પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.30

શેષ ઉવાચ।
અથ તેજઃપુરં પ્રાપ્તસ્તુરગઃ પત્રશોભિતઃ ।
યસ્યાં પાલયતે રાજા પ્રજાઃ સત્યેન સત્યવાન્

અથ કોટિપરીવારો રઘુનાથાનુજસ્તતઃ ।
હયાનુગો યયૌ તસ્ય પુરતઃ પુરધર્ષણઃ

તદ્દૃષ્ટ્વા નગરં રમ્યં ચિત્રપ્રાકારશોભિતમ્ ।
કાંચનૈઃ કલશૈસ્તત્ર પરિતઃ પ્રતિભાસિતમ્

દેવાયતનસાહસ્રૈઃ સર્વતશ્ચ વિરાજિતમ્ ।
યતીનાં તુ મઠાસ્તત્ર શોભંતે યતિપૂરિતાઃ

વહત્યત્ર મહાદેવી શિખિલોચનમૂર્ધગા ।
હંસકારંડવાકીર્ણામુનિવૃંદનિષેવિતા

બ્રાહ્મણાનાં પ્રત્યગારમગ્નિહોત્રભવઃ પુનઃ ।
ધૂમસ્તત્ર પુનાત્યંગ પાતકાપ્લુતમાનસાન્

ઉવાચ સુમતિં રાજા શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ ।
તત્પુરપ્રેક્ષણોદ્ભૂતહર્ષવિસ્મિતમાનસઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
મંત્રિન્કથય કસ્યેદં પુરં મે દૃષ્ટિગોચરમ્ ।
કરોતિ માનસાહ્લાદં ધર્મેણ પ્રતિપાલિતમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ ।
ઉવાચ સુમતિઃ સર્વં યથાતથમનુદ્ધતમ્

સુમતિરુવાચ।
શૃણુષ્વાવહિતઃ સ્વામિન્વૈષ્ણવસ્ય કથાઃ શુભાઃ ।
યાઃ શ્રુત્વા મુચ્યતે પાપાદ્બ્રહ્મહત્યાસમાદપિ

જીવન્મુક્તો વરીવર્તિ રામાંઘ્ર્યંબુજષટ્પદઃ ।
સત્યવાન્યજ્ઞયજ્ઞાંગ જ્ઞાતા કર્તાઽવિતા મહાન્

ધેનું પ્રસાદ્ય બહુભિર્વ્રતૈર્યં પ્રાપ તત્પિતા ।
ઋતંભરાખ્યો જગતિ ખ્યાતઃ પરમધાર્મિકઃ

ગૌઃ પ્રસન્ના દદૌ પુત્રમનેકગુણસંસ્કૃતમ્ ।
સત્યવંતં સુશોભાઢ્યં તં જાનીહિ નૃપોત્તમમ્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
કો વા ઋતંભરો રાજા કિમર્થં ધેનુપૂજનમ્ ।
કથં પ્રાપ્તઃ સુતસ્તસ્ય વૈષ્ણવો વિષ્ણુસેવકઃ

સર્વમેતત્સમાચક્ષ્વ વૈષ્ણવસ્ય કથાનકમ્ ।
શ્રુતં હરતિ જંતૂનાં મહાપાતકપર્વતમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય મહાર્થકમ્ ।
કથયામાસ વિશદં તદુત્પત્તિકથાનકમ્

ઋતંભરો નરપતિરનપત્યઃ પુરાઽભવત્ ।
કલત્રાણિ બહૂન્યસ્ય ન પુત્રં પ્રાપ તેષુ વૈ

તદા જાબાલિનામાનં મુનિં દૈવાદુપાગતમ્ ।
પ્રપચ્છ કુશલોદ્યુક્તઃ સપુત્રોત્પત્તિકારણમ્

ઋતંભર ઉવાચ।
સ્વામિન્વંધ્યસ્ય મે બ્રૂહિ પુત્રોત્પત્તિકરં વચઃ ।
યત્કૃત્વા જાયતેઽપત્યં મમ વંશધરં વરમ્

તજ્જ્ઞાત્વા ભવતો ભવ્યં પ્રકુર્યાં નિશ્ચિતં વચઃ ।
દાનં વ્રતં વા તીર્થં વા મખં વા મુનિસત્તમ

ઇતિ રાજ્ઞોવચઃ શ્રુત્વા જગાદ મુનિસત્તમઃ ।
સુતોત્પત્તિકરં વાક્યં પ્રણતસ્ય સુતાર્થિનઃ

અપત્યપ્રાપ્તિકામસ્ય સંત્યુપાયાસ્ત્રયઃ પ્રભો ।
વિષ્ણોઃ પ્રસાદો ગોશ્ચાપિ શિવસ્યાપ્યથવા પુનઃ

તસ્માત્ત્વં કુરુ વૈ પૂજાં ધેનોર્દેવતનોર્નૃપ ।
યસ્યાઃ પુચ્છે મુખે શૃંગે પૃષ્ઠે દેવાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

સા તુષ્ટા દાસ્યતિ ક્ષિપ્રં વાંછિતં ધર્મસંયુતમ્ ।
એવં વિદિત્વા ગોપૂજાં વિધેહિ ત્વમૃતંભર

યો વૈ નિત્યં પૂજયતિ ગાં ગેહે યવસાદિભિઃ ।
તસ્ય દેવાશ્ચ પિતરો નિત્યં તૃપ્તા ભવંતિ હિ

યો વૈ ગવાહ્નિકં દદ્યાન્નિયમેન શુભવ્રતઃ ।
તેન સત્યેન તસ્ય સ્યુઃ સર્વે પૂર્ણા મનોરથાઃ

તૃષિતા ગૌર્ગૃહે બદ્ધા ગેહે કન્યા રજસ્વલા ।
દેવતા ચ સનિર્માલ્યા હંતિ પુણ્યં પુરાકૃતમ્

યો વૈ ગાં પ્રતિષિદ્ધ્યેત ચરંતીં સ્વં તૃણં નરઃ ।
તસ્ય પૂર્વે ચ પિતરઃ કંપંતે પતનોન્મુખાઃ

યો વૈ યષ્ટ્યા તાડયતિ ધેનું મર્ત્યો વિમૂઢધીઃ ।
ધર્મરાજસ્ય નગરં સ યાતિ કરવર્જિતઃ

યો વૈ દંશાન્વારયતિ તસ્ય પૂર્વે હ્યધોગતાઃ ।
નૃત્યંતિ મત્સુતો હ્યસ્માંસ્તારયિષ્યતિ ભાગ્યવાન્

અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
જનકસ્ય પુરાવૃત્તં ધર્મરાજપુરેઽદ્ભુતમ્

એકદા જનકો રાજા યોગેનાસૂન્સમત્યજત્ ।
તદા વિમાનં સંપ્રાપ્તં કિંકિણીજાલભૂષિતમ્

તદારુહ્ય ગતો રાજા સેવકૈરૂઢદેહવાન્ ।
માર્ગે જગામ ધર્મસ્ય સંયમિન્યાઃ પુરોંઽતિકે

તદા નરકકોટીષુ પીડ્યંતે પાપકારિણઃ ।
જનકસ્યાંગપવનં પ્રાપ્ય સૌખ્યં પ્રપેદિરે

નિરયે દાહજાપીડા જાતૈષાં સુખકારિણી ।
મહાદુઃખં તદા નષ્ટં જનકસ્યાંગવાયુના

તદા તં નિર્ગતં દૃષ્ટ્વા જંતવઃ પાપપીડિતાઃ ।
અત્યંતં ચુક્રુશુર્ભીતાસ્તદ્વિયોગમનિચ્છવઃ

ઊચુસ્તે કરુણાં વાચં મા ગચ્છ સુકૃતિન્નિતઃ ।
ત્વદંગવાયુસંસ્પર્શાત્સુખિનઃ સ્યામપીડિતાઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
માનસે ચિંતયામાસ કરુણાપૂરપૂરિતઃ

ચેન્મત્તઃ પ્રાણિનાં સૌખ્યં ભવેદિહ તદા પુનઃ ।
અત્રૈવ ચ પુરે સ્થાસ્યે સ્વર્ગ એષ મનોરમઃ

એવં કૃત્વા નૃપસ્તસ્થૌ તત્રૈવ નિરયાગ્રતઃ ।
વિદધત્પ્રાણિનાં સૌખ્યમનુકંપિતમાનસઃ

તત્ર ધર્મસ્તુ સંપ્રાપ્તો નિરયદ્વારિ દુઃખદે ।
કારયન્યાતનાસ્તીવ્રા નાનાપાતકકારિણામ્

તદા દદર્શ રાજાનં જનકં દ્વારિસંસ્થિતમ્ ।
વિમાનેન મહાપુણ્યકારિણં દયયાયુતમ્

તમુવાચ પ્રેતપતિર્જનકં સહસન્ગિરા ।
રાજન્કુતસ્ત્વં સંપ્રાપ્તઃ સર્વધર્મશિરોમણિઃ

એતત્સ્થાનં પાતકિનાં દુષ્ટાનાં પ્રાણઘાતિનામ્ ।
નાયાંતિ પુરુષા ભૂપ ત્વાદૃશાઃ પુણ્યકારિણઃ

અત્રાયાંતિ નરાસ્તે વૈ યે પરદ્રોહતત્પરાઃ ।
પરાપવાદનિરતાઃ પરદ્રવ્યપરાયણાઃ

યો વૈ કલત્રં ધર્મિષ્ઠં નિજસેવાપરાયણમ્ ।
અપરાધાદૃતે જહ્યાત્સનરોઽત્ર સમાવ્રજેત્

મિત્રં વઞ્ચયતે યસ્તુ ધનલોભેન લોભિતઃ ।
આગત્યાત્ર નરઃ પીડાં મત્તઃ પ્રાપ્નોતિ દારુણામ્

યો રામં મનસા વાચા કર્મણા દંભતોઽપિ વા ।
દ્વેષાદ્વાચોપહાસાદ્વા ન સ્મરત્યેવ મૂઢધીઃ

તં બધ્નામિ પુનસ્ત્વેષુ નિક્ષિપ્ય શ્રપયામિ ચ ।
યૈઃ સ્મૃતો ન રમાનાથો નરકક્લેશવારકઃ

તાવત્પાપં મનુષ્યાણામંગેષુ નૃપ તિષ્ઠતિ ।
યાવદ્રામં ન રસના ગૃણાતિ કલિ દુર્મતેઃ

મહાપાપકરા રાજન્યે ભવંતિ મહામતે ।
તાનાનયંતિ મદ્ભૃત્યાસ્ત્વાદૃશાન્દ્રષ્ટુમક્ષમાઃ

તસ્માદ્ગચ્છ મહારાજ ભુંક્ષ્વ ભોગાનનેકશઃ ।
વિમાનવરમારુહ્ય ભુંક્ષ્વ પુણ્યમુપાર્જિતમ્

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્યધ ર્મરાજસ્ય તત્પતેઃ ।
ઉવાચ ધર્મરાજાનં કરુણાપૂરપૂરિતઃ

જનક ઉવાચ।
અહં ગચ્છામિ નો નાથ જીવાનામનુકમ્પયા ।
મદંગવાયુના હ્યેતે સુખં પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંસ્થિતાઃ

એતાન્મુંચસિ ચેદ્રાજન્સર્વાન્વૈ નિરયસ્થિતાન્ ।
તતો ગચ્છામિ સુખિતઃ સ્વર્ગં પુણ્યજનાશ્રિતમ્

જાબાલિરુવાચ।
ઇતિ વાક્યમથાશ્રુત્ય જનકં પ્રત્યુવાચ સઃ ।
પ્રત્યેકં નિર્દિશઞ્જીવાન્નિરયસ્થાનનેકશઃ

ધર્મ ઉવાચ।
અયં મિત્ર કલત્રં વૈ વિશ્વસ્તમનુજગ્મિવાન્ ।
તસ્માદેનં લોહશંકૌ વર્ષાયુતમપીપચમ્

પશ્ચાદેનં સૂકરાણાં યોનૌ નિક્ષિપ્ય દોષિણમ્ ।
માનુષેષ્વવતાર્યોઽયં ષંઢચિહ્નેન ચિહ્નિતઃ

અનેન પરદારાશ્ચ બલાદાલિગિતા મુહુઃ ।
તસ્માદયં પચ્યતેઽત્ર રૌરવે શતહાયનમ્

અયં તુ પરકીયં સ્વં મુષિત્વા બુભુજે કુધીઃ ।
તસ્માદસ્ય કરૌ છિત્ત્વા પચેયં પૂયશોણિતે

અયં સાયંતને પ્રાપ્તમતિથિં ક્ષુધયાર્દિતમ્ ।
વાણ્યાપિ નાકરોત્તસ્ય પૂજનં સ્વાગતં ન ચ

તસ્માદયં પાતનીયસ્તામિસ્રેંધનપૂરિતે ।
ભ્રમરૈઃ પીડિતો યાતુ યાતનાં શતહાયનમ્

અયં તાવત્પરસ્યોચ્ચૈર્નિંદાં કુર્વન્નલજ્જિતઃ ।
અયમપ્યશૃણોત્કર્ણૌ પ્રેરયન્બહુશસ્તુ તામ્

તસ્માદિમાવંધકૂપે પતિતૌ દુઃખદુઃખિતૌ ।
અયં મિત્રધ્રુગુદ્વિગ્નઃ પચ્યતે રૌરવે ભૃશમ્

તસ્માદેતાન્પાપભોગાન્કારયિત્વા વિમોચયે ।
ત્વં ગચ્છ નરશાર્દૂલ પુણ્યરાશિવિધાયકઃ

જાબાલિરુવાચ।
એવં સ નિર્દિશઞ્જીવાંસ્તૂષ્ણીમાસાઘકારિણઃ ।
પ્રોવાચ રામભક્તોઽસૌ કરુણાપૂરિતેક્ષણઃ

જનક ઉવાચ।
કથં નિરયનિર્મુક્તિર્જીવાનાં દુઃખિનાં ભવેત્ ।
તદાશુ કથય ત્વં વૈ યત્કૃત્વા સુખમાપ્નુયુઃ

ધર્મ ઉવાચ।
નૈભિરારાધિતો વિષ્ણુર્નૈભિસ્તસ્ય કથાઃ શ્રુતાઃ ।
કથં નિરયનિર્મુક્તિર્ભવેદ્વૈ પાપકારિણામ્

યદિ ત્વં મોચયસ્યેતાન્મહાપાપકરાનપિ ।
તર્હ્યર્પય મહારાજ પુણ્યં તત્કથયામિ યત્

એકદા પ્રાતરુત્થાય શુદ્ધભાવેન ચેતસા ।
ધ્યાતઃ શ્રીરઘુનાથોઽસૌ મહાપાપહરાભિધઃ

રામરામેતિ યચ્ચોક્તં ત્વયા શુદ્ધેન ચેતસા ।
તત્પુણ્યમર્પયૈતેભ્યો યેન સ્યાન્નિરયાચ્ચ્યુતિઃ

જાબાલિરુવાચ।
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ।
પુણ્યં દદૌ મહારાજ આજન્મસમુપાર્જિતમ્

યદા જન્મકૃતૈઃ પુણ્યૈ રઘુનાથાર્ચનોદ્ભવૈઃ ।
એતેષાં નિરયાન્મુક્તિર્ભવત્વત્ર મનોરમા

એવં કથયતસ્તસ્ય જીવા નિરયસંસ્થિતાઃ ।
તત્ક્ષણાન્નિરયાન્મુક્તા જાતા દિવ્યવપુર્ધરાઃ

ઊચુસ્તે જનકં રાજંસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્વયં ક્ષણાત્ ।
દુઃખદાન્નિરયાન્મુક્તા યાસ્યામઃ પરમં પદમ્

તાન્દૃષ્ટ્વા સૂર્યસંકાશાન્નરાન્નિરયનિઃસૃતાન્ ।
તુતોષ ચિત્તે સુભૃશં સર્વભૂતદયાપરઃ

તે સર્વે પ્રયયુર્લોકં દિવં દેવૈરલંકૃતમ્ ।
જનકં તુ પ્રશંસંતો મહારાજં દયાનિધિમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સત્યવદાખ્યાને જનકેન નરકસ્થપ્રાણિમોચનંનામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ