પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.24

શેષ ઉવાચ।
શત્રુઘ્નસ્તુ ક્રુધાવિષ્ટો દંતાન્દંતૈર્વિનિષ્પિષન્ ।
હસ્તૌ ધુન્વંલ્લેલિહાનમધરં જિહ્વયા સકૃત્

પુનઃ પુનસ્તાન્પપ્રચ્છ કેનાશ્વો નીયતે મમ ।
પ્રતાપાગ્ર્યઃ કેન જિતઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ

સેવકાસ્તે તદા પ્રોચુર્દમનોનામ શત્રુહન્ ।
સુબાહુજઃ પ્રતાપાગ્ર્યં જિતવાન્હયમાહરત્

ઇતિ શ્રુત્વા હયં નીતં દમનેન સ્વવૈરિણા ।
આજગામ સ વેગેન યત્રાભૂદ્રણમંડલમ્

તત્રાપશ્યત્સ શત્રુઘ્નો ગજાન્દીર્ણકપોલકાન્ ।
પર્વતાનિવ રક્તોદે મજ્જમાનાન્મદોદ્ધતાન્

હયાસ્તત્ર નિજારોહકર્તૃભિઃ સહિતાઃ ક્ષતાઃ ।
મૃતા વીરેણ દદૃશે શત્રુઘ્નેન સુકોપિના

નરાન્રથાન્ગજાન્ભગ્નાન્વીક્ષમાણઃ સ શત્રુહા ।
અતીવ ચુક્રુધે યદ્વત્પ્રલયે પ્રલયાર્ણવઃ

પુરતો દમનં વીક્ષ્ય હયનેતારમુદ્ભટમ્ ।
પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય જેતારં તૃણીકૃત્ય નિજં બલમ્

તદા રાજા પ્રત્યુવાચ યોધાન્કોપાકુલેક્ષણઃ ।
કોઽસૌ દમન જેતાઽત્ર સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રધારકઃ

યો વૈ રાજસુતં વીરં રણકર્મવિશારદમ્ ।
જેષ્યત્યસ્ત્રેણ નિર્ભીતઃ સજ્જીભૂતો ભવત્વયમ્

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ પરવીરહા ।
દમનં જેતુમુદ્યુક્તો જગાદ વચનં ત્વિદમ્

સ્વામિન્ક્વાયં દમનકઃ ક્વ તેઽપરિમિતં બલમ્ ।
જેષ્યેઽહં ત્વત્પ્રતાપેન ગચ્છામ્યેષ મહામતે

સેવકે મયિ યુદ્ધાય સ્થિતે કૈર્નીયતે હયઃ ।
રઘુનાથપ્રતાપોઽયં સર્વં કૃત્યં કરિષ્યતિ

સ્વામિઞ્છૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવ મોદપ્રદાયિનીમ્ ।
વિજેષ્યે દમનં યુદ્ધે રણકર્મવિચક્ષણમ્

રામચંદ્રપદાંભોજમધ્વાસ્વાદવિયોગિનામ્ ।
યદઘં તુ ભવેત્તન્મે દમનં ન જયેયદિ

પુત્રો યો માતૃપાદાન્યત્તીર્થં મત્વા તયા સહ ।
વિરુદ્ધ્યેત્તત્તમો મહ્યં ન જયેદમનં યદિ

અદ્ય મદ્બાણનિર્ભિન્ન મહોરસ્કો નૃપાંગજઃ ।
અલંકરોતુ પ્રધને ભૂતલં શયનેન હિ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ પ્રતિજ્ઞામાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય રઘૂદ્વહઃ ।
જહર્ષ ચિત્તે તેજસ્વી નિદિદેશ રણં પ્રતિ

આજ્ઞપ્તોઽસૌ યયૌ સૈન્યૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ ।
યત્રાસ્તે દમનો રાજપુત્રઃ શૂરકુલોદ્ભવઃ

દમનોઽપિ તમાજ્ઞાય હ્યાગતં રણમંડલે ।
પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ

અન્યોન્યં તૌ સંમિલિતૌ રથસ્થૌ રથશોભિનૌ ।
સમરે શક્રદૈત્યૌ કિં યુદ્ધાર્થં રણમાગતૌ

ઉવાચ પુષ્કલસ્તં વૈ રાજપુત્રં મહાબલમ્ ।
રાજપુત્ર દમનક માં જાનીહિ સમાગતમ્

સ પ્રતિજ્ઞં તુ યુદ્ધાય ભરતાત્મજમુદ્ભટમ્ ।
પુષ્કલેન સ્વનામ્ના ચ લક્ષિતં વિદ્ધિસત્તમ

રઘુનાથપદાંભોજ નિત્યસેવામધુવ્રતમ્ ।
ત્વાં જેષ્યે શસ્ત્રસંઘેનસજ્જીભવ મહામતે

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય દમનઃ પરવીરહા ।
પ્રત્યુવાચ હસન્વાગ્મી નિર્ભયોદ્દૃષ્ટવિક્રમઃ

સુબાહુપુત્રં દમનં પિતૃભક્તિ હૃતાઘકમ્ ।
વિદ્ધિ મામશ્વનેતારં શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ

જયો દૈવવિસૃષ્ટોઽયં યસ્ય ચાલંકરિષ્યતિ ।
સ પ્રાપ્નોતિ નિરીક્ષસ્વ બલં મે રણમૂર્ધનિ

ઇત્યુક્ત્વા સ શરં ચાપં વિધાયાકર્ણપૂરિતમ્ ।
મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિપ્રાણાપહારિણઃ

તે બાણાસ્ત્વાવિલીભૂતાશ્છાદયામાસુરંબરમ્ ।
સૂર્યભાનુપ્રભા યત્ર બાણચ્છાયાનિવારિતા

ગજાનાં કટભિત્ત્યોઘે લગ્ના સાયકસંતતિઃ ।
અલંકરોતિ ધાતૂનાં રાગા ઇવ વિચિત્રિતાઃ

પતિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે નરા વાહા ગજા રથાઃ ।
શરવ્રાતેન નૃપતેઃ સુતેન પરિતાડિતાઃ

તદ્વિક્રાંતં સમાલોક્ય પુષ્કલઃ પરવીરહા ।
શરાણાં છાયયા વ્યાપ્તં રણમંડલમીક્ષ્ય ચ

શરાસને સમાધત્ત બાણં વહ્ન્યભિમંત્રિતમ્ ।
આચમ્ય સમ્યગ્વિધિવન્મોચયામાસ સાયકમ્

તતોઽગ્નિપ્રાદુરભવત્તત્ર સંગ્રામમૂર્ધનિ ।
જ્વાલાભિર્વિલિહન્વ્યોમ પ્રલયાગ્નિરિવોત્થિતઃ

તતોઽસ્ય સૈન્યં નિર્દગ્ધં ત્રાસં પ્રાપ્તં રણાંગણે ।
પલાયનપરં જાતં વહ્નિજ્વાલાભિપીડિતમ્

છત્રાણિ તુ પ્રદગ્ધાનિ ચંદ્રાકારાણિ ધન્વિનામ્ ।
દૃશ્યંતે જાતરૂપાભ કાંતિધારીણિ તત્ર હ

હયા દગ્ધાઃ પલાયંતે કેસરેષુ ચ વૈરિણામ્ ।
રથા અપિ ગતા દાહં સુકૂબરસમન્વિતાઃ

મણિમાણિક્યરત્નાનિ વહંતઃ કરભાસ્તતઃ ।
પલાયંતે દહનભૂ જ્વાલામાલાભિપીડિતાઃ

કુત્રચિદ્દંતિનો નષ્ટાઃ કુત્રચિદ્ધયસાદિનઃ ।
કુત્રચિત્પત્તયો નષ્ટા વહ્નિદગ્ધકલેવરાઃ

શરાઃ સર્વે નૃપસુતપ્રમુક્તાઃ પ્રલયં ગતાઃ ।
આશુશુક્ષણિકીલાભિર્ભસ્મીભૂતાઃ સમંતતઃ

તદા સ્વસૈન્યે દગ્ધે ચ દમનો રોષપૂરિતઃ ।
સર્વાસ્ત્રવિત્તચ્છાંત્યર્થં વારુણાસ્ત્રમથા દદે

વારુણં વહ્નિશાંત્યર્થં મુક્તં તેન મહીભૃતા ।
આપ્લાવયદ્બલં તસ્ય રથવાજિસમાકુલમ્

રથા વિપ્લાવિતાસ્તોયે દૃશ્યંતે પરિપંથિનામ્ ।
ગજાશ્ચાપિ પરિપ્લુષ્ટાઃ સ્વીયાઃ શાંતિમુપાગતાઃ

વહ્નિશ્ચ શાંતિમગમદગ્ન્યસ્ત્ર પરિમોચિતઃ ।
શાંતિમાપ બલં સ્વીયં વહ્નિજ્વાલાભિપીડિતમ્

કંપિતાઃ શીતતોયેન સીત્કુર્વંતિ ચ વૈરિણઃ ।
કરકાવૃષ્ટિભિઃ ક્ષિપ્તા વાયુના ચ પ્રપીડિતાઃ

તદા સ્વબલમાલોક્ય તોયપૂરેણ પીડિતમ્ ।
કંપિતં ક્ષુભિતં નષ્ટં વારુણેન વિનિર્હૃતમ્

તદાતિકોપતામ્રાક્ષઃ પુષ્કલો ભરતાત્મજઃ ।
વાયવ્યાસ્ત્રં સમાધત્ત ધનુષ્યેકં મહાશરમ્

તતો વાયુર્મહાનાસીદ્વાયવ્યાસ્ત્રપ્રચોદિતઃ ।
નાશયામાસ વેગેન ઘનાનીકમુપસ્થિતમ્

વાયુના સ્ફાલિતા નાગાઃ પરસ્પરસમાહતાઃ ।
અશ્વાશ્ચ સંહતાન્યોન્યં સ્વસ્વારોહસમન્વિતાઃ

નરાઃ પ્રભંજનોદ્ધૂતા મુક્તકેશા નિરોજસઃ ।
પતંતોઽત્ર સમીક્ષ્યંતે વેતાલા ઇવ ભૂગતાઃ

વાયુના સ્વબલં સર્વં પરિભૂતં વિલોક્ય સઃ ।
રાજપુત્રઃ પર્વતાસ્ત્રં ધનુષ્યેવં સમાદધે

તદા તુ પર્વતાઃ પેતુર્મસ્તકોપરિ યુધ્યતામ્ ।
વાયુઃ સંચ્છાદિતસ્તૈસ્તુ ન પ્રચક્રામ કુત્રચિત્

પુષ્કલો વજ્રસંજ્ઞં તુ સમાધત્ત શરાસને ।
વજ્રેણ કૃત્તાસ્તે સર્વે જાતાશ્ચ તિલશઃ ક્ષણાત્

વજ્રં નગાન્રજઃ શેષાન્કૃત્વા બાણાભિમંત્રિતમ્ ।
રાજપુત્રોરસિ પ્રોચ્ચૈઃ પપાત સ્વનવદ્ભૃશમ્

સત્વાકુલિતચેતસ્કો હૃદિ વિદ્ધઃ ક્ષતો ભૃશમ્ ।
વિવ્યથે બલવાન્વીરઃ કશ્મલં પરમાપ સઃ

તં વૈ કશ્મલિતં દૃષ્ટ્વા સારથિર્નયકોવિદઃ ।
અપોવાહ રણાત્તસ્માત્ક્રોશમાત્રં નરેંદ્રજમ્

તતો યોધા રાજસૂનોઃ પ્રણષ્ટાઃ પ્રપલાયિતાઃ ।
ગત્વા પુરીં સમાચખ્યુઃ કશ્મલસ્થં નૃપાત્મજમ્

પુષ્કલો જયમાપ્યૈવં રણમૂર્ધનિ ધર્મવિત્ ।
ન પ્રહર્તું પુનઃ શક્તો રઘુનાથવચઃ સ્મરન્

તતો દુંદુભિનિર્ઘોષો જયશબ્દો મહાનભૂત્ ।
સાધુસાધ્વિતિ વાચશ્ચ પ્રાવર્તંત મનોહરાઃ

હર્ષં પ્રાપ સ શત્રુઘ્નો જયિનં વીક્ષ્ય પુષ્કલમ્ ।
પ્રશશંસ સુમત્યાદિ મંત્રિભિઃ પરિવારિતઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે પુષ્કલવિજયોનામ ચતુર્વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ