પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.39

શેષ ઉવાચ।
નિનદત્સુમૃદંગેષુ વીણાનાદેષુ સર્વતઃ ।
મુક્તો વાહસ્તતો દેવ પુરં દેવવિનિર્મિતમ્

યત્ર સ્ફાટિક કુડ્યાનાં રચનાભિર્ગૃહા નૃણામ્ ।
હસંતિ વિંધ્યં વિમલં પર્વતં નાગસેવિતમ્

રાજતાનિ ગૃહાણ્યત્ર દૃશ્યંતે પ્રકૃતેરપિ ।
વિચિત્રમણિસન્નદ્ધા નાનામાણિક્યગોપુરાઃ

પદ્મિન્યો યત્ર લોકાનાં ગેહે ગેહે મનોહરાઃ ।
હરંતિ ચિત્તાનિ નૃણાં મુખપદ્મકલેક્ષિતાઃ

પદ્મરાગમણિર્યત્ર ગેહે ગેહે સુભૂમિષુ ।
બદ્ધઃ સંલક્ષ્યતે વિપ્ર તદોષ્ઠસ્પર્ધયા નુ કિમ્

ક્રીડાશૈલાઃ પ્રત્યગારં નીલરત્નવિનિર્મિતાઃ ।
કુર્વંતિ શંકાં મેઘસ્ય મયૂરાણાં કલાપિનામ્

હંસા યત્ર નૃણાં ગેહે સ્ફાટિકેષુ નિયંત્રિતાઃ ।
કુર્વંતિ મેઘાન્નો ભીતિં માનસં ન સ્મરંતિ ચ

નિરંતરં શિવસ્થાને ધ્વસ્તં ચંદ્રિકયા તમઃ ।
શુક્લકૃષ્ણવિભેદો ન પક્ષયોસ્તત્ર વૈ નૃણામ્

તત્ર વીરમણી રાજા ધાર્મિકેષ્વગ્રણીર્મહાન્ ।
રાજ્યં કરોતિ વિપુલં સર્વભોગસમન્વિતમ્

તસ્ય પુત્રો મહાશૂરો નામ્ના રુક્માંગદો બલી ।
વનિતાભિર્ગતો રમ્યદેહાભિઃ ક્રીડિતું વનમ્

તાસાં મંજીરસંરાવઃ કંકણાનાં રવસ્તથા ।
મનો હરતિ કામસ્ય કિમન્યસ્ય કથાત્ર ભોઃ

વનં જગામ સુમહત્સુપુષ્પનગસંયુતમ્ ।
સદાશિવકૃતસ્થાનમૃતુષટ્કૈર્વિરાજિતમ્

ચંપકા યત્ર બહુશઃ ફુલ્લકોરકશોભિતાઃ ।
કુર્વંતિ કામિનાં તત્ર હૃચ્છયાર્તિં વિલોકિતાઃ

ચૂતાઃ ફલાદિભિર્નમ્રા મંજરીકોટિસંયુતાઃ ।
નાગાઃ પુન્નાગવૃક્ષાશ્ચ શાલાસ્તાલાસ્તમાલકાઃ

કોકિલાનાં સમારાવા યત્ર ચ શ્રુતિગોચરાઃ ।
સદા મધુપઝંકાર ગતનિદ્રાઃ સુમલ્લિકાઃ

દાડિમાનાં સમૂહાશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સમન્વિતાઃ ।
કેતકીકાનકીવન્યવૃક્ષરાજિવિરાજિતાઃ

તસ્મિન્વને પ્રમદસંયુતચિત્તવૃત્તિર્ગાયન્કલં મધુરવાગ્વિચિકીર્ષયોચ્ચૈઃ ।
ઉદ્યત્કુચાભિરભિતો વનિતાભિરાગાચ્છોભાનિધાન વપુરુદ્ગતભીર્વિવેશ

કાશ્ચિત્તં નૃત્યવિદ્યાભિસ્તોષયંતિ સ્મ શોભનમ્ ।
કાશ્ચિદ્ગાનકલાભિશ્ચ કાશ્ચિદ્વાક્ચતુરોચિતૈઃ

ભ્રૂસંજ્ઞયા પરાઃ કાશ્ચિત્તોષયામાસુરુન્મદાઃ ।
પરિરંભણચાતુર્યૈસ્તં હૃષ્ટં વિદધુઃ સ્ત્રિયઃ

તાભિઃ પુષ્પોચ્ચયં કૃત્વા ભૂષયામાસ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
વાણ્યા કોમલયા શંસન્રેમે કામવપુર્ધરઃ

એવં પ્રવૃત્તે સમયે રાજરાજસ્ય ધીમતઃ ।
પ્રાયાત્તદ્વનદેશં સ હયઃ પરમશોભનઃ

તં સ્વર્ણપત્રરચિતૈકલલાટદેશં ।
ગંગાસમં ઘુસૃણકુંકુમ પિંજરાંગમ્ ।
ગત્યાસમં પવનવેગતિરસ્કરિણ્યા ।
દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયઃ પરમકૌતુકધામદેહમ્

ઊચુઃ પતિં કમલમધ્યપિશંગવર્ણા -।
સ્તામ્રાધરપ્રતિભયાહતવિદ્રુમાભાઃ ।
દંતવ્રજપ્રમિતહાસ્યસુશોભિવક્ત્રાઃ ।
કામસ્ય બાણનયનાદિવિમોહનાભાઃ

સ્ત્રિય ઊચુઃ।
કાંતકોયં મહાનર્વાસ્વર્ણપત્રૈકશોભિતઃ ।
કસ્ય વા ભાતિ શોભાઢ્યો ગૃહાણ સ્વબલાદિમમ્

શેષ ઉવાચ।
તદુક્તં વચ આકર્ણ્ય લીલાલલિતલોચનઃ ।
જગ્રાહ હયમેકેન કરપદ્મેન લીલયા

વાચયિત્વા સ્વર્ણપત્રં સ્પષ્ટવર્ણસમન્વિતમ્ ।
જહાસ મહિલામધ્યે જગાદ વચનં પુનઃ

રુક્માંગદ ઉવાચ।
પૃથિવ્યાં નાસ્તિ મે પિત્રા સમઃ શૌર્યેણ ચ શ્રિયા ।
તસ્મિન્કથં વિધત્તે સ ઉત્સેકં રામભૂમિપઃ

યસ્ય રક્ષાં પ્રકુરુતે સદા રુદ્રઃ પિનાકધૃક્ ।
યં દેવા દાનવા યક્ષા નમંતિ મણિમૌલિભિઃ

કુરુતાદ્વાજિમેધં વૈ જનકો મે મહાબલઃ ।
યા ત્વેષ વાજિશાલાયાં બધ્નંતુ મમ વૈ ભટાઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય મહિલાસ્તા મનોહરાઃ ।
પ્રહર્ષવદના જાતાઃ કાંતં તુ પરિરેભિરે

ગૃહીત્વા ચ હયં પુત્રો રાજ્ઞો વીરમણેર્મહાન્ ।
પુરં પત્નીસમાયુક્તો મહોત્સાહમવીવિશત્

મૃદંગધ્વનિષુ પ્રોચ્ચૈરાહતેષુ સમંતતઃ ।
બંદિભિઃ સંસ્તુતઃ પ્રાગાત્સ્વપિતુર્મંદિરં મહત્

તસ્મૈ સ કથયામાસ હયં નીતં રઘોઃ પતેઃ ।
વાજિમેધાય નિર્મુક્તં સ્વચ્છંદગતિમદ્ભુતમ્

રક્ષિતં શત્રુસૂદેન મહાબલસમેતિના ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય નૃપો વીરમણિર્મહાન્

નાતિપ્રશંસયામાસ તત્કર્મ સુમહામતિઃ ।
નીત્વા પુનઃ સમાયાંતં ચૌરસ્યેવ વિચેષ્ટિતમ્

કથયામાસ જામાત્રે શિવાયાદ્ભુતકર્મણે ।
અર્ધાંગનાધરાયાંગભૂષાય ચંદ્રધારિણે

તેન સંમંત્રયામાસ નૃપો વીરમણિર્મહાન્ ।
પુત્રસૃષ્ટં મહત્કર્મ વિનિંદ્યં મહતાં મતઃ

શિવ ઉવાચ।
રાજન્પુત્રેણ ભવતઃ કૃતં કર્મ મહાદ્ભુતમ્ ।
યો જહાર મહાવાહંરામચંદ્રસ્ય ધીમતઃ

અદ્ય યુદ્ધં મહદ્ભાતિ સુરાસુરવિમોહનમ્ ।
શત્રુઘ્નેન મહારાજ્ઞા વીરકોટ્યેકરક્ષિણા

મયા યો ધ્રિયતે સ્વાંતે જિહ્વયા પ્રોચ્યતે હિ યઃ ।
તસ્ય રામસ્યયજ્ઞાંગં જહાર તવ પુત્રકઃ

પરમત્ર મહાઁલ્લાભો ભવિષ્યતિતરાં રણે ।
યદ્રામચરણાંભોજં દ્રક્ષ્યામઃ સ્વીયસેવિતમ્

અત્ર યત્નો મહાન્કાર્યો હયસ્ય પરિરક્ષણે ।
નયિષ્યંતિ બલાદ્વાહં મયા રક્ષિતમપ્યમુમ્

તસ્માદિમં મહારાજ રાજ્યેન સહ સન્નતઃ ।
વાજિનં ભોજનં દત્વા પ્રેક્ષસ્વાંઘ્રિયુગં તતઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શિવસ્ય સ નૃપોત્તમઃ ।
ઉવાચ તં સુરેંદ્રાદિવંદ્યપાદાંબુજદ્વયમ્

વીરમણિરુવાચ।
ક્ષત્રિયાણામયં ધર્મો યત્પ્રતાપસ્ય રક્ષણમ્ ।
તદસૌ ક્રાંતુમુદ્યુક્તઃ ક્રતુના હયસંજ્ઞિના

તસ્માદ્રક્ષ્યઃ સ્વપ્રતાપો યેનકેનાપિ માનિના ।
યાવચ્છક્યં કર્મ કૃત્વા શરીરવ્યયકારિણા

સર્વં કૃતં સુતેનેદં ગૃહીતોઽશ્વ પુનર્યતઃ ।
કોપિતં રામભૂપાલં સમયાર્હં કુરુ પ્રભો

ક્ષત્ત્રિયાણામિદં કર્મ કર્તવ્યાર્હં ભવેન્નહિ ।
યદકસ્માદ્રિપોઃ પાદૌ પ્રણમેદ્ભયવિહ્વલઃ

રિપવો વિહસંત્યેનં કાતરોઽયં નૃપાધમઃ ।
ક્ષુદ્રઃ પ્રાકૃતવન્નીચો નતવાન્ભયવિહ્વલઃ

તસ્માદ્ભવાન્યથાયોગ્યં યોદ્ધવ્યે સમુપસ્થિતે ।
યદ્વિધેયં વિચાર્યૈવ કર્તવ્યં ભક્તરક્ષણમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ચંદ્રચૂડોવદદ્વચઃ ।
પ્રહસન્મેઘગંભીરવાણ્યા સંમોહયન્મનઃ

યદિ દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટયઃ સમુપસ્થિતાઃ ।
તથાપિ ત્વત્તઃ કેનાશ્વો ગૃહ્યતે મમ રક્ષિતુઃ

યદિ રામઃ સમાગત્ય સ્વાત્માનં દર્શયિષ્યતિ ।
તદાહં ચરણૌ તસ્ય પ્રણમામિ સુકોમલૌ

સ્વામિના ન હિ યોદ્ધવ્યં મહાન નય ઉચ્યતે ।
અન્યે વીરાસ્તૃણપ્રાયાઃ કિંચિત્કર્તું ન વૈ ક્ષમાઃ

તસ્માદ્યુદ્ધ્યસ્વ રાજેંદ્ર રક્ષકે મયિ સુસ્થિતે ।
કો ગૃહ્ણાતિ બલાદ્વાહં ત્રિલોકી યદિ સંગતા

શેષ ઉવાચ।
એતદ્વચઃ પરં શ્રુત્વા ચંદ્રચૂડસ્ય ભૂમિપઃ ।
જહર્ષ માનસેઽત્યંતં યુદ્ધકર્મણિ કૌતુકી

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે વીરમણિપુત્રેણ હયગ્રહણંનામ એકોનચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ