પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.43

શેષ ઉવાચ
હનૂમાન્વીરસિંહં તુ સમાગત્યાબ્રવીદ્વચઃ ।
તિષ્ઠ યાસિ કુતો વીર જેષ્યામિ ત્વાં ક્ષણાદિહ

એવમુક્તં સમાકર્ણ્ય પ્લવગસ્ય વચો મહત્ ।
કોપપૂરપરિપ્લુષ્ટઃ કાર્મુકં જલદસ્વનમ્

વિનદ્ય ઘોરાન્નિશિતાન્બાણાન્મુંચન્બભૌ રણે ।
આષાઢે જલદસ્યેવ ધારાસારે મનોહરઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા નિશિતાન્બાણાન્સ્વદેહે સુવિલગ્નકાન્ ।
ચુકોપ હૃદયેઽત્યતં હનૂમાનંજની સુતઃ

મુષ્ટિના તાડયામાસ હૃદયે વજ્રસારિણા ।
સમુષ્ટિના હતો વીરઃ પપાત ધરણીતલે

મૂર્ચ્છિતં તં સમાલોક્ય પિતૃવ્યં સ શુભાંગદઃ ।
રુક્માંગદોઽપિ સંમૂર્ચ્છાં ત્યક્ત્વાગાદ્રણમંડલમ્

બાણાન્સમભિવર્ષંતૌ મેઘાવિવ મહાસ્વનૌ ।
કુર્વંતૌ કદનં ઘોરં પ્લવંગં પ્રતિ જગ્મતુઃ

તૌ દૃષ્ટ્વા સમરે વીરૌ સમાયાતૌ કપીશ્વરઃ ।
લાંગૂલેન ચ સંવેષ્ટ્ય સરથૌ ચાપધારકૌ

સ્ફોટયામાસ ભૂદેશે તત્ક્ષણાન્મૂર્ચ્છિતાવુભૌ ।
નિશ્ચેષ્ટૌ સમભૂતાં તૌ રુધિરારક્તદેહકૌ

બલમિત્રશ્ચિરં યુદ્ધં વિધાય સુમદેન હિ ।
મૂર્ચ્છામપ્રાપયત્તં વૈ બાણૈઃ સુશિતપર્વભિઃ

પુષ્કલેન ક્ષણાન્નીતો મૂર્ચ્છાં ચૈતન્યવર્જિતામ્ ।
જયમાપ્તં તુ કટકં શત્રુઘ્નસ્ય ભટાર્દનમ્

એતસ્મિન્સમયે સાંબઃ સ્યંદનં વરમાસ્થિતઃ ।
વિસ્ફારયન્ધનુર્દિવ્યમુપાધાવદ્ભટાનિમાન્

જટાજૂટાંતરગતાં ચંદ્રરેખાં વહન્મહાન્ ।
સર્પાભૂષાં મનઃસ્પર્શાં દધદાજગવં ધનુઃ

મૂર્ચ્છિતાન્સ્વજનાન્દૃષ્ટ્વા ભક્તાર્તિઘ્નો મહેશ્વરઃ ।
યોદ્ધું પ્રાયાન્મહાસૈન્યૈઃ શત્રુઘ્નસ્ય ભટાનિમાન્

સગણઃ સપરીવારઃ કંપયન્પૃથિવીતલમ્ ।
ભક્તરક્ષાર્થમાગચ્છંસ્ત્રિપુરં તુ પુરા યથા

કોપાચ્છોણતરે નેત્રે વહન્પ્રલયકારકઃ ।
પશ્યન્વીરાન્બહુમતીન્પિનાકી દેવવંદિતઃ

તમાગતં મહેશાનં વીક્ષ્ય રામાનુજો બલી ।
જગામ સમરે યોદ્ધું સર્વદેવશિરોમણિમ્

અથાગતં તુ શત્રુઘ્નં રુદ્રો વીક્ષ્ય પિનાકધૃક્ ।
ઉવાચ પરમાપન્નઃ કોપં સગુણચાપધૃક્

પુષ્કલેન મહત્કર્મ કૃતં રામાંઘ્રિસેવિના ।
મદ્ભક્તં યો રણે હત્વા ગતઃ સમરમંડલમ્

અદ્ય ક્વાસ્તિ પરો વીરઃ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ ।
તં હત્વા સુખમાપ્સ્યામિ સમરે ભક્તપીડનમ્

શેષ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા વીરભદ્રં સ પ્રેષયામાસ પુષ્કલમ્ ।
યાહિ ત્વં સમરે યોદ્ધું પુષ્કલં સેવકાર્દનમ્

નંદિનં પ્રેષયામાસ હનૂમંતં મહાબલમ્ ।
કુશધ્વજં પ્રચંડં તુ ભૃંગિણં ચ સુબાહુકમ્

સુમદં ચંડનામાનં ગણં સ્વીયં સમાદિશત્ ।
પુષ્કલસ્તુ સમાયાંતં વીરભદ્રં મહાગણમ્

મહારુદ્રસ્ય સંવીક્ષ્ય યોદ્ધું પ્રાયાન્મહામનાઃ ।
પુષ્કલઃ પંચભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ સંયુગે

તૈર્બાણૈઃ ક્ષતગાત્રસ્તુ ત્રિશૂલં સ સમાદિશત્ ।
સ ત્રિશૂલં ક્ષણાચ્છિત્ત્વા વ્યગર્જત મહાબલઃ

છિન્નં સ્વીયં ત્રિશૂલં વૈ વીક્ષ્ય રુદ્રાનુગો બલી ।
ખટ્વાંગેન જઘાનાશુ મસ્તકે ભારતિં દ્વિજ

ખટ્વાંગાભિહતઃ સોઽથ મુમૂર્ચ્છ ક્ષણમુદ્ભટઃ ।
વિહાય મૂર્ચ્છાં સદ્વીરઃ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્

શરૈશ્ચિચ્છેદ ખટ્વાંગં કરસ્થં તસ્ય તત્ક્ષણાત્ ।
વીરભદ્રઃ સ્વકેચ્છિન્ને ખટ્વાંગે કરસંસ્થિતે

પરમક્રોધમાપન્નો બભંજ રથિનો રથમ્ ।
ભંક્ત્વા રથં તુ વીરસ્ય પદાતિં ચ વિધાય સઃ

બાહુયુદ્ધેન યુયુધે પુષ્કલેન મહાત્મના ।
સ પુષ્કલો રથં ત્યક્ત્વા ચૂર્ણિતં તેન વેગતઃ

મુષ્ટિના તાડયામાસ વીરભદ્રં મહાબલઃ ।
અન્યોન્યં મુષ્ટિભિર્ઘ્નંતાવૂરુભિર્જાનુભિસ્તથા

પરસ્પરવધોદ્યુક્તૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ ।
એવં ચતુર્દિનમભૂદ્રાત્રિં દિવમપીશયોઃ

ન કોપિ તત્ર હીયેત ન જીયેત મહાબલઃ ।
પંચમે તુ દિને વૃત્તે વીરભદ્રો મહાબલઃ

ગૃહીત્વા નભ ઉડ્ડીનો મહાવીરં તુ પુષ્કલમ્ ।
તત્ર યુદ્ધં તયોરાસીદ્દેવાસુરવિમોહનમ્

મુષ્ટિના ચરણાઘાતૈર્બાહુભિઃ સુખુરૈર્મહત્ ।
તદાત્યંતં પ્રકુપિતઃ પુષ્કલો વીરભદ્રકમ્

ગૃહીત્વા કંઠદેશે તુ તાડયામાસ ભૂતલે ।
તત્પ્રહારેણ વ્યથિતો વીરભદ્રો મહાબલઃ

ગૃહીત્વા પુષ્કલં પાદે જઘાનાસ્ફાલયન્મુહુઃ ।
તાડયિત્વા મહીદેશે પુષ્કલં સુમહાબલઃ

ત્રિશૂલેન ચકર્તાશુ શિરો જ્વલિતકુંડલમ્ ।
જગર્જ પુષ્કલં હત્વા વીરભદ્રો મહાબલઃ

ગર્જતા તેન શાર્વેણ પ્રાપિતાસ્ત્રા સમુદ્ભટાઃ ।
હાહાકારો મહાનાસીત્પુષ્કલે પતિતે રણે

ત્રાસં પ્રાપુર્જનાઃ સર્વે રણમધ્યે સુકોવિદાઃ ।
તે શશંશુશ્ચ શત્રુઘ્નં પુષ્કલં પતિતં રણે

નિહતં વીરભદ્રેણ મહેશ્વરગણેન વૈ ।
ઇત્યાશ્રુત્ય મહાવીરઃ પુષ્કલસ્ય વધં તદા

દુઃખં પ્રાપ્તો રણેઽત્યતં કંપમાનઃ શુચા મહાન્ ।
તં દુઃખિતં ચ શત્રુઘ્નં જ્ઞાત્વા રુદ્રો ઽબ્રવીદ્વચઃ

શત્રુઘ્નં સમરે વીરં શોચંતં પુષ્કલે હતે ।
રે શત્રુઘ્ન રણે શોકં મા કૃથાઃ સુમહાબલ

વીરાણાં રણમધ્યે તુ પાતનં કીર્તયે સ્મૃતમ્ ।
ધન્યો વીરઃ પુષ્કલાખ્યો યશ્ચ વૈ દિનપંચકમ્

યુયુધે વીરભદ્રેણ મહાપ્રલયકારિણા ।
યેન ક્ષણાદ્વિનિહતો દક્ષો મદપમાનકૃત્

ક્ષણાદ્વિનિહતા યેન દૈત્યાસ્ત્રિપુરસૈનિકાઃ ।
તસ્માદ્યુદ્ધ્સ્વ રાજેંદ્ર શોકં ત્યક્ત્વા મહાબલ

યત્નાત્તિષ્ઠાદ્ય વીરાગ્ર્ય મયિ યોદ્ધરિ સંસ્થિતે ।
શોકં સંત્યજ્ય શત્રુઘ્નો વીરશ્ચુક્રોધ શંકરમ્

આત્તસજ્જધનુર્બાણૈઃ પ્રચચ્છાદ મહેશ્વરમ્ ।
તે બાણાઃ સુરશીર્ષણ્ય વપુષં ક્ષતવિક્ષતમ્

અકુર્વત મહચ્ચિત્રં ભક્તરક્ષાર્થમાગતમ્ ।
તે બાણાઃ શંકરસ્યાપિ બાણા નભસિ સંસ્થિતાઃ

વ્યાપ્યૈતત્સકલં વિશ્વં ચિત્રકારિ મુનેરપિ ।
તદ્બાણયોર્યુદ્ધબલં વીક્ષ્ય સર્વત્ર મેનિરે

પ્રલયં લોકસંહારકારકં સર્વમોહકમ્ ।
આકાશે તુ વિમાનાનિ સંશ્રિત્ય સ્વપુરસ્થિતાઃ

વિલોકયિતુમાગત્ય પ્રશંસંતિ તયોર્ભૃશમ્ ।
અયં લોકત્રયસ્યાસ્ય પ્રલયોત્પત્તિકારકઃ

અસાવપિ મહારાજ રામચંદ્રસ્ય ચાનુજઃ ।
કિમિદં ભવિતા કો વા જેષ્યતિ ક્ષિતિમંડલે

પરાજયં વા કો વીરઃ પ્રાપ્સ્યતે રણમૂર્ધનિ ।
એવમેકાદશાહાનિ વૃત્તં યુદ્ધં પરસ્પરમ્

દ્વાદશે દિવસે પ્રાપ્તે મુમોચાસ્ત્રં નરાધિપઃ ।
બ્રહ્મસંજ્ઞં મહાદેવં હંતું ક્રોધસમન્વિતઃ

સવિજ્ઞાય મહાસ્ત્રં તન્મુક્તં શત્રુઘ્નવૈરિણા ।
હસન્નપ્યપિબત્તેન મુક્તં બ્રહ્મશિરો મહત્

અત્યંતં વિસ્મયં પ્રાપ્ય કિં કર્તવ્યમતઃ પરમ્ ।
એવં વિચારયુક્તસ્ય હૃદયે જ્વલનોપમમ્

શરં વૈ નિચખાનાશુ દેવદેવ શિરોમણિઃ ।
તેન બાણેન શત્રુઘ્નો મૂર્ચ્છિતો રણમંડલે

હાહાભૂતમભૂત્સર્વં કટકં ભટસેવિતમ્ ।
વીરાઃ સર્વે રુદ્રગણૈઃ પાતિતાઃ પૃથિવીતલે

સુબાહુસુમદોન્મુખ્યાઃ સ્વબાહુબલદર્પિતાઃ ।
પતિતં મૂર્ચ્છયા વીક્ષ્ય શત્રુઘ્નં શરપીડિતમ્

પુષ્કલં તુ રથે સ્થાપ્ય સેવકૈઃ પરિરક્ષિતુમ્ ।
હનૂમાનાગતો યોદ્ધું શિવં સંહારકારકમ્

શ્રીરામસ્મરણં યોધાન્સ્વીયાન્વિપ્ર પ્રહર્ષિતાન્ ।
પ્રકુર્વન્રોષિતસ્તીવ્રં લાંગૂલં ચ પ્રકંપયન્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે પુષ્કલશત્રુઘ્નપરાજયોનામ ત્રિચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ