પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.41

શેષ ઉવાચ
યુદ્ધાય તે સુસંનદ્ધાઃ શત્રુઘ્નસ્ય મહાબલાઃ ।
યયુર્વીરમણેઃ સૈન્યમધ્યે શૌર્યસમન્વિતાઃ

શરાન્વિમુંચમાનાસ્તે ભિંદંતઃ સૈનિકાન્બહૂન્ ।
વ્યદૃશ્યંત રણાંતઃસ્થાઃ શરાસનધરા નરાઃ

અનેકે નિહતાસ્તત્ર ગજા મણિમયા રથાઃ ।
ભગ્ના વાહસમેતાશ્ચ દૃશ્યંતે રણમંડલે

વિહિતં કદનં તેષાં શ્રુત્વા રુક્માંગદો બલી ।
રથે મણિમયે તિષ્ઠન્યયૌ યોદ્ધું સસૈનિકાન્

શરાસને શરાન્ધાસ્યન્નિષુધી અક્ષયૌ દધત્ ।
શોણનેત્રાંતરો ભીમો મહાકોપસમન્વિતઃ

અનેકબાણસંવિગ્નાન્કુર્વઞ્છૂરાન્સહસ્રશઃ ।
હાહાકારં કારયંસ્તદ્યયૌ રુક્માંગદો બલી

રાજપુત્રઃ સ્વસદૃશં બલેન યશસા શ્રિયા ।
આહ્વયામાસ શત્રુઘ્નં ભારતિં પુષ્કલં બલી

રુક્માંગદ ઉવાચ
આગચ્છ વીરકર્મા ત્વં મહાબલપરાક્રમ ।
મયા યોદ્ધું તુ બલિના રાજપુત્રેણ ભાસ્વતા

કિમન્યૈસ્ત્રાસિતૈર્વીર નિહતૈઃ કોટિભિર્નરૈઃ ।
મયા સમં મહાયુદ્ધં વિધાય જયમાપ્નુહિ

ઇત્યુક્તવં તં તરસા પ્રહસન્પુષ્કલો બલી ।
જઘાન વિપુલે મધ્યે વક્ષસસ્તીક્ષ્ણપર્વભિઃ

તદમૃષ્યન્રાજપુત્રો મહાચાપે દધચ્છરાન્ ।
જઘાન દશભિર્વીરં પુષ્કલં વક્ષસોંઽતરે

ઉભૌ સમરસંરબ્ધાવુભાવપિ જયૈષિણૌ ।
રેજાતે સમરે તૌ હિ કુમારતારકૌ યથા

બાણાન્ધનુષિ સંધાય દશસંખ્યાન્મહાશિતાન્ ।
અકરોત્પુષ્કલો વીરો વિરથં રાજપુત્રકમ્

ચતુર્ભિશ્ચતુરોવાહાન્દ્વાભ્યાં સૂતમપાતયત્ ।
એકેન ધ્વજમેતસ્ય દ્વાભ્યાં સ્યંદનરક્ષકૌ

એકેન હૃદિ વિવ્યાધ રાજપુત્રસ્ય વેગવાન્ ।
તદદ્ભુતં કર્મ દૃષ્ટ્વા સર્વે વીરાઃ પ્રતોષિતાઃ

સચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
અત્યંતં કોપમાપન્નઃ સ્યંદનં પરમાવિશત્

સ સ્થિત્વા સ્યંદનવરે હયરત્નેન ભૂષિતે ।
શરાસનં મહદ્ધૃત્વા સુદૃઢં ગુણપૂરિતમ્

ઉવાચ પુષ્કલં વીરં રુક્માંગદ ઇદં વચઃ ।
મહત્પરાક્રમં કૃત્વા ક્વ યાસ્યસિ પરંતપ

પશ્ય મેઽદ્યપરાક્રાંતિં યદ્બલેન વિનિર્મિતામ્ ।
યત્નાત્તિષ્ઠસ્વ ભો વીર નયામિ ત્વદ્રથં નભઃ

ઇત્યુક્ત્વા શરમત્યુગ્રં દધાર સ્વશરાસને ।
મંત્રયિત્વા તતશ્ચાસ્ત્રં ભ્રામકં પૌષ્કલે રથે

મુમોચ નિશિતં બાણં સ્વર્ણપંખૈકશોભિતમ્ ।
તેન બાણેન નીતોઽસ્ય રથો યોજનમાત્રકમ્

ધૃતઃ કૃચ્છ્રેણ સૂતેન રથો બભ્રામ ભૂતલે ।
કૃચ્છ્રેણ પ્રાપ્ય સ્વસ્થાનં પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્

જગાદ વચનં તં વૈ બાણં બિભ્રચ્છરાસને ।
સ્વર્ગં પ્રાપ્નુહિ વીરાગ્ર્ય સર્વદેવૈશ્ચ સેવિતમ્

ત્વાદૃશાઃ પૃથિવીયોગ્યા ન ભવંતિ નૃપોત્તમ ।
શતક્રતુસભાયોગ્યાસ્તદ્ગચ્છ ત્વં સુરાલયમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ મુમોચાસ્ત્રમાકાશપ્રાપકં મહત્ ।
તેન બાણેન સરથો યયૌ ખમનુલોમતઃ

સર્વાંલ્લોકાનતિક્રામન્યયૌ સૂર્યસ્ય મંડલમ્ ।
તજ્જ્વાલયા રથો દગ્ધો હયસૂતસમન્વિતઃ

તત્કરૈર્દગ્ધભૂયિષ્ઠ કલેવરઃ સુદુઃખિતઃ ।
પપાત ચંદ્રચૂડં સ ધૃત્વા હૃદ્યસુખાર્દનમ્

ભૂમૌ નિપતિતસ્તત્ર કરદગ્ધકલેવરઃ ।
અત્યંતં દુઃખમાપન્નો મુમૂર્ચ્છ રણમંડલે

તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ મૂર્ચ્છિતે રાજપુત્રકે ।
હાહાકારો મહાનાસીત્તત્ર સંગ્રામમૂર્ધનિ

વૈરિણો જયલક્ષ્મીં તે પ્રાપુઃ પુષ્કલમુખ્યકાઃ ।
પલાયનપરા જાતા વૈરિણો હયરક્ષકાઃ

તદા પુત્રસ્ય વૈ મૂર્ચ્છાં દૃષ્ટ્વા વીરમણિર્નૃપઃ ।
પ્રાયાત્સમરમધ્યસ્થં પુષ્કલં કોપપૂરિતઃ

તદા ભૂમિશ્ચચાલેયં સપર્વતવનોત્તમા ।
શૂરા વૈ હર્ષમાપન્નાઃ કાતરા ભયપીડિતાઃ

ચાપં મહદ્દધાનઃ સ ઇષુધી અક્ષયાવપિ ।
રોષાન્નિઃશ્વાસમામુંચન્નાહ્વયામાસ વૈરિણમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે રુક્માંગદપરાજય પુષ્કલવિજયોનામ એકચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ