસ્મારી નિત્યં રુદ્રઃ પિનાકભૃત્

તત્સર્વં તુ મૃષા જાતં શત્રુઘ્નં પ્રતિ યુધ્યતઃ ।
પુષ્કલો મે હતઃ શૂરઃ શત્રુઘ્નોઽપિ વિમૂર્ચ્છિતઃ

તસ્માત્ત્વાં પાતયામ્યદ્ય ત્રૈલોક્યપ્રલયોદ્યતમ્ ।
યત્નાત્તિષ્ઠસ્વ ભોઃ શર્વ રામભક્તિપરાઙ્મુખઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇત્યુક્તવંતં પ્લવગં પ્રોવાચ સ મહેશ્વરઃ ।
ધન્યોઽસિ વીરવર્યસ્ત્વં ભવાન્વદતિ નો મૃષા

મત્સ્વામી રામચંદ્રોઽયં સુરાસુરનમસ્કૃતઃ ।
તદશ્વમાનયામાસ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા

તદ્રક્ષાર્થં સમાયાતસ્તદ્ભક્ત્યા તુ વશીકૃતઃ ।
યથાકથંચિદ્ભક્તોઽસૌ રક્ષ્યઃ સ્વાત્મા ઇતિ સ્થિતિઃ

રઘુનાથઃ કૃપાં કૃત્વા વિલોકય તુ નિસ્ત્રપમ્ ।
માં સ્વભક્ત સુદુઃખેન કિંચિત્કોપં દધન્મહાન્

શેષ ઉવાચ।
એવં વદતિ ચંડીશે હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ ।
શિલામાદાય મહતીં તાડયામાસ તદ્રથમ્

શિલયા તાડિતસ્તસ્ય રથઃ શકલતાં ગતઃ ।
સસૂતઃ સહયઃ કેતુપતાકાભિઃ સમન્વિતઃ

નભઃસ્થા દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રશશંસુઃ કપીશ્વરમ્ ।
ધન્યોસિ પ્લવગાધીશ મહત્કર્મ ત્વયા કૃતમ્

શ્રીશિવં વિરથં દૃષ્ટ્વા નંદી તં સમુપાદ્રવત્ ।
ઉવાચ શ્રીમહાદેવં મત્પૃષ્ઠં ગમ્યતામિતિ

વૃષસ્થિતં તુ ભૂતેશં હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ ।
શિલામુત્પાટ્ય તરસા પ્રાહનદ્ધૃદયે તદા

તદાહતો ભૂતપતિઃ શૂલં તીક્ષ્ણં સમાદદે ।
જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્

આયાતં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા શૂલં પ્રજ્વલનપ્રભમ્ ।
હસ્તે ગૃહીત્વા તરસા બભંજ તિલશઃ ક્ષણાત્

ભગ્ને ત્રિશૂલે તરસા કપીન્દ્રેણ ક્ષણાચ્છિવઃ ।
શક્તિં કરે સમાધત્ત સર્વલોહવિનિર્મિતામ્

સા શક્તિઃ શિવનિર્મુક્તા હૃદયે તસ્ય ધીમતઃ ।
લગ્ના ક્ષણાદભૂત્તત્ર વિક્લવઃ પ્લવગાધિપઃ

ક્ષણાચ્ચ તદ્વ્યથાં તીર્ત્વા ગૃહીત્વા વૃક્ષમુલ્બણમ્ ।
તાડયામાસ હૃદયે મહાવ્યાલવિભૂષિતે

તાડિતાસ્તેન વીરેણ ફણીન્દ્રાસ્ત્રા સમાગતાઃ ।
ઇતસ્તતસ્તે તં મુક્ત્વા ગતાઃ પાતાલમુજ્જવાઃ

શિવસ્તસ્મિન્નગે મુક્તે વક્ષસિ સ્વે નિરીક્ષ્ય ચ ।
કુપિતો વ્યદધાદ્ઘોરં મુસલં કરયુગ્મકે

હતોસિ ગચ્છ સંગ્રામાત્પલાય્ય પ્લવગાધમ ।
એષ તે પ્રાણહંતાહં મુસલેન ક્ષણાદિહ

મુસલં વીક્ષ્ય નિર્મુક્તં શિવેન કુપિતેન વૈ ।
કીશસ્તદ્વંચયામાસ મહાવેગાદ્ધરિં સ્મરન્

મુસલં તત્પપાતાધઃ શિવમુક્તં મહાયસમ્ ।
વિદાર્ય પૃથિવીં સર્વાં જગામ ચ રસાતલમ્

તદા પ્રકુપિતોઽત્યતં હનૂમાન્રામસેવકઃ ।
ગૃહીત્વા પર્વતં હસ્તે તાડયામાસ વક્ષસિ

સ યાવત્પર્વતં છેત્તું મતિં ચક્રે સતીપતિઃ ।
તાવદ્ધતઃ કપીંદ્રેણ શાલેન બહુશાખિના

તમપિચ્છેત્તુમુદ્યુક્તો યાવત્તાવચ્છિલાહતઃ ।
શિલાસ્તા ભેદિતું સ્વાંતં ચકાર મૃડ ઉદ્યતઃ

તાવદ્વૃષ્ટિં ચકારાયં શિલાભિર્નગપર્વતૈઃ ।
લાંગૂલેન ચ સંવેષ્ટ્ય તાડયત્યેષ ભૂતપમ્

શિલાભિઃ પર્વતૈર્વૃક્ષૈઃ પુચ્છાસ્ફોટેન ભૂરિશઃ ।
નંદી પ્રાપ્તો મહાત્રાસં ચંદ્રોઽપિ શકલીકૃતઃ

અત્યંતં વિહ્વલો જાતો મહેશાનઃ પ્રકોપનઃ ।
ક્ષણેક્ષણે પ્રહારેણ વિહ્વલં કુર્વતં ભૃશમ્

જગાદ પ્લવગાધીશં ધન્યોસિ રઘુપાનુગ ।
મહત્કર્મ કૃતં તેઽદ્ય યત્તેહં સુપ્રતોષિતઃ

ન દાનેન ન યજ્ઞેન નાલ્પેન તપસા હ્યહમ્ ।
સુલભોઽસ્મિ મહાવેગ તસ્માત્પ્રાર્થય મે વરમ્

શેષ ઉવાચ।
એવં બ્રુવંતં તં દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્નિજગાદ તમ્ ।
પ્રહસન્નિર્ભિયા વાણ્યા મહેશાનં સુતોષિતમ્

હનૂમાનુવાચ।
રઘુનાથપ્રસાદેન સર્વં મેઽસ્તિ મહેશ્વર ।
તથાપિ યાચે હિ વરં ત્વત્તઃ સમરતોષિતાત્

એષ પુષ્કલસંજ્ઞો નઃ સમરે પતિતો હતઃ ।
તથૈવ રામાવરજઃ શત્રુઘ્નો મૂર્ચ્છિતો રણે

અન્યે ચ વીરા બહવઃ પતિતાઃ શરવિક્ષતાઃ ।
મૂર્ચ્છિતાઃ પતિતાઃ કેચિત્તાન્રક્ષસ્વ ગણૈઃ સહ

યથા ચૈતાન્મહાભૂતા વેતાલાશ્ચ પિશાચકાઃ ।
ન હરંતિ ન ખાદંતિ શ્વશૃગાલાદયસ્તથા

એતેષાં વપુષો ભેદો ન ભવેત્ત્વં તથાચર ।
યાવદિંદ્રગણં જિત્વા ન યામિ દ્રોણપર્વતમ્

તત્રસ્થા ઔષધીર્વાપિ નીત્વા સંસ્થાપિતાન્ભટાન્ ।
જીવયામિ બલાત્સર્વાંસ્તાવત્ત્વં રક્ષ સર્વશઃ

એષ ગચ્છામિ તં નેતું દ્રોણં પર્વતસત્તમમ્ ।
યસ્મિન્વસંત્યોષધયઃ પ્રાણિસંજીવનંકરાઃ

એતદ્વચઃ સમાકર્ણ્ય તથેતિ નિજગાદ તમ્ ।
યાહિ શીઘ્રં નગં તં તુ રક્ષામિ ત્વદ્ભટાન્મૃતાન્

તચ્છ્રુત્વા વાક્યમીશસ્ય જગામ દ્રોણપર્વતમ્ ।
દ્વીપાન્સર્વાનતિક્રમ્ય જગામ ક્ષીરસાગરમ્

અત્ર તુ સ્વગણૈશ્ચાયં રક્ષતિ સ્મ શિવો મહાન્ ।
શ્મશાનં તદ્ગણૈઃ સ્વીયૈર્મહાબલપરાક્રમૈઃ

હનૂમાન્દ્રોણમાસાદ્ય દ્રોણંનામ મહાગિરિમ્ ।
લાંગૂલે તં નિધાયાશુ પ્રતસ્થે રણમંડલમ્

તં નેતુમુદ્યતે વિપ્ર ચકંપે સ ચ પર્વતઃ ।
કંપમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા તત્પાલા દેવતાગણાઃ

હાહેતિ કૃત્વા પ્રોચુસ્તે કિમિદં ભવિતા ગિરૌ ।
કો હ્યેનં નયતે વીરો મહાબલપરાક્રમઃ

એવં કૃત્વા સુરાઃ સર્વે સંહતા દદૃશુઃ કપિમ્ ।
મુંચૈનમિતિ તં પ્રોચ્ય જઘ્નુઃ શસ્ત્રાસ્ત્રકોટિભિઃ

તાન્સર્વાન્નિઘ્નતો દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ ।
જઘાન તાન્ક્ષણાદ્વીરઃ શક્રઃ સર્વાસુરાન્યથા

કેચિત્પદાહતાસ્તત્ર કેચિત્કરવિમર્દિતાઃ ।
લાંગૂલેન હતાઃ કેચિત્કેચિચ્છૃંગેણ ચાહતાઃ

સર્વે તે નાશમાપન્નાઃ ક્ષણાત્કીશેન તાડિતાઃ ।
કેચિન્નિપતિતા ભૂમૌ રુધિરેણ પરિપ્લુતાઃ

કેચિત્કીશભયાત્ત્રસ્તા જગ્મુઃ શક્રં સુરાધિપમ્ ।
ક્ષતેન ચ પરિપ્લુષ્ટા રુધિરક્ષતદેહિનઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા ભયસંવિગ્નાન્રુધિરેણ પરિપ્લુતાન્ ।
સુરાઞ્જગાદ વિમનાઃ શક્રઃ સર્વસુરોત્તમઃ

કથં યૂયં ભયત્રસ્તાઃ કથં રુધિરવિપ્લુતાઃ ।
કેન દૈત્યેન નિહતા રાક્ષસેનાધમેન વા

સર્વં શંસત મે તથ્યં યથા જ્ઞાત્વા વ્રજામિ તમ્ ।
નિહત્ય બદ્ધ્વા ચાયામિ યુષ્મદ્ઘાતકમુન્મદમ્

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય તુરાસાહં સુરોત્તમાઃ ।
જગદુર્દીનયા વાચા સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

દેવા ઊચુઃ।
ઇહાગત્ય ન જાનીમઃ કશ્ચિદ્વાનરરૂપધૃક્ ।
નેતું દ્રોણં સમુદ્યુક્તો લાંગૂલે વેષ્ટ્ય તં ગિરિમ્

ગંતું કૃતમતિસ્તાવદ્વયં સર્વે સુસંહતાઃ ।
યુદ્ધં ચક્રુઃ સુસંનદ્ધાઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણઃ

તેન સર્વે વયં યુદ્ધે નિર્જિતા બલશાલિના ।
અનેકે નિહતાસ્તત્ર ભૂમૌ પેતુઃ સુરોત્તમાઃ

વયં તુ બહુભિઃ પુણ્યૈર્જીવિતા ઇહ ચાગતાઃ ।
શોણિતેન સુસિક્તાંગાઃ ક્ષતપીડાસમન્વિતાઃ

એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુરાણાં સ પુરંદરઃ ।
આદિદેશ સુરાન્સર્વાન્મહાબલસમન્વિતાન્

યાત મહાદ્રોણગિરિં કપિં બદ્ધું મહાબલમ્ ।
બદ્ધ્વા નયત યૂયં વૈ સુરાણાં રણપાતકમ્

ઇત્યાજ્ઞપ્તા યયુસ્તે વૈ દ્રોણં પર્વતસત્તમમ્ ।
યત્રાસ્તે બલવાન્વીરો હનૂમાન્કપિસત્તમઃ

ગત્વા તે પ્રાહરન્સર્વે હનૂમંતં મહાબલમ્ ।
હનૂમતા તે નિહતા મુષ્ટિભિઃ કરતાડનૈઃ

પતિતાસ્તે ક્ષણાત્તત્ર રુધિરક્ષતવિગ્રહાઃ ।
અન્યે પલાયનપરા જગ્મુસ્તે ત્રિદિવેશ્વરમ્

તચ્છ્રુત્વા કુપિતઃ શક્રઃ સર્વાનમરસત્તમાન્ ।
આદિદેશ મહાવીરં વાનરેંદ્રં સુરોત્તમઃ

તદાજ્ઞપ્તા યયુસ્તે વૈ યત્ર કીશેશ્વરો બલી ।
તાન્સર્વાનાગતાન્દૃષ્ટ્વા જગાદ કપિસત્તમઃ

માયાં તુ વીરાઃ સમરે સંહર્તારં હિ માં બલાત્ ।
નેષ્યામિ યુષ્માનધુના સંયમિન્યાઃ પુરોંઽતિકે

ઇત્યુક્તા અપિ તે સર્વે સન્નદ્ધાઃ પ્રાહરન્કપિમ્ ।
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈર્મહાબલસમન્વિતાઃ

કેચિચ્છૂલૈઃ પરશુભિઃ કેચિત્ખડ્ગૈશ્ચ પટ્ટિશૈઃ ।
મુસલૈઃ શક્તિભિઃ કેચિત્ક્રોધેન કલુષીકૃતાઃ

સ આહતોઽમરવરૈર્વિવિધૈરાયુધૈર્બલી ।
શિલાભિસ્તાઞ્જઘાનાશુ સર્વાનમરસત્તમાન્

કેચિત્પલાય્ય આહુસ્તે ગતાઃ શક્રસમીપકમ્ ।
તદુક્તં વાક્યમાકર્ણ્ય ભયં પ્રાપ સુરાધિપઃ

બૃહસ્પતિં સુરાધ્યક્ષં મંત્રિણં સ્વર્ગવાસિનામ્ ।
પપ્રચ્છ સવિધે ગત્વા નત્વા સુરગુરું વરમ્

ઇંદ્ર ઉવાચ।
કોઽસૌ યો વાનરો દ્રોણં નેતું સ્વામિન્સમાગતઃ ।
યેન મે નિહતા વીરા અમરાઃ શસ્ત્રધારિણઃ

શેષ ઉવાચ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યમુક્તમાંગિરસો મહાન્ ।
જગાદ ભયસંવિગ્નં તુરાસાહં સુરાધિપમ્

બૃહસ્પતિરુવાચ।
યો રાવણમહન્સંખ્યે કુંભકર્ણમદીદહત્ ।
યેન તે વૈરિણઃ સર્વે હતાસ્તસ્યૈવ સેવકઃ

યેન લંકા સત્રિકૂટા નિર્દગ્ધા પુચ્છવહ્નિના ।
અક્ષશ્ચ નિહતો યેન હનૂમંતમવેહિ તમ્

તેન સર્વે વિનિહતા દ્રોણાર્થમયમુદ્યતઃ ।
હયમેધં મહારાજઃ કરોતિ બલિસત્તમઃ

તસ્યાશ્વં શિવભક્તસ્તુ નૃપો વીરમણિર્મહાન્ ।
જહાર તત્ર સમભૂદ્રણં સુરવિમોહનમ્

શિવેન નિહતાઃ સંખ્યે વીરા રામસ્ય ભૂરિશઃ ।
તાન્વૈ જીવયિતું દ્રોણં નેષ્યત્યેવ મહાબલઃ

નાયં વર્ષશતૈર્જેયો ભવતા બલસંયુતઃ ।
તસ્માત્પ્રસાદય કપિં દેહિ તત્રત્યમૌષધમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે દ્રોણગિરૌ દેવાનાં પરાજયોનામ ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ