પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.35

શેષ ઉવાચ।
પ્રાપ્ય તં વાજિનં રાજા શત્રુઘ્નો રાક્ષસૈર્હૃતમ્ ।
અત્યંતં હર્ષમાપેદે પુષ્કલેન સમન્વિતઃ

રુધિરૈઃ સિક્તગાત્રાસ્તે યોધા લક્ષ્મીનિધિસ્તથા ।
રણોત્સાહેન સંયુક્તં પ્રશશંસુર્મહાનૃપમ્

હતે તસ્મિન્મહાદૈત્યે વિદ્યુન્માલિનિ દુર્જયે ।
સુરાઃ સર્વે ભયં ત્યક્ત્વા સુખમાપુર્મુનેમહત્

નદ્યસ્તુ વિમલા જાતા રવિસ્તુ વિમલોઽભવત્ ।
વાતા વવુઃ સુગંધોદ સિક્તા વિમલશુષ્મિણઃ

સન્નદ્ધાસ્તે મહાવીરા રથસ્થા વિમલાંગકાઃ ।
રાજાનમૂચુસ્તે સર્વે જયલક્ષ્મ્યા સમન્વિતાઃ

વીરા ઊચુઃ।
દિષ્ટ્યા હતસ્ત્વયા દૈત્યો વિદ્યુન્માલી મહામતે ।
યદ્ભયાત્ત્રાસમાપન્નાઃ સુરાઃ સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ

દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તો મહાવાજી રઘુનાથસ્ય શોભનઃ ।
દિષ્ટ્યા ગંતાસિ સર્વત્ર જયં તુ ક્ષિતિમંડલે

સ્વામિન્મુંચત્વિમં વાહં મનોવેગં મનોરમમ્ ।
સમયસ્ય વિલંબો મા ભવત્વત્ર મહામતે

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં વીરાણાં સમયોચિતમ્ ।
સાધુ સાધુ પ્રશસ્યૈતાન્મુમોચ હયસત્તમમ્

સ મુક્તશ્ચોત્તરામાશાં બભ્રામાથ સુરક્ષિતઃ ।
રથપત્તિહયશ્રેષ્ઠૈઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદૈઃ

તત્ર યદ્વૃત્તમેતસ્ય શત્રુઘ્નસ્ય મનોહરમ્ ।
વાત્સ્યાયન શૃણુષ્વૈતત્પાપરાશિપ્રદાહકમ્

રેવાતીરમથ પ્રાપ્તો મુનિવૃંદનિષેવિતમ્ ।
નીલરત્નસમૂહસ્ય રસઃ કિં તુ પયો મિષાત્

તાંસ્તાન્મુનિવરાન્સર્વાન્પ્રણમઞ્છૂરસેવિતઃ ।
જગામ હયરત્નસ્ય પૃષ્ઠતઃ કામગામિનઃ

ગચ્છંસ્તત્રાશ્રમં જીર્ણં પલાશપર્ણનિર્મિતમ્ ।
રેવાયાજલકલ્લોલૈઃ સિક્તં પાપહરાશ્રયમ્

તં દૃષ્ટ્વા સુમતિં પ્રાહ સર્વજ્ઞં નયકોવિદમ્ ।
શત્રુઘ્નઃ સર્વધર્માર્થકર્મકર્તવ્યકોવિદઃ

રાજોવાચ।
મંત્રિન્કથય કસ્યાયમાશ્રમઃ પુણ્યદર્શનઃ ।
વિચારચતુરશ્રેષ્ઠ વદૈતન્મમ પૃચ્છતઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુમતિઃ પ્રાહ તં નૃપમ્ ।
વિશદ સ્મેરયા વાચા દર્શયન્નાત્મસૌહૃદમ્

સુમતિરુવાચ।
એનં દૃષ્ટ્વા મહારાજ ધૂતપાપા વયં ખલુ ।
ભવિષ્યામો મુનિશ્રેષ્ઠં સર્વશાસ્ત્રપરાયણમ્

તસ્માન્નત્વા તમાપૃચ્છ સર્વં તે કથયિષ્યતિ ।
રઘુનાથપદાંભોજમકરંદાતિ લોલુપઃ

નામ્ના ત્વારણ્યકં ખ્યાતં રઘુનાથાંઘ્રિસેવકમ્ ।
અત્યુગ્રતપસા પૂર્ણં સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદમ્

ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં ધર્માર્થપરિબૃંહિતમ્ ।
જગામ તમથો દ્રષ્ટું સ્વલ્પસેવકસંયુતઃ

હનૂમાન્પુષ્કલો વીરઃ સુમતિર્મંત્રિસત્તમઃ ।
લક્ષ્મીનિધિઃ પ્રતાપાગ્ર્યઃ સુબાહુઃ સુમદસ્તથા

એતૈઃ પરિવૃતો રાજા શત્રુઘ્નઃ પ્રાપદાશ્રમમ્ ।
નમસ્કર્તું દ્વિજવરમારણ્યકમુદારધીઃ

ગત્વા તં તાપસશ્રેષ્ઠં નમસ્કારમથાકરોત્ ।
સર્વૈસ્તૈઃ સહિતો વીરૈર્વિનયાનતકંધરૈઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા સન્નતાન્સર્વાઞ્છત્રુઘ્નપ્રમુખાન્નૃપાન્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ચક્રે ફલમૂલાદિભિસ્તદા

ઉવાચ તાન્નૃપાન્સર્વાન્ભવંતઃ કુત્ર સંગતાઃ ।
કથમત્ર સમાયાતાસ્તત્સર્વં વદતાનઘાઃ

તચ્છ્રુત્વા વાક્યમેતસ્ય મુનિવર્યસ્ય વાડવ ।
સુમતિઃ કથયામાસ વાક્યં વાદવિચક્ષણઃ

સુમતિરુવાચ।
રઘુવંશનૃપસ્યાયમશ્વો વૈ પાલ્યતેઽખિલૈઃ ।
યાગં કરિષ્યતે વીરઃ સર્વસંભારસંભૃતમ્

તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં જગાદ મુનિસત્તમઃ ।
દંતકાંત્યાખિલં ઘોરં તમોનિર્વારયન્નિવ

આરણ્યક ઉવાચ।
કિં યાગૈર્વિવિધૈરન્યૈઃ સર્વસંભારસંભૃતૈઃ ।
સ્વલ્પપુણ્યપ્રદૈર્નૂનં ક્ષયિષ્ણુપદદાતૃભિઃ

મૂઢો લોકો હરિં ત્યક્ત્વા કરોત્યન્યસમર્ચનમ્ ।
રઘુવીરં રમાનાથં સ્થિરૈશ્વર્યપદપ્રદમ્

યો નરૈઃ સ્મૃતમાત્રોપિ હરતે પાપપર્વતમ્ ।
તં મુક્ત્વા ક્લિશ્યતે મૂઢો યાગયોગવ્રતાદિભિઃ

અહો પશ્યત મૂઢત્વં લોકાનામતિવંચિતમ્ ।
સુલભં રામભજનં મુક્ત્વા દુર્લ્લભમાચરેત્

સકામૈર્યોગિભિર્વાપિ ચિંત્યતે કામવર્જિતૈઃ ।
અપવર્ગપ્રદં નૄણાં સ્મૃતમાત્રાખિલાઘહમ્

પુરાહં તત્ત્વવિત્સાયાં જ્ઞાનિનં સુવિચારયન્ ।
અગમં બહુતીર્થાનિ તત્ત્વં કોપિ ન મેઽદિશત્

તદૈકં હિ મહદ્ભાગ્યાત્પ્રાપ્તં વૈ લોમશં મુનિમ્ ।
સ્વર્ગલોકાત્સમાયાતં તીર્થયાત્રાચિકીર્ષયા

તમહં પ્રણિપત્યાથ પર્યપૃચ્છં મહામુનિમ્ ।
મહાયુષં મહાયોગિસંસેવિતપદદ્વયમ્

સ્વામિન્મયાદ્ય માનુષ્યં પ્રાપ્તમદ્ભુતદુર્લ્લભમ્ ।
સંસારઘોરજલધિં કિં કર્તવ્યં તિતીર્ષુણા

વિચાર્ય કથય ત્વં તદ્વ્રતં દાનં જપો મખઃ ।
દેવો વા વિદ્યતે યો વૈ સંસૃત્યંભોધિતારકઃ

યજ્જ્ઞાત્વા સંસૃતિં ઘોરાં તરામિ ત્વત્કૃપાબ્ધિતઃ ।
તન્મે કથય યોગેશ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગ

ઇતિ મદ્વાક્યમાકર્ણ્ય જગાદ મુનિસત્તમઃ ।
શૃણુષ્વૈકમના વિપ્ર શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ

સંતિ દાનાનિ તીર્થાનિ વ્રતાનિ નિયમા યમાઃ ।
યોગા યજ્ઞાસ્તથાનેકે વર્તંતે સ્વર્ગદાયકાઃ

પરં ગુહ્યં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
તચ્છૃણુષ્વ મહાભાગ સંસારાંભોધિતારકમ્

નાસ્તિકાય ન વક્તવ્યં ન ચાઽશ્રદ્ધાલવે પુનઃ ।
નિંદકાય શઠાયાપિ ન દેયં ભક્તિવૈરિણે

રામભક્તાય શાંતાય કામક્રોધવિયોગિને ।
વક્તવ્યં સર્વદુઃખસ્ય નાશકારકમુત્તમમ્

રામાન્નાસ્તિ પરો દેવો રામાન્નાસ્તિ પરં વ્રતમ્ ।
ન હિ રામાત્પરો યોગો ન હિ રામાત્પરો મખઃ

તં સ્મૃત્વા ચૈવ જપ્ત્વા ચ પૂજયિત્વા નરઃ પરમ્ ।
પ્રાપ્નોતિ પરમામૃદ્ધિમૈહિકામુષ્મિકીં તથા

સંસ્મૃતો મનસા ધ્યાતઃ સર્વકામફલપ્રદઃ ।
દદાતિ પરમાં ભક્તિં સંસારાંભોધિતારિણીમ્

શ્વપાકોપિ હિ સંસ્મૃત્ય રામં યાતિ પરાં ગતિમ્ ।
યે વેદશાસ્ત્રનિરતાસ્ત્વાદૃશાસ્તત્ર કિં પુનઃ

સર્વેષાં વેદશાસ્ત્રાણાં રહસ્યં તે પ્રકાશિતમ્ ।
સમાચર તથા ત્વં વૈ યથા સ્યાત્તે મનીષિતમ્

એકો દેવો રામચંદ્રો વ્રતમેકં તદર્ચનમ્ ।
મંત્રોઽપ્યેકશ્ચ તન્નામ શાસ્ત્રં તદ્ધ્યેવ તત્સ્તુતિઃ

તસ્માત્સર્વાત્મના રામચંદ્રં ભજમનોહરમ્ ।
યથા ગોષ્પદવત્તુચ્છો ભવેત્સંસારસાગરઃ

શ્રુત્વા મયા તુ તદ્વાક્યં પુનઃ પ્રશ્નમકારિષમ્ ।
કથં વા ધ્યાયતે દેવઃ કથં વા પૂજ્યતે નરૈઃ

કથયસ્વ મહાબુદ્ધે સર્વજ્ઞ મમ વિસ્તરાત્ ।
યજ્જ્ઞાત્વાહં કૃતાર્થઃ સ્યાં ત્રિલોક્યાં મુનિસત્તમ

એતચ્છ્રુત્વા તુ મદ્વાક્યં વિચાર્ય સ તુ લોમશઃ ।
કથયામાસ મે સર્વં રામધ્યાનપુરઃસરમ્

શૃણુ વિપ્રેંદ્ર વક્ષ્યામિ યત્પૃષ્ટં તુ ત્વયાનઘ ।
યથા તુષ્યેદ્રમાનાથઃ સંસારજ્વરદાહકઃ

અયોધ્યાનગરે રમ્યે ચિત્રમંડપશોભિતે ।
ધ્યાયેત્કલ્પતરોર્મૂલે સર્વકામસમૃદ્ધિદે

મહામરકતસ્વર્ણનીલરત્નાદિશોભિતમ્ ।
સિંહાસનં ચિત્તહરં કાંત્યા તામિસ્રનાશનમ્

તસ્યોપરિ સમાસીનં રઘુરાજં મનોરમમ્ ।
દૂર્વાદલશ્યામતનું દેવદેવેંદ્રપૂજિતમ્

રાકાયાં પૂર્ણશીતાંશુકાંતિધિક્કારિવક્ત્રિણમ્ ।
અષ્ટમીચંદ્રશકલસમભાલાધિધારિણમ્

નીલકુંતલશોભાઢ્યં કિરીટમણિરંજિતમ્ ।
મકરાકારસૌંદર્યકુંડલાભ્યાં વિરાજિતમ્

વિદ્રુમચ્છવિ સત્કાંતિરદચ્છદવિરાજિતમ્ ।
તારાપતિકરાકાર દ્વિજરાજિ સુશોભિતમ્

જપાપુષ્પાભયા માધ્વ્યા જિહ્વયા શોભિતાનનમ્ ।
યસ્યાં વસંતિ નિગમા ઋગાદ્યાઃ શાસ્ત્રસંયુતાઃ

કંબુકાંતિધરગ્રીવા શોભયા સમલંકૃતમ્ ।
સિંહવદુચ્ચકૌ સ્કન્ધૌ માંસલૌ બિભ્રતં વરમ્

બાહૂ દધાનં દીર્ઘાંગૌ કેયૂરકટકાંકિતૌ ।
મુદ્રિકાહીરશોભાભિર્ભૂષિતૌ જાનુલંબિનૌ

વક્ષો દધાનં વિપુલં લક્ષ્મીવાસેન શોભિતમ્ ।
શ્રીવત્સાદિવિચિત્રાંકૈરંકિતં સુમનોહરમ્

મહોદરં મહાનાભિં શુભકટ્યાવિરાજિતમ્ ।
કાંચ્યા વૈ મણિમત્યા ચ વિશેષેણ શ્રિયાન્વિતમ્

ઊરુભ્યાં વિમલાભ્યાં વૈ જાનુભ્યાં શોભિતં શ્રિયા ।
ચરણાભ્યાં વજ્રરેખા યવાંકુશસુરેખયા

યુતાભ્યાં યોગિધ્યેયાભ્યાં કોમલાભ્યાં વિરાજિતમ્ ।
ધ્યાત્વા સ્મૃત્વા ચ સંસારસાગરં ત્વં તરિષ્યસિ

તમેવ પૂજયન્નિત્યં ચંદનાદિભિરિચ્છયા ।
પ્રાપ્નોતિ પરમામૃદ્ધિમૈહિકામુષ્મિકીં પરામ્

ત્વયા પૃષ્ટં મહારાજ રામસ્ય ધ્યાનમુત્તમમ્ ।
તત્તે કથિતમેતદ્વૈ સંસારજલધિં તર

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે આરણ્યકોપાખ્યાને લોમશારણ્યકસંવાદોનામ પંચત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ