પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.36

શેષૌવાચ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ વિપ્રેન્દ્રો લોમશાત્પરમં મહત્ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ તમૃષિં સર્વજ્ઞં યોગિનાં વરમ્

આરણ્યક ઉવાચ।
મુનિશ્રેષ્ઠ વદૈતન્મે પૃચ્છામિ ત્વાં મહામતે ॥
ગુરવઃ કૃપયા યુક્તા ભાષંતે સેવકેઽખિલમ્

કોઽસૌ રામો મહાભાગ યો નિત્યં ધ્યાયતે ત્વયા ॥
તસ્ય કાનિ ચરિત્રાણિ વદસ્વ ત્વં દ્વિજર્ષભ

કિમર્થમવતીર્ણોઽસૌ કસ્માન્માનુષતાં ગતઃ ॥
તત્સર્વં કથયાશુ ત્વં મમ સંશયનુત્તયે

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય મુનેઃ પરમશોભનમ્ ॥
લોમશઃ કથયામાસ રામચારિત્રમદ્ભુતમ્

લોકાન્નિરયસંમગ્નાઞ્જ્ઞાત્વા યોગેશ્વરેશ્વરઃ ॥
કીર્તિં પ્રથયિતું લોકે યયા ઘોરં તરિષ્યતિ

એવં જ્ઞાત્વા દયાવાર્ધિઃ પરમેશો મનોહરઃ ॥
અવતારં ચકારાત્ર ચતુર્ધા સશ્રિયાન્વિતઃ

પુરા ત્રેતાયુગે પ્રાપ્તે પૂર્ણાંશો રઘુનન્દનઃ ॥
સૂર્યવંશે સમુત્પન્નો રામો રાજીવલોચનઃ

સ રામો લક્ષ્મણસખઃ કાકપક્ષધરો યુવા ॥
તાતસ્ય વચનાત્તૌ તુ વિશ્વામિત્રમનુવ્રતૌ

યજ્ઞસંરક્ષણાર્થાય રાજ્ઞા દત્તૌ કુમારકૌ ॥
દાંતૌ ધનુર્ધરૌ વીરૌ વિશ્વામિત્રમનુવ્રતૌ

પથિ પ્રવ્રજતોસ્તત્ર તાટકા નામ રાક્ષસી ॥
સંગતા ચ વને ઘોરે તયોર્વૈ વિઘ્નકારણાત્

ઋષેરનુજ્ઞયા રામસ્તાટકાં યમયાતનામ્ ॥
પ્રાવેશયદ્ધનુર્વેદવિદ્યાભ્યાસેન રાઘવઃ

યસ્ય પાદતલસ્પર્શાચ્છિલા વાસવયોગજા ॥
અહલ્યા ગૌતમવધૂઃ પુનર્જાતા સ્વરૂપિણી

વિશ્વામિત્રસ્ય યજ્ઞે તુ સુપ્રવૃત્તે રઘૂત્તમઃ ॥
મારીચં ચ સુબાહું ચ જઘાન પરમેષુભિઃ

ઈશ્વરસ્ય ધનુર્ભગ્નં જનકસ્ય ગૃહે સ્થિતમ્ ॥
રામઃ પંચદશે વર્ષે ષડ્વર્ષામથ મૈથિલીમ્

ઉપયેમે વિવાહેન રમ્યાં સીતામયોનિજામ્ ॥
કૃતકૃત્યસ્તદા જાતઃ સીતાં સંપ્રાપ્ય રાઘવઃ

તતો દ્વાદશ વર્ષાણિ રેમે રામસ્તયા સહ ॥
સપ્તવિંશતિમે વર્ષે યૌવરાજ્યમકલ્પયત્

રાજાનમથ કૈકેયી વરદ્વયમયાચત ॥
તયોરેકેન રામસ્તુ સસીતઃ સહ લક્ષ્મણઃ

જટાધરઃ પ્રવ્રજતુવર્ષાણીહ ચતુર્દશ ॥
ભરતસ્તુ દ્વિતીયેન યૌવરાજ્યાધિપોઽસ્તુ મે

જાનકી લક્ષ્મણસખં રામં પ્રાવ્રાજયન્નૃપઃ ॥
ત્રિરાત્રમુદકાહારશ્ચતુર્થેઽહ્નિ ફલાશનઃ

પંચમે ચિત્રકૂટે તુ રામસ્થાનમકલ્પયત્ ॥
અથ ત્રયોદશે વર્ષે પંચવટ્યાં મહામુને

રામો વિરૂપયામાસ શૂર્પણખાં નિશાચરીમ્ ॥
વને વિચરતસ્તસ્ય જાનક્યા સહિતસ્ય ચ

આગતો રાક્ષસસ્તાં તુ હર્તું પાપવિપાકતઃ ॥
તતો માઘાસિતાષ્ટમ્યાં મુહૂર્તે વૃંદસંજ્ઞિતે

રાઘવાભ્યાં વિના સીતાં જહાર દશકંધરઃ ॥
તેનૈવં હ્રિયમાણા સા ચક્રંદ કુરરી યથા

રામરામેતિ માં રક્ષ રક્ષ માં રક્ષસા હૃતામ્ ॥
યથા શ્યેનઃ ક્ષુધાક્રાંતઃ ક્રંદંતીં વર્તિકાં નયેત્

તથા કામવશં પ્રાપ્તો રાવણો જનકાત્મજામ્ ॥
નયત્યેવં જનકજાં જટાયુઃ પક્ષિરાટ્તદા

યુયુધે રાક્ષસેંદ્રેણ સ રાવણહતોઽપતત્ ॥
માર્ગશુક્લનવમ્યાં તુ વસંતીં રાવણાલયે

સંપાતિર્દશમે માસ આચખ્યૌ વાનરેષુ તામ્ ॥
એકાદશ્યાં મહેંદ્રાદ્રે પુઃપ્લુવે શતયોજનમ્

હનૂમાન્નિશિ તસ્યાં તુ લંકાયાં પર્યકાલયત્ ॥
તદ્રાત્રિશેષે સીતાયા દર્શનં હિ હનૂમતઃ

દ્વાદશ્યાં શિંશપાવૃક્ષે હનૂમાન્પર્યવસ્થિતઃ ॥
તસ્યાં નિશાયાં જાનક્યા વિશ્વાસાય ચ સંકથા

અક્ષાદિભિસ્ત્રયોદશ્યાં તતો યુદ્ધમવર્તત ॥
બ્રહ્માસ્ત્રેણ ચતુર્દશ્યાં બદ્ધઃ શક્રજિતા કપિઃ

વહ્નિના પુચ્છયુક્તેન લંકાયા દહનં કૃતમ્ ॥
પૂર્ણિમાયાં મહેંદ્રાદ્રૌ પુનરાગમનં કપેઃ

માર્ગાસિતપ્રતિપદઃ પંચભિઃ પથિવાસરૈઃ ॥
પુનરાગત્ય ષષ્ઠેઽહ્નિ ધ્વસ્તં મધુવનં કિલ

સપ્તમ્યાં પ્રત્યભિજ્ઞાનદાનં સર્વનિવેદનમ્ ॥
અષ્ટમ્યુત્તરફલ્ગુન્યાં મુહૂર્તે વિજયાભિધે

મધ્યં પ્રાપ્તે સહસ્રાંશૌ પ્રસ્થાનં રાઘવસ્ય ચ ॥
રામઃ કૃત્વા પ્રતિજ્ઞાં તુ પ્રયાતો દક્ષિણાં દિશમ્

તીર્ત્વાહં સાગરમપિ હનિષ્યે રાક્ષસેશ્વરમ્ ॥
દક્ષિણાશાં પ્રયાતસ્ય સુગ્રીવોઽપ્યભવત્સખા

વાસરૈઃ સપ્તભિઃ સિંધોઃ સ્કંધાવારનિવેશનમ્ ॥
પૌષશુક્લપ્રતિપદસ્તૃતીયાયાવદંબુધેઃ

ઉપસ્થાનં સસૈન્યસ્ય રાઘવસ્ય બભૂવ હ ॥
બિભીષણશ્ચતુર્થ્યાં તુ રામેણ સહ સંગતઃ

સમુદ્રતરણાર્થાય પંચમ્યાં મંત્ર ઉદ્યતઃ ॥
પ્રાયોપવેશનં ચક્રે રામો દિનચતુષ્ટયમ્

સમુદ્રવરલાભશ્ચ સહોપાયપ્રદર્શનમ્ ॥
તતો દશમ્યામારંભસ્ત્રયોદશ્યાં સમાપનમ્

ચતુર્દશ્યાં સુવેલાદ્રૌ રામઃ સૈન્યં ન્યવેશયત્ ॥
પૌર્ણમાસ્યાં દ્વિતીયાં તં ત્રિદિનૈઃ સૈન્યતારણમ્

તીર્ત્વા તોયનિધિં રામો વાનરેશ્વરસૈન્યવાન્ ॥
રુરોધ ચ પુરીં લંકાં સીતાર્થં સહ લક્ષ્મણઃ

તૃતીયાદિ દશમ્યંતં નિવેશશ્ચ દિનાષ્ટકમ્ ॥
શુકસારણયોસ્તત્ર પ્રાપ્તિરેકાદશે દિને

પૌષાસિતાખ્યદ્વાદશ્યાં સૈન્યસંખ્યાનમેવ ચ ॥
શાર્દૂલેન કપીંદ્રાણાં સહસારોપવર્ણનમ્

ત્રયોદશ્યા અમાવાસ્યાં લંકાયાં દિવસૈસ્ત્રિભિઃ ॥
રાવણઃ સૈન્યસંખ્યાનં રણોત્સાહં તદાકરોત્

પ્રયયાવંગદો દૌત્યં માઘશુક્લાદ્યવાસરે ॥
સીતાયાશ્ચ તતો ભર્તુર્માયામૂર્દ્ધાદિદર્શનમ્

માઘદ્વિતીયાદિ દિનૈઃ સપ્તભિર્યાવદષ્ટમી ॥
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ યુદ્ધમાસીચ્ચ સંકુલમ્

માઘશુક્લનવમ્યાં તુ રાત્રાવિંદ્રજિતા રણે ॥
રામલક્ષ્મણયોર્નાગપાશબંધઃ કૃતઃ કિલ

આકુલેષુ કપીશેષુ નિરુત્સાહેષુ સર્વશઃ ॥
નાગપાશવિમોક્ષાર્થં દશમ્યાં પવનોઽજપત્

કર્ણે સ્વરૂપં રામસ્ય ગરુડાગમનં તતઃ ॥
એકાદશ્યાં ચ દ્વાદશ્યાં ધૂમ્રાક્ષસ્ય વધઃ કૃતઃ

ત્રયોદશ્યાં તુ તેનૈવ નિહતઃ કંપનો રણે ॥
માઘશુક્લચતુર્દશ્યા યાવત્કૃષ્ણાદિવાસરમ્

ત્રિદિનેન પ્રહસ્તસ્ય નીલેન વિહિતો વધઃ ॥
માઘકૃષ્ણદ્વિતીયાયાશ્ચતુર્થ્યં તં ત્રિભિર્દિનૈઃ

રામેણ તુમુલે યુદ્ધે રાવણો દ્રાવિતો રણાત્ ॥
પંચમ્યા અષ્ટમીયાવદ્રાવણેન પ્રબોધિતઃ

કુંભકર્ણસ્તદા ચક્રેઽભ્યવહારં ચતુર્દિનમ્ ॥
કુંભકર્ણો દિનૈઃ ષડ્ભિર્નવમ્યાસ્તુ ચતુર્દશીમ્

રામેણ નિહતો યુદ્ધે બહુવાનરભક્ષકઃ ॥
અમાવાસ્યાદિને શોકાદવહારો બભૂવ હ

ફાલ્ગુનાદિપ્રતિપદશ્ચતુર્થ્યંતં ચતુર્દિનૈઃ ॥
બિસતંતુપ્રભૃતયો નિહતાઃ પંચરાક્ષસાઃ

પંચમ્યાઃ સપ્તમી યાવદતિકાયવધસ્તથા ॥
અષ્ટમ્યાદ્વાદશી યાવન્નિહતૌ દિનપંચકાત્

નિકુંભકુંભાવૂર્ધ્વં તુ મકરાક્ષસ્ત્રિભિર્દિનૈઃ ॥
ફાલ્ગુનાસિતદ્વિતીયાયાં દિને શક્રજિતા જિતમ્

તૃતીયાદિસપ્તમ્યંતં દિનપંચકમેવ ચ ॥
ઓષધ્યાનયનવ્યગ્રાદવહારો બભૂવ હ

તતસ્ત્રયોદશીયાવદ્દિનૈઃ પંચભિરિંદ્રજિત્ ॥
લક્ષ્મણેન હતો યુદ્ધે વિખ્યાતબલપૌરુષઃ

ચતુર્દશ્યાં દશગ્રીવો દીક્ષાં પ્રાપાવહારતઃ ॥
અમાવાસ્યાદિને પ્રાયાદ્યુદ્ધાય દશકંધરઃ

ચૈત્રશુક્લપ્રતિપદઃ પંચમીદિનપંચકૈઃ ॥
રાવણે યુદ્ધ્યમાને તુ પ્રચુરો રક્ષસાં વધઃ

ચૈત્રષષ્ઠ્યાષ્ટમી યાવન્મહાપાર્શ્વાદિ મારણમ્ ॥
ચૈત્રશુક્લનવમ્યાં તુ સૌમિત્રેઃ શક્તિભેદનમ્

કોપાવિષ્ટેન રામેણ દ્રાવિતો દશકંધરઃ ॥
દ્રોણાદ્રિરાંજનેયેન લક્ષ્મણાર્થમુપાહૃતઃ

દશમ્યામવહારોભૂદ્રાત્રૌ યુદ્ધે તુ રક્ષસામ્ ॥
એકાદશ્યાં તુ રામાય રથં માતલિસારથિઃ

પ્રેરિતો વાસવેનાજાવર્પયામાસ ભક્તિતઃ ॥
કોપવાનથ દ્વાદશ્યા યાવત્કૃષ્ણચતુર્દશી

અષ્ટાદશદિનૈ રામો રાવણં દ્વૈરથેઽવધીત્ ॥
સંગ્રામે તુમુલે જાતે રામો જયમવાપ્તવાન્

માઘશુક્લદ્વિતીયાયાશ્ચૈત્રકૃષ્ણ ચતુર્દશીમ્ ॥
સપ્તાશીતિદિનેષ્વેવ મધ્યં પંચદશાહકમ્

યુદ્ધાવહારઃ સંગ્રામો દ્વાસપ્તતિ દિનાન્યભૂત્ ॥
સંસ્કારો રાવણાદીનામમાવસ્યા દિનેઽભવત્

વૈશાખાદિ તિથૌ રામ ઉવાસ રણભૂમિષુ ॥
અભિષિક્તો દ્વિતીયાયાં લંકારાજ્યે વિભીષણઃ

સીતાશુદ્ધિસ્તૃતીયાયાં દેવેભ્યો વરલંભનમ્ ॥
હત્વા ચિરેણ લંકેશં લક્ષ્મણાગ્રજ એવ સઃ

ગૃહીત્વા જાનકીં પુણ્યાં દુઃખિતાં રાક્ષસેન તુ ॥
આદાય પરયા પ્રીત્યા જાનકીં સ ન્યવર્તત

વૈશાખસ્ય ચતુર્થ્યાં તુ રામઃ પુષ્પકમાશ્રિતઃ ॥
વિહાયસા નિવૃત્તસ્તુ ભૂયોઽયોધ્યાં પુરીં પ્રતિ

પૂર્ણે ચતુર્દશે વર્ષે પંચમ્યાં માધવસ્ય તુ ॥
ભરદ્વાજાશ્રમે રામઃ સગણઃ સમુપાવિશત્

નંદિગ્રામે તુ ષષ્ઠ્યાં સ ભરતેન સમાગતઃ ॥
સપ્તમ્યામભિષિક્તોઽસાવયોધ્યાયાં રઘૂદ્વહઃ

દશૈકાધિકમાસાંસ્તુચતુર્દશાહાનિ મૈથિલી ॥
ઉવાસ રામ રહિતા રાવણસ્ય નિવેશને

દ્વિચત્વારિંશક વર્ષે રામો રાજ્યમકારયત્ ॥
સીતાયાશ્ચ ત્રયસ્ત્રિંશદ્વત્સરાશ્ચ તદાભવન્

સ ચતુર્દશવર્ષાંતે પ્રવિશ્ય ચ પુરીં પ્રભુઃ ॥
અયોધ્યાં મુદિતો રામો હત્વા રાવણમાહવે

ભ્રાતૃભિઃ સહિતસ્તત્ર રામો રાજ્યમથાકરોત્ ॥
રાજ્યં પ્રકુર્વતસ્તસ્ય પુરોધા વદતાં વરઃ

અગસ્ત્યઃ કુંભસંભૂતિસ્તમાગંતા રઘોઃ પતિમ્ ॥
તદ્વાક્યાદ્રઘુનાથોઽસૌ કરિષ્યતિ હયક્રતુમ્

તસ્યાગમિષ્યતિ હયો હ્યાશ્રમે તવ સુવ્રત ॥
તસ્ય યોધાઃ પ્રમુદિતા આયાસ્યંતિ તવાશ્રમમ્

તેષામગ્રે રામકથાઃ કરિષ્યસિ મનોહરાઃ ॥
તૈઃ સાકં ત્વમયોધ્યાયાં ગંતાસિ વૈ દ્વિજર્ષભ

દૃષ્ટ્વા રામમયોધ્યાયાં પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્ ॥
તત્ક્ષણાદેવ સંસારવાર્ધિનિસ્તારવાન્ભવ

ઇત્યુક્ત્વા માં મુનિવરો લોમશઃ સર્વબુદ્ધિમાન્ ॥
ઉવાચ તે કિં પ્રષ્ટવ્યં તદાહમવદં હિ તમ્

જ્ઞાતં ત્વત્કૃપયા સર્વં રામચારિત્રમદ્ભુતમ્ ॥
ત્વત્પ્રસાદાદવાપ્સ્યેઽહં રામસ્ય ચરણાંબુજમ્

મયા નમસ્કૃતઃ પશ્ચાજ્જગામ સ મુનીશ્વરઃ ॥
તત્પ્રસાદાન્મયાવાપ્તં રામસ્ય ચરણાર્ચનમ્

સોઽહં સ્મરામિ રામસ્ય ચરણાવન્વહં મુહુઃ ॥
ગાયામિ તસ્ય ચરિતં મુહુર્મુહુરતંદ્રિતઃ

પાવયામિ જનાનન્યાન્ગાનેન સ્વાંતહારિણા ॥
હૃષ્યામિ તન્મુનેર્વાક્યં સ્મારંસ્મારં તદીક્ષયા

ધન્યોઽહં કૃતકૃત્યોઽહં સભાગ્યોઽહં મહીતલે ॥
રામચંદ્ર પદાંભોજ દિદૃક્ષા મે ભવિષ્યતિ

તસ્માત્સર્વાત્મના રામો ભજનીયો મનોહરઃ ॥
વંદનીયો હિ સર્વેષાં સંસારાબ્ધિતિતીર્ષયા

તસ્માદ્યૂયં કિમર્થં વૈ પ્રાપ્તાઃ કો વાનરાધિપઃ ॥
યાગં કરોતિ ધર્માત્મા હયમેધં મહાક્રતુમ્

તત્સર્વં કથયંત્વત્ર યાં તુ વાહસ્ય પાલને ॥
સ્મરંતુ રઘુનાથાંઘ્રિં સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય મુનેર્વિસ્મયમાગતાઃ ॥
રઘુનાથં સ્મરંતસ્તે પ્રોચુરારણ્યકં મુનિમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે લોમશારણ્યકસંવાદે રામચરિત્રકથનંનામ ષટ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ