પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.38

સૂત ઉવાચ।
એતદાખ્યાનકં શ્રુત્વા વાત્સ્યાયન ઉદારધીઃ ।
પરમં હર્ષમાપેદે જગાદ ચ ફણીશ્વરમ્

વાત્સ્યાયન ઉવાચ।
કથાં સંશૃણ્વતે મહ્યં તૃપ્તિર્નાસ્તિ ફણીશ્વર ।
રઘુનાથસ્ય ભક્તાર્તિહારિકીર્તિકરસ્ય વૈ

ધન્ય આરણ્યકો નામ મુનિર્વેદધરઃ પરઃ ।
રઘુનાથં સમાલોક્ય દેહં તત્યાજ નશ્વરમ્

તતો રાજ્ઞો હયઃ કુત્ર ગતઃ કેન નિયંત્રિતઃ ।
કથં તત્ર રમાનાથ કીર્તિર્જાતા ફણીશ્વર

સર્વં કથય મે તથ્યં સર્વજ્ઞોઽસ્તિ યતો ભવાન્ ।
ધરાધરવપુર્ધારી સાક્ષાત્તસ્ય સ્વરૂપધૃક્

વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ।
ઉવાચ રામચારિત્રં તત્તદ્ગુણકથોદયમ્

શેષ ઉવાચ।
સાધુ પૃચ્છસિ વિપ્રર્ષે રઘુનાથગુણાન્મુહુઃ ।
શ્રુતા ન શ્રુતવત્કૃત્વા તેષુ લોલુપતાં દધત્

તતો નિરગમદ્વાહઃ સૈનિકૈર્બહુભિવૃતઃ ।
રેવાતીરે મનોજ્ઞે તુ મુનિવૃંદનિષેવિતે

સેનાચરાસ્તતઃ સર્વે યત્ર વાહસ્તતસ્તતઃ ।
પ્રસર્પંતિ નિરીક્ષંતસ્તન્માર્ગં રણકોવિદાઃ

વાજી ગતોઽથ રેવાયા હ્રદેઽગાધજલાન્વિતે ।
ભાલે સ્વર્ણભવં પત્રં ધારયન્પૂજિતાંગકઃ

તતો જલે મમજ્જાસૌ રામચંદ્ર હયો વરઃ ।
તદા સર્વે મહાશૂરાસ્તત્ર વિસ્મયમાગતાઃ

તૈઃ પરસ્પરમેવોચે કથં હયસમાગમઃ ।
કોઽત્ર ગંતા જલે વાહમાનેતું તં મહોદયમ્

ઇતિ યાવત્સમુદ્વિગ્ના મંત્રયંતે પરસ્પરમ્ ।
તાવદ્વીરશતૈઃ સાર્ધમાજગામ રઘોઃ પતિઃ

તાન્સર્વાન્વિમનસ્કાન્સ દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નસંજ્ઞિતઃ ।
પપ્રચ્છ મેઘગંભીરવાચા વીરશિરોમણિઃ

કિં સ્થિતં નિખિલૈરદ્ય યુષ્માભિઃ સંઘશો જલે ।
કુત્રાશ્વો રઘુનાથસ્ય સ્વર્ણપત્રેણ શોભિતઃ

જલે કિં વિનિમગ્નોઽસૌ હૃતો વા કેન માનિના ।
તન્મે કથયત ક્ષિપ્રં કથં યૂયં વિમોહિતાઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજ્ઞો રઘુવરસ્ય હિ ।
કથયામાસુસ્તે સર્વં વીરાઃ શૂરશિરોમણિમ્

જના ઊચુઃ।
સ્વામિન્વયં ન જાનીમો મુહૂર્તમભવજ્જલે ।
નિમમજ્જ તતો નાયાદ્ધયસ્તવ મનોહરઃ

ત્વમેવ તત્ર ગત્વેમં વાહમાનય વેગતઃ ।
અસ્માભિસ્તત્ર ગંતવ્યં ત્વયા સાર્દ્ધં મહામતે

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષાં સૈનિકાનાં રઘૂદ્વહઃ ।
ખેદં પ્રાપ જનાન્પશ્યઞ્જલસંતરણોદ્યતાન્

ઉવાચ મંત્રિમુખ્યં સ કિં કર્તવ્યમતઃ પરમ્ ।
કથં વાહસ્ય સંપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ વદસ્વ તત્

કે તત્ર શૂરાઃ સંયોજ્યા જલેઽન્વેષયિતું હયમ્ ।
કો વા નયિષ્યતે વાહં કેનોપાયેન તદ્વદ

ઇતિ રાજ્ઞોવચઃ શ્રુત્વા સુમતિર્મંત્રિસત્તમઃ ।
ઉવાચ સમયે યોગ્યં શત્રુઘ્નં હર્ષયન્નિવ

સ્વામિન્નસ્તિ તવ શ્રીમઞ્છક્તિરદ્ભુતકર્મણઃ ।
પાતાલગમને શક્તિર્જલમધ્યાદિહ સ્ફુટમ્

અન્યચ્ચ પુષ્કલસ્યાપિ શક્તિરસ્તિ મહાત્મનઃ ।
હનૂમતોઽપિ રામસ્ય પાદસેવાપરસ્ય ચ

તસ્માદ્યૂયં ત્રયો ગત્વા હયમાનયત ધ્રુવમ્ ।
યતો ભવેદ્વાહમેધો રઘુનાથસ્ય ધીમતઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા ।
સ્વયં વિવેશ તોયાંતર્હનુમત્પુષ્કલાન્વિતઃ

યાવજ્જલં વિવેશાસૌ તાવત્પુરમદૃશ્યત ।
અનેકોદ્યાનશોભાઢ્યમમેયં પુટભેદનમ્

તત્ર માણિક્યરચિતે સ્તંભે સ્વર્ણમયે હયમ્ ।
બદ્ધં દદર્શ રામસ્ય સ્વર્ણપત્રસુશોભિતમ્

સ્ત્રિયસ્તત્ર મનોહારિ રૂપધારિણ્ય ઉત્તમાઃ ।
સેવંતે સુંદરીમેકાં પર્યંકે સુખમાસ્થિતામ્

તાન્દૃષ્ટ્વા તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ પ્રાવોચન્સ્વામિનીં પ્રતિ ।
એતેઽલ્પવર્ષ્મવયસો માંસપુષ્ટકલેવરાઃ

ભવિષ્યંતિ તવ શ્રેષ્ઠમાહારસ્ય ફલં મહત્ ।
એતેષાં શોણિતં સ્વાદુ પુરુષાણાં ગતાયુષામ્

એતદ્વચઃ સમાકર્ણ્ય સેવકીનાં વરાંગના ।
જહાસ કિંચિદ્વદનં નર્તયંતી ભ્રુવાનઘા

તાવત્ત્રયસ્તે સંપ્રાપ્તાઃ સન્નાહશ્રી વિશોભિતાઃ ।
શિરસ્ત્રાણાનિ દધતઃ શૌર્યવીર્યસમન્વિતાઃ

તા દૃષ્ટ્વા મહિલાસ્તત્ર સૌંદર્યશ્રીસમન્વિતાઃ ।
પ્રોચુસ્તે વિસ્મયં વિપ્ર કિમિદં દૃશ્યતે મહત્

નમશ્ચક્રુર્મહાત્માનઃ સર્વે દેવવરાંગનાઃ ।
કિરીટમણિવિદ્યોતદ્યોતિતાંઘ્રિયુગાસ્તતઃ

સા તાન્પપ્રચ્છ પુરુષાન્સર્વશ્રેષ્ઠા તુ ભામિની ।
કે યૂયમત્ર સંપ્રાપ્તાઃ કથં ચાપધરા નરાઃ

મત્સ્થલં સર્વદેવાનામગમ્યં મોહનં મહત્ ।
અત્ર પ્રાપ્તસ્ય તુ ક્વાપિ નિવૃત્તિર્ન ભવત્યુત

અશ્વોઽયં કસ્ય રાજ્ઞો વૈ કથં ચામરવીજિતઃ ।
સ્વર્ણપત્રેણ શોભાઢ્યઃ કથયંતુ મમાગ્રતઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા મોહનાચારસંયુતમ્ ।
હનૂમાંસ્તાં પ્રત્યુવાચ ગતભીઃ પ્રહસન્નિવ

વયં વૈ કિંકરા રાજ્ઞસ્ત્રૈલોક્યસ્ય શિખામણેઃ ।
ત્રિલોકીયં પ્રણમતે સર્વદેવશિરોમણિમ્

રામભદ્રસ્ય જાનીહિ હયમેધપ્રવર્તિતુઃ ।
પ્રમુંચ વાહમસ્માકં કથં બદ્ધો વરાઙ્ગને

વયં સર્વાસ્ત્રકુશલાઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ ।
નયિષ્યામો બલાદ્વાહં હત્વા તત્પ્રતિરોધકાન્

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પ્લવઙ્ગસ્ય વરાઙ્ગના ।
વિવરસ્થા પ્રત્યુવાચ હસંતી વાક્યકોવિદા

મયાનીતમિમં વાહં ન કોમોચયિતું ક્ષમઃ ।
વર્ષાયુતેન નિશિતૈર્બાણકોટિભિરુચ્છિખૈઃ

પરં રામસ્ય પાદાબ્જસૈવકી કર્મકારિણી ।
ન ગ્રહીષ્યામિ તદ્વાહં રાજરાજસ્ય ધીમતઃ

મહાન વિનયો જાતો મમ નેત્ર્યાઃ સુવાજિનઃ ।
ક્ષમતાદ્રામચંદ્રસ્તચ્છરણ્યો ભક્તવત્સલઃ

યૂયં ક્લિષ્ટાસ્તત્પુરુષા હયાર્થં તસ્ય રક્ષિતુઃ ।
યાચધ્વં વરમપ્રાપ્યં દેવાનામપિ સત્તમાઃ

યથા મેમીવમત્યુગ્રં ક્ષમેત પુરુષોત્તમઃ ।
વ્રીડાં ત્યક્ત્વાખિલાં યૂયં વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્

તસ્યા વચઃ પરં શ્રુત્વા હનૂમાન્નિ જગાદ તામ્ ।
રઘુનાથપ્રસાદેન સર્વમસ્માકમૂર્જિતમ્

તથાપિ યાચે વરમેકમુત્તમં ।
વિધેહિ તન્મે મનસઃ સમીહિતમ્ ।
ભવે ભવે નો રઘુનાયકઃ પતિ -।
ર્વયં ચ તત્કર્મકરાશ્ચ કિંકરાઃ

એતદ્વચનમાકર્ણ્ય પ્લવગસ્ય તદાંગના ।
ઉવાચ વાક્યં મધુરં પ્રહસ્ય ગુણપૂજિતમ્

ભવદ્ભિઃ પ્રાર્થિતં યદ્વૈ દુર્લ્લભં સર્વદૈવતૈઃ ।
તદ્ભવિષ્યત્યસંદેહઃ સેવકાસ્તદ્રઘોઃ પતેઃ

અથાપિ વરમેકં વૈ દાસ્યામિ કૃતહેલના ।
રઘુનાથસ્ય તુષ્ટ્યર્થં તદૃતં મે ભવેદ્વચઃ

અગ્રે વીરમણિર્ભૂપો મહાવીરસમન્વિતઃ ।
ગ્રહીષ્યતિ ભવદ્વાહં શિવેન પરિરક્ષિતઃ

તજ્જયાર્થે મહાસ્ત્રં મે ગૃહ્ણીત સુમહાબલાઃ ।
દ્વૈરથે સ તુ યોદ્ધવ્યઃ શત્રુઘ્નેન ત્વયા મહાન્

ઇદમસ્ત્રં યદા ત્વં તુ ક્ષેપયિષ્યસિ સંગરે ।
અનેન પૂતો રામસ્ય સ્વરૂપં જ્ઞાસ્યતે પુનઃ

જ્ઞાત્વા તં વાજિનં દત્વા ચરણે પ્રપતિષ્યતિ ।
તસ્માદ્ગૃહ્ણીધ્વમસ્ત્રં તન્મમ વૈરિવિદારણમ્

તચ્છ્રુત્વા રઘુનાથસ્ય ભ્રાતા જગ્રાહ ચાસ્ત્રકમ્ ।
ઉદઙ્મુખઃ પવિત્રાંગો યોગિન્યા દત્તમદ્ભુતમ્

તત્પ્રાપ્યાસ્ત્રં મહાતેજા બભૂવ રિપુકર્શનઃ ।
દુષ્પ્રધર્ષ્યો દુરારાધ્યો વૈરિવારણસત્સૃણિઃ

તાં નત્વા રાઘવશ્રેષ્ઠઃ શત્રુઘ્નો હયસત્તમમ્ ।
ગૃહીત્વાગાજ્જલાત્તસ્માદ્રેવાતીરે સુખોચિતે

તં દૃષ્ટ્વા સૈનિકાઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટાંગા મુદાન્વિતાઃ ।
સાધુસાધુ પ્રશંસંતઃ પપ્રચ્છુર્હયનિર્ગમમ્

હનૂમાન્કથયામાસ હયસ્યાગમનં મહત્ ।
વરપ્રાપ્તિં ચ તાભ્યો વૈ તેઽપિ શ્રુત્વા મુદં ગતાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે શત્રુઘ્નસ્ય યોગિનીદર્શનજલમધ્યાદ્વાહપ્રાપ્તિર્નામ અષ્ટત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ