પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.40

શેષ ઉવાચ।
સેનાચરા મહારાજ્ઞો મહાબલસમન્વિતાઃ ।
સમાગતાસ્તં પશ્યંતો હયં રામસ્ય ભૂપતેઃ

ક્વા સાવશ્વઃ કેન નીતઃ કથં વા દૃશ્યતે ન સઃ ।
કો ગંતા યમપુર્યાં વૈ વાહં હૃત્વા સુમંદધીઃ

વિલોકયંતસ્તન્માર્ગં યાવત્સેનાચરા રઘોઃ ।
તાવત્પ્રાપ્તો મહારાજો મહાસૈન્યપરીવૃતઃ

પપ્રચ્છ સેવકાન્સર્વાન્કુત્રાશ્વો મમ સાંપ્રતમ્ ।
ન દૃશ્યતે કથં વાહઃ સ્વર્ણપત્રસુશોભિતઃ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સેવકાસ્તે હયાનુગાઃ ।
પ્રોચુર્નાથ મનોવેગો વાહઃ કેનાપિ કાનને

હૃતો ન લક્ષ્યતે તસ્માદસ્માભિર્માર્ગકોવિદૈઃ ।
તદત્ર યત્નઃ કર્તવ્યો હયપ્રાપ્તિં પ્રતિ પ્રભો

તેષાં વચનમાકર્ણ્ય પપ્રચ્છ સુમતિં નૃપઃ ।
શત્રુઘ્નઃ શત્રુસંહારકારીમોહનરૂપધૃક્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
કોઽત્ર રાજા નિવસતિ કથં વાહસ્ય સંગમઃ ।
કિયદ્બલં ભૂમિપતેર્યેન મેઽદ્ય હૃતો હયઃ

સુમતિરુવાચ।
રાજન્દેવપુરં હ્યેતદ્દેવેનૈવ વિનિર્મિતમ્ ।
કૈલાસમિવ દુર્ગમ્યં વૈરિસંઘૈઃ સુસંહતૈઃ

અસ્મિન્વીરમણી રાજા મહાશૂરઃ પ્રતાપવાન્ ।
રાજ્યં કરોતિ ધર્મેણ શિવેન પરિરક્ષિતઃ

યોઽસૌ પ્રલયકારી સ આસ્તે ભક્ત્યા વશીકૃતઃ ।
ચંદ્રચૂડઃ સ્વભક્તસ્ય પક્ષપાતં સૃજન્સદા

તસ્માદત્ર મહદ્યુદ્ધં ગૃહીતશ્ચેદ્ભવિષ્યતિ ।
યત્તાઃ સંતઃ પ્રકુર્વંતુ રક્ષણં કટકસ્ય હિ

એવં શ્રુત્વા સ શત્રુઘ્નઃ સર્વભૂપશિરોમણિઃ ।
સૈન્યવ્યૂહં રચિત્વાસૌ તિષ્ઠતિ સ્મ મહાયશાઃ

અથ તં સુખમાસીનં મંત્રયંતં સુમંત્રિણા ।
આજગામ સ દેવર્ષિર્યુદ્ધકૌતુકસંયુતઃ

તમાગતં મુનિં દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નસ્તપસાં નિધિમ્ ।
અભ્યુત્થાયાસને સ્થાપ્ય મધુપર્કમથાર્પયત્

સ્વાગતેન ચ સંતુષ્ટં નારદં મુનિસત્તમમ્ ।
ઉવાચ પ્રીણયન્વાચા વાક્યવાદવિશારદઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
મદીયોઽશ્વ કુત્ર વિપ્ર કથયસ્વ મહામતે ।
ન લક્ષ્યતે ગતિસ્તસ્ય સેવકૈર્મમ કોવિદૈઃ

શંસ તં યેન વા નીતં ક્ષત્ત્રિયેણ ચ માનિના ।
કથમત્ર હયપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ તપોધન

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય સ નારદઃ ।
ઉવાચ વીણાં રણયન્ગાયન્રામકથાં મુહુઃ

નારદ ઉવાચ।
એતદ્દેવપુરં રાજન્ભૂપો વીરમણિર્મહાન્ ।
તત્પુત્રેણ વનસ્થેન ગૃહીતસ્તવ વાજિરાટ્

તત્ર યુદ્ધં મહત્તેઽદ્ય ભવિષ્યતિ સુદારુણમ્ ।
અત્ર વીરાઃ પતિષ્યંતિ બલશૌર્યસમન્વિતાઃ

તસ્માદત્ર મહાયત્નાત્સ્થાતવ્યં તે મહાબલ ।
રચય વ્યૂહરચનાં દુર્ગમાં પરસૈનિકૈઃ

જયસ્તે ભવિતા રાજન્કૃચ્છ્રેણાસ્માન્નૃપોત્તમાત્ ।
રામં કો નુ પરાજીયાદ્ભુવને સકલે હ્યપિ

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વિપ્રો નભસિ સ્થિતવાંસ્તતઃ ।
યુદ્ધં સુદારુણં દ્રક્ષ્યન્દેવદાનવયોરિવ

શેષ ઉવાચ।
અથ રાજા વીરમણિઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ ।
પટહં ઘોષિતું સ્વીયે પુરમધ્યે મહારવમ્

આહ્વયામાસ સેનાન્યં રિપુવીરં મહોન્નતમ્ ।
કથયામાસ ચ ક્ષિપ્રં મેઘગંભીરયા ગિરા

વીરમણિરુવાચ।
સેનાનીઃ પટહસ્યાજ્ઞાં દેહિ મે શોભને પુરે ।
તચ્છ્રુત્વા મે સુસન્નદ્ધાઃ શત્રુઘ્નં પ્રતિ યાંતુ તે

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજ્ઞો વીરમણેસ્તદા ।
કારયામાસ પટહં મહારવનિનાદિતમ્

ગેહે ગેહે ચ રથ્યાયાં શ્રૂયતે પટહધ્વનિઃ ।
શત્રુઘ્નં યાંતુ યે સર્વે વીરા રાજપુરે સ્થિતાઃ

યે વૈ રાજ્ઞઃ સમુલ્લંઘ્ય શાસનં વીરમાનિનઃ ।
પુત્રા વા ભ્રાતરો વાપિ તે વધ્યાઃ સ્યુર્નૃપાજ્ઞયા

શૃણ્વંતુ વીરાઃ પુનરપ્યાહ તે પટહે રવમ્ ।
શ્રુત્વા વિધીયતામાશુ કર્તવ્યં મા વિલંબિતમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ પટહરવં સ્વકર્ણગોચરં ।
નરવરવીરવરા યયુર્નૃપોત્તમમ્ ।
કનકકવચભૂષિતસ્વદેહાઃ ।
સમરમહોત્સવ હૃષ્ટચિત્તકોશાઃ

કેચિદ્યયુઃ શિરસ્ત્રાણં ધૃત્વા શિરસિ શોભનમ્ ।
કવચેન સુશોભાઢ્યાઃ શતકોટિસુશોભિતાઃ

રથેન હયયુગ્મેન મણિકાંચનશોભિના ।
યયુસ્તે રાજસંદેશાન્નૃવરાલયમુન્મદાઃ

કેચિન્મતંગજૈર્મત્તૈઃ કેચિદ્વાહૈઃ સુશોભનૈઃ ।
યયુર્નપગૃહં સર્વે રાજસંદેશકારકાઃ

વિવિક્તસ્વર્ણકવચશિરસ્ત્રાણસુશોભિતઃ ।
રુક્માંગદોઽપિ ચ નિજે રથે તિષ્ઠન્મનોજવે

શુભાંગદોઽનુજસ્તસ્ય મહારત્નમયં દધત્ ।
કવચં વપુષિ શ્રેષ્ઠં નિજં પ્રાયાદ્રણોત્સવે

રાજભ્રાતા વીરસિંહઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ ।
યયૌ નૃપાજ્ઞયા તત્ર શાસનં ભૂમિપસ્ય હિ

જામેયસ્તસ્ય રાજ્ઞોઽપિ બલમિત્ર ઇતિ સ્મૃતઃ ।
સન્નદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી જગામ નૃપમંદિરમ્

સેનાની રિપુવારોઽપિ સેનાં તાં ચતુરંગિણીમ્ ।
સજ્જાં વિધાય ભૂપાય ન્યવેદયદથો મહાન્

અથ રાજા વીરમણિઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતમ્ ।
મણિસૃષ્ટોચ્ચચક્રોચ્ચમારોહત્સ્યંદનોત્તમમ્

તતો વીરાર્ણવે શંખનિનાદશ્ચ સમંતતઃ ।
શ્રૂયતે કાતરાન્વીરાન્પ્રેરયન્નિવ સંગરે

ભેર્યઃ સમંતતો જઘ્નુઃ શુભવાદકવાદિતાઃ ।
અનીકાન્યત્ર તસ્યાસન્સંગ્રામાય પ્રતસ્થુષઃ

સર્વે કૃતસ્વસ્ત્યયનાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રસંપૂર્ણા યયુઃ સમરમણ્ડલમ્

ભેરીશંખનિનાદેન પૂરિતાશ્ચ નગા ગુહાઃ ।
આકારિતું ગતઃ કિં નુ તદ્રવઃ સ્વર્ગસંસ્થિતાન્

તસ્મિન્કોલાહલે વૃત્તે રાજા વીરમણિર્મહાન્ ।
રણોત્સાહેન સંયુક્તો યયૌ પ્રધનમંડલમ્

આગત્ય સંસ્થિતસ્તાવદ્રથપત્તિસમાકુલમ્ ।
સમુદ્ર ઇવ તત્સ્થાનાત્પ્લાવિતું પુરુષાનયાત્

તદાગતં બલં દૃષ્ટ્વા રથિભિઃ શસ્ત્રકોવિદૈઃ ।
કોલાહલીકૃતં સર્વમુવાચ સુમતિં નૃપઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
સમાગતો વીરમણિર્મમ વાજિધરો બલી ।
યોદ્ધું માં મહતા ભૂયઃ સૈન્યેન ચતુરંગિણા

કથં યુદ્ધં પ્રકર્તવ્યં કે યોત્સ્યંતિ બલોત્કટાઃ ।
તાન્સર્વાન્દિશ મે વીરાન્યથા સ્યાજ્જય ઈપ્સિતઃ

સુમતિરુવાચ।
સ્વામિન્નસૌ મહારાજો મહાસૈન્યપરીવૃતઃ ।
સમાગતઃ સ યુદ્ધાર્થં શિવભક્તિસમન્વિતઃ

સાંપ્રતં યુદ્ધ્યતાં વીરઃ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ ।
અન્યેપિ નીલરત્નાદ્યા યોદ્ધારો યુદ્ધકોવિદાઃ

શિવેન સહ યોદ્ધવ્યં રાજ્ઞા વા ભવતાનઘ ।
દ્વંદ્વયુદ્ધેન જેતવ્યો મહાબલપરાક્રમઃ

અનેન વિધિના રાજઞ્જયસ્તેઽત્ર ભવિષ્યતિ ।
પશ્ચાદ્યદ્રોચતે સ્વામિંસ્તત્કુરુષ્વ મહામતે

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા ।
સુભટાનાદિદેશાથ યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ

સર્વૈઃ સસૈન્યૈર્યુદ્ધાર્થં રાજભિઃ શસ્ત્રકોવિદૈઃ ।
યથા સ્યાન્મે જયઃ ક્ષિપ્રં યતિતવ્યં તથા પુનઃ

જયાર્થં રાઘવસ્યૈવ શ્રુત્વા તે રણકોવિદાઃ ।
મહોત્સાહેન સંયુક્તા યયુર્યોદ્ધું તુ સૈનિકૈઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે વીર-।
મણિના સહ યુદ્ધનિશ્ચયોનામ ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ