પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.27

શેષ ઉવાચ।
ચિત્રાંગઃ ક્રૌંચકંઠસ્થો રથસ્થો વીરશોભિતઃ ।
ગાહયામાસ તત્સૈન્યં વારાહ ઇવ વારિધિમ્

ધનુર્વિસ્ફાર્ય સુદૃઢં મેઘનાદનિનાદિતમ્ ।
મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિકોટિવિદાહકાન્

તદ્બાણભિન્નસર્વાંગાઃ શેરતે સુભટા ભૃશમ્ ।
સકિરીટતનુત્રાણાઃ સન્દષ્ટદશનચ્છદાઃ

એવં પ્રવૃત્તે સંગ્રામે યયૌ યોદ્ધું સ પુષ્કલઃ ।
મણિચિત્રિતમાદાય ચાપં વૈરિપ્રતાપનમ્

તયોઃ સંગતયોરૂપં દૃશ્યતેઽતિમનોહરમ્ ।
પુરા તારકસંગ્રામે સ્કંદતારકયોર્યથા

વિસ્ફારયન્ધનુઃ શીઘ્રં સવ્યસાચી તુ પુષ્કલઃ ।
તાડયામાસ તં ક્ષિપ્રં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ

ચિત્રાંગોઽપિ રુષાક્રાંતઃ શરાસન ઇષૂઞ્છિતાન્ ।
દધદ્વ્યમુંચદ્બહુશો રણમંડલમૂર્ધનિ

નાદાનં ન ચ સંધાનં ન મોચનમથાપિ વા ।
દૃષ્ટં તાવેવ સંદૃષ્ટૌ કુંડલીકૃતચાપિનૌ

તદાસૌ પુષ્કલઃ ક્રુદ્ધઃ શરાણાં શતકેન તમ્ ।
વિવ્યાધ વક્ષઃસ્થલકે મહાયોદ્ધારમુદ્ભટમ્

ચિત્રાંગસ્તાઞ્શરાન્સર્વાંશ્ચિચ્છેદ તિલશઃ ક્ષણાત્ ।
તાડયામાસ ચાંગેષુ પુષ્કલં શિતસાયકૈઃ

પુષ્કલસ્તદ્રથં દિવ્યં ભ્રામકાસ્ત્રેણ શોભિના ।
નભસિ ભ્રામયામાસ તદદ્ભુતમિવાભવત્

ભ્રાંત્વા મુહૂર્તમાત્રં તુ સરથો હયસંયુતઃ ।
સ્થિતિર્લેભેતિકષ્ટેન સંધૃતો રણમંડલે

સ ચાસ્ય વિક્રમં દૃષ્ટ્વા ચિત્રાંગઃ કુપિતો ભૃશમ્ ।
ઉવાચ પુષ્કલં ધીમાન્સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ

ચિત્રાંગ ઉવાચ।
ત્વયા સાધુકૃતં કર્મ સુભટૈર્યુધિસંમતમ્ ।
મદ્રથો વાજિસંયુક્તો ભ્રામિતો નભસિ ક્ષણમ્

પરાક્રમં સમીક્ષસ્વ મમાપિ સુભટેરિતમ્ ।
આકાશચારી તુ ભવાન્ભવત્વમરપૂજિતઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ મુમોચાસ્ત્રં રણે પરમદારુણમ્ ।
ધનુષા પરમાસ્ત્રજ્ઞઃ સર્વધર્મવિદુત્તમઃ

તેન બાણેન સંવિદ્ધઃ ખે બભ્રામ પતંગવત્ ।
સરથઃ સહયઃ સંખ્યે સધ્વજશ્ચ સસારથિઃ

ભ્રાંત્વા સરથવર્યસ્તુ નભસિ ત્વરયાન્વિતઃ ।
યાવત્સ્થિતિં ન લભતે તાવન્મુક્તોઽપરઃ શરઃ

પુનશ્ચ પરિબભ્રામ રથઃ સૂતસમન્વિતઃ ।
તત્કર્મવીક્ષ્ય પુત્રસ્ય રાજ્ઞો વિસ્મયમાપ સઃ

કથંચિત્સ્થિતિમપ્યાપ પુષ્કલઃ પરવીરહા ।
રથં જઘાન બાણૈશ્ચ સસૂતહયમસ્ય ચ

સભગ્નસ્યંદનો વીરઃ પુનરન્યં સમાશ્રિતઃ ।
સોઽપિ ભગ્નઃ શરૈરાશુ પુષ્કલેન રણાંગણે

પુનરન્યં સમાસ્થાય યાવદાયાતિ સંમુખમ્ ।
તાવદ્બભંજ નિશિતૈઃ સાયકૈસ્તદ્રથં પુનઃ

એવં દશ રથા ભગ્ના નૃપતેરાત્મજસ્ય હિ ।
પુષ્કલેન તુ વીરેણ મહાસંયુગશાલિના

તદા ચિત્રાંગકઃ સંખ્યે રથે સ્થિત્વા વિચિત્રિતે ।
આજગામ હ વેગેન પુષ્કલં પ્રતિ યોધિતુમ્

પુષ્કલં પંચભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ સંયુગે ।
તૈર્બાણૈર્નિહતોઽત્યતં વિવ્યથે ભરતાત્મજઃ

સક્રુદ્ધશ્ચાપમુદ્યમ્ય બાણાન્દશ શિતાન્મહાન્ ।
મુમોચ હૃદયે તસ્ય સ્વર્ણપુંખસુશોભિતાન્

તે બાણાઃ પપુરેતસ્ય રુધિરં બહુદારુણાઃ ।
પીત્વા પેતુઃ ક્ષિતૌ કૂટસાક્ષિણઃ પૂર્વજા ઇવ

તદા ચિત્રાંગકઃ ક્રુદ્ધો ભલ્લાન્પંચ સમાદદે ।
મુમોચ ભાલે પુત્રસ્ય ભરતસ્ય મહૌજસઃ

તૈર્ભલ્લૈરાહતઃ ક્રુદ્ધઃ શરાસનવરે શરમ્ ।
દધત્પ્રતિજ્ઞામકરોચ્ચિત્રાંગનિધનં પ્રતિ

શૃણુ વીર મમ ક્ષિપ્રં પ્રતિજ્ઞાં ત્વદ્વધાશ્રિતામ્ ।
તજ્જ્ઞાત્વા સાવધાનેન યોદ્ધવ્યં ચ ત્વયાત્ર હિ

બાણેનાનેન ચેત્ત્વાં વૈ ન કુર્યાં પ્રાણવર્જિતમ્ ।
સતીં સંદૂષ્ય વનિતાં શીલાચારસુશોભિતામ્

યો લોકઃ પ્રાપ્યતે લોકૈર્યમસ્ય વશવર્તિભિઃ ।
સ લોકો મમ વૈ ભૂયાત્સત્યં મમ પ્રતિશ્રુતમ્

ઇતિ શ્રેષ્ઠં વચઃ શ્રુત્વા જહાસ પરવીરહા ।
ઉવાચ મતિમાન્વીરઃ પુષ્કલં વચનં શુભમ્

મૃત્યુર્વૈ પ્રાણિનાં ભાવ્યઃ સર્વત્રૈવ ચ સર્વદા ।
તસ્માન્મે નિધને દુઃખં નાસ્તિ શૂરશિરોમણે

પ્રતિજ્ઞા યા કૃતા વીર ત્વયા વીરત્વશાલિના ।
સા સત્યૈવ પુનર્મેઽદ્ય શ્રૂયતાં વ્યાહૃતં મહત્

ત્વદ્બાણં મદ્વધોદ્યુક્તં ન ચ્છિંદ્યાં યદિ ચેદહમ્ ।
તદા પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ મે સર્વવીરાભિમાનિનઃ

તીર્થં જિગમિષોર્યો વૈ કુર્યાત્સ્વાંતવિખંડનમ્ ।
એકાદશીવ્રતાદન્યજ્જાનાતિ વ્રતમુચ્ચકૈઃ

તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ પ્રતિજ્ઞાપરિઘાતિનઃ ।
ઇતિ વાક્યમુદીર્યૈવ તૂષ્ણીંભૂતો ધનુર્દધે

તદાનેન નિષંગાત્સ્વાદુદ્ધૃત્ય સાયકં વરમ્ ।
કથયામાસ વિશદં વાક્યં શત્રુવધાવહમ્

પુષ્કલ ઉવાચ।
યદિ રામાંઘ્રિયુગુલં નિષ્કાપટ્યેન ચેતસા ।
ઉપાસિતં મયા તર્હિ મમ વાક્યમૃતં ભવેત્

યદિ સ્વમહિલાં ભુક્ત્વા નાન્યાં જાનામિચેતસા ।
તેન સત્યેન મે વાક્યં સત્યં ભવતુ સંગરે

ઇતિ વાક્યમુદીર્યાશુ બાણં ધનુષિ સંધિતમ્ ।
કાલાનલોપમં વીરશિરશ્છેદનમાક્ષિપત્

તં બાણં મુક્તમાલોક્ય સ તુ રાજસુતો બલી ।
બાણં શરાસને ધત્ત તીક્ષ્ણં કાલાનલોપમમ્

તેન બાણેન સંછિન્નો બાણઃ સ્વવધૌદ્યતઃ ।
હાહાકારો મહાનાસીચ્છિન્ને તસ્મિઞ્છરે તદા

પરાર્ધં પતિતં ભૂમૌ પૂર્વાર્ધં ફલસંયુતમ્ ।
શિરોધરાં ચકર્તાશુ પદ્મનાલમિવ ક્ષણાત્

તદા ભૂમૌ પતંતં તુ દૃષ્ટ્વા તત્તસ્યસૈનિકાઃ ।
હાહાકૃત્વા ભૃશં સર્વે પલાયનપરાગતાઃ

પૃથ્વ્યાં તન્મસ્તકં શ્રેષ્ઠં સકિરીટં સકુંડલમ્ ।
શુશુભેઽતીવ પતિતં ચંદ્રબિંબં દિવો યથા

તં વીક્ષ્ય પતિતં વીરઃ પુષ્કલો ભરતાત્મજઃ ।
વ્યગાહત વ્યૂહમિમં સર્વવીરૈકશોભિતમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે ચિત્રાંગવધોનામ સપ્તવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ