પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.17

શેષ ઉવાચ।
શત્રુઘ્નશ્ચ્યવનસ્યાથ દૃષ્ટ્વાઽચિંત્યં તપોબલમ્ ।
પ્રશશંસ તપો બ્રાહ્મં સર્વલોકૈકવંદિતમ્

અહો પશ્યત યોગસ્ય સિદ્ધિં બ્રાહ્મણસત્તમે ।
યઃ ક્ષણાદેવ દુષ્પ્રાપં તદ્વિમાનમચીકરત્

ક્વ ભોગસિદ્ધિર્મહતી મુનીનામમલાત્મનામ્ ।
ક્વ તપોબલહીનાનાં ભોગેચ્છા મનુજાત્મનામ્

ઇતિ સ્વગતમાશંસઞ્છત્રુઘ્નશ્ચ્યવનાશ્રમે ।
ક્ષણં સ્થિત્વા જલં પીત્વા સુખસંભોગમાપ્તવાન્

હયસ્તસ્યાઃ પયોષ્ણ્યાખ્યા નદ્યાઃ પુણ્યજલાત્મનઃ ।
પયઃ પીત્વા યયૌ માર્ગે વાયુવેગગતિર્મહાન્

યોધાસ્તન્નિર્ગમં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ઠતોઽનુયયુસ્તદા ।
હસ્તિભિઃ પત્તિભિઃ કેચિદ્રથૈઃ કેચન વાજિભિઃ

શત્રુઘ્નોઽમાત્યવર્યેણ સુમત્યાખ્યેન સંયુતઃ ।
પૃષ્ઠતોઽનુજગામાશુ રથેન હયશોભિના

ગચ્છન્વાજીપુરં પ્રાપ્તો વિમલાખ્યસ્ય ભૂપતેઃ ।
રત્નાતટાખ્યં ચ જનૈર્હૃષ્ટપુષ્ટૈઃ સમાકુલમ્

સ સેવકાદુપશ્રુત્ય રઘુનાથ હયોત્તમમ્ ।
પુરોંતિકે હિ સંપ્રાપ્તં સર્વયોધસમન્વિતમ્

તદા ગજાનાં સપ્તત્યા ચંદ્રવર્ણસમાનયા ।
અશ્વાનામયુતૈઃ સાર્ધં રથાનાં કાંચનત્વિષામ્

સહસ્રેણ ચ સંયુક્તઃ શત્રુઘ્નં પ્રતિ જગ્મિવાન્ ।
શત્રુઘ્નં સ નમસ્કૃત્ય સર્વાન્પ્રાપ્તાન્મહારથાન્

વસુકોશં ધનં સર્વં રાજ્યં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ ।
કિં કરોમીતિ રાજા તં જગાદ પુરતઃ સ્થિતઃ

રાજાપિ તં સ્વીયપદે પ્રણમ્રં ।
દોર્ભ્યાં દૃઢં સંપરિષસ્વજે મહાન્ ।
જગામ સાકં તનયે સ્વરાજ્યં ।
નિક્ષિપ્ય સર્વં બહુધન્વિભિર્વૃતઃ

રામચંદ્રાભિધાં શ્રુત્વા સર્વશ્રુતિમનોહરામ્ ।
સર્વે પ્રણમ્ય તં વાહં દદુર્વસુમહાધનમ્

રાજાનં પૂજયિત્વા તુ શત્રુઘ્નઃ પરયા મુદા ।
સેનયા સહિતોઽગચ્છદ્વાજિનઃ પૃષ્ઠતસ્તદા

એવં સ ગચ્છંસ્તન્માર્ગે પર્વતાગ્ર્યં દદર્શ હ ।
સ્ફાટિકૈઃ કાનકૈ રૌપ્યૈ રાજિતં પ્રસ્થરાજિભિઃ

જલનિર્ઝરસંહ્રાદં નાનાધાતુકભૂતલમ્ ।
ગૈરિકાદિકસદ્ધાતુ લાક્ષારંગવિરાજિતમ્

યત્ર સિદ્ધાંગનાઃ સિદ્ધૈઃ સંક્રીડંત્યકુતોભયાઃ ।
ગંધર્વાપ્સરસો નાગા યત્ર ક્રીડંતિ લીલયા

ગંગાતરંગસંસ્પર્શ શીતવાયુનિષેવિતમ્ ।
વીણારણદ્ધંસશુકક્વણસુંદરશોભિતમ્

પર્વતં વીક્ષ્ય શત્રુઘ્ન ઉવાચ સુમતિં ત્વિદમ્ ।
તદ્દર્શનસમુદ્ભૂત વિસ્મયાવિષ્ટમાનસઃ

કોઽયં મહાગિરિવરો વિસ્માપયતિ મે મનઃ ।
મહારજતસત્પ્રસ્થો માર્ગે રાજતિ મેઽદ્ભુતઃ

અત્ર કિં દેવતાવાસો દેવાનાં ક્રીડનસ્થલમ્ ।
યદેતન્મનસઃ ક્ષોભં કરોતિ શ્રીસમુચ્ચયૈઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જગાદ સુમતિસ્તદા ।
વક્ષ્યમાણગુણાગાર રામચંદ્ર પદાબ્જધીઃ

નીલોઽયં પર્વતો રાજન્પુરતો ભાતિ ભૂમિપ ।
મનોહરૈર્મહાશૃઙ્ગૈઃ સ્ફાટિકાગ્રૈઃ સમંતતઃ

એનં પશ્યંતિ નો પાપાઃ પરદારરતા નરાઃ ।
વિષ્ણોર્ગુણગણાન્યે વૈ ન મન્યંતે નરાધમાઃ

શ્રુતિસ્મૃતિસમુત્થં યે ધર્મં સદ્ભિઃ સુસાધિતમ્ ।
ન મન્યંતે સ્વબુદ્ધિસ્થ હેતુવાદવિચારણાઃ

નીલીવિક્રયકર્તારો લાક્ષાવિક્રયકારકાઃ ।
યો બ્રાહ્મણો ઘૃતાદીનિ વિક્રીણાતિ સુરાપકઃ

કન્યાં રૂપેણ સંપન્નાં ન દદ્યાત્કુલશીલિને ।
વિક્રીણાતિ દ્રવ્યલોભાત્પિતા પાપેન મોહિતઃ

પત્નીં દૂષયતે યસ્તુ કુલશીલવતીં નરઃ ।
સ્વયમેવાત્તિ મધુરં બંધુભ્યો ન દદાતિ યઃ

ભોજને બ્રાહ્મણાર્થે ચ પાકભેદં કરોતિ યઃ ।
કૃસરં પાયસં વાપિ નાર્થિનં દાપયેત્કુધીઃ

અતિથીનવમન્યંતે સૂર્યતાપાદિતાપિતાન્ ।
અંતરિક્ષભુજો યે ચ યે ચ વિશ્વાસઘાતકાઃ

ન પશ્યંતિ મહારાજ રઘુનાથ પરાઙ્મુખાઃ ।
અસૌ પુણ્યો ગિરિવરઃ પુરુષોત્તમ શોભિતઃ

પવિત્રયતિ સર્વાન્નો દર્શનેન મનોહરઃ ।
અત્ર તિષ્ઠતિ દેવાનાં મુકુટૈરર્ચિતાંઘ્રિકઃ

પુણ્યવદ્ભિર્દર્શનાર્હઃ પુણ્યદઃ પુરુષોત્તમઃ ।
શ્રુતયો નેતિનેતીતિ બ્રુવાણા ન વિદંતિ યમ્

યત્પાદરજ ઇંદ્રાદિદેવૈર્મૃગ્યં સુદુર્લ્લભમ્ ।
વેદાંતાદિભિરન્યૂનૈર્વાક્યૈર્વિદંતિ યં બુધાઃ

સોઽત્ર શ્રીમાન્નીલશૈલે વસતે પુરુષોત્તમઃ ।
આરુહ્ય તં નમસ્કૃત્ય સંપૂજ્ય સુકૃતાદિના

નૈવેદ્યં ભક્ષયિત્વા વૈ ભૂપ ભૂયાચ્ચતુર્ભુજઃ ।
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્

તં શૃણુષ્વ મહારાજ સર્વાશ્ચર્યસમન્વિતમ્ ।
રત્નગ્રીવસ્ય નૃપતેર્યદ્વૃત્તં સકુટુંબિનઃ

ચતુર્ભુજાદિકં પ્રાપ્તં દેવદાનવદુર્લભમ્ ।
આસીત્કાંચી મહારાજ પુરી લોકેષુ વિશ્રુતા

મહાજનપરીવારસમૃદ્ધબલવાહના ।
યસ્યાં વસંતિ વિપ્રાગ્ર્યાઃ ષટ્કર્મનિરતા ભૃશમ્

સર્વભૂતહિતે યુક્તા રામભક્તિષુ લાલસાઃ ।
ક્ષત્રિયા રણકર્તારઃ સંગ્રામેઽપ્યપલાયિનઃ

પરદાર પરદ્રવ્ય પરદ્રોહપરાઙ્મુખાઃ ।
વૈશ્યાઃ કુસીદકૃષ્યાદિવાણિજ્યશુભવૃત્તયઃ

કુર્વન્તિ રઘુનાથસ્ય પદામ્ભોજે રતિં સદા ।
શૂદ્રા બ્રાહ્મણસેવાભિર્ગતરાત્રિદિનાન્તરાઃ

કુર્વંતિ કથનં રામરામેતિ રસનાગ્રતઃ ।
પ્રાકૃતાઃ કેઽપિ નો પાપં કુર્વંતિ મનસાત્ર વૈ

દાનં દયા દમઃ સત્યં તત્ર તિષ્ઠંતિ નિત્યશઃ ।
વદતે ન પરાબાધં વાક્યં કોઽપિ નરોઽનઘઃ

ન પારક્યે ધને લોભં કુર્વંતિ ન હિ પાતકમ્ ।
એવં પ્રજા મહારાજ રત્નગ્રીવેણ પાલ્યતે

ષષ્ઠાંશં તત્ર ગૃહ્ણાતિ નાન્યં લોભવિવર્જિતઃ ।
એવં પાલયમાનસ્ય પ્રજાધર્મેણ ભૂપતેઃ

ગતાનિ બહુવર્ષાણિ સર્વભોગવિલાસિનઃ ।
વિશાલાક્ષીં મહારાજ એકદા હ્યૂચિવાનિદમ્

પતિવ્રતાં ધર્મપત્નીં પતિવ્રતપરાયણામ્ ।
પુત્રા જાતા વિશાલાક્ષિ પ્રજારક્ષા ધુરંધરાઃ

પરીવારો મહાન્મહ્યં વર્તતે વિગતજ્વરઃ ।
હસ્તિનો મમ શૈલાભા વાજિનઃ પવનોપમાઃ

રથાશ્ચ સુહયૈર્યુક્તા વર્તંતે મમ નિત્યશઃ ।
મહાવિષ્ણુપ્રસાદેન કિંચિન્ન્યૂનં મમાસ્તિ ન

એવં મનોરથસ્ત્વેકસ્તિષ્ઠતે માનસે મમ ।
પરં તીર્થં મયા નાદ્ય કૃતં પરમશોભને

ગર્ભવાસવિરામાય ક્ષમં ગોવિંદશોભિતમ્ ।
વૃદ્ધો જાતોઽસ્મ્યહં તાવદ્વલીપલિતદેહવાન્

કરિષ્યામિ મનોહારિ તીર્થસેવનમાદૃતઃ ।
યો નરો જન્મપર્યંતં સ્વોદરસ્ય પ્રપૂરકઃ

ન કરોતિ હરેઃ પૂજાં સ નરો ગોવૃષઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માદ્ગચ્છામિ ભો ભદ્રે તીર્થયાત્રાં પ્રતિ પ્રિયે

સકુટુંબઃ સુતે ન્યસ્ય ધુરં રાજ્યસ્ય નિર્ભૃતામ્ ।
ઇતિ વ્યવસ્ય સંધ્યાયાં હરિં ધ્યાયન્નિશાંતરે

અદ્રાક્ષીત્સ્વપ્નમપ્યેકં બ્રાહ્મણં તાપસં વરમ્ ।
પ્રાતરુત્થાય રાજાસૌ કૃત્વા સંધ્યાદિકાઃ ક્રિયાઃ

સભાં મંત્રિજનૈઃ સાર્દ્ધં સુખમાસેદિવાન્મહાન્ ।
તાવદ્વિપ્રં દદર્શાથ તાપસં કૃશદેહિનમ્

જટાવલ્કલકૌપીનધારિણં દંડપાણિનમ્ ।
અનેકતીર્થસેવાભિઃ કૃતપુણ્યકલેવરમ્

રાજા તં વીક્ષ્ય શિરસા પ્રણનામ મહાભુજઃ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ચક્રે પ્રહૃષ્ટાત્મા મહીપતિઃ

સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાંતં પપ્રચ્છ વિદિતં દ્વિજમ્ ।
સ્વામિંસ્ત્વદ્દર્શનાન્મેઽદ્ય ગતં દેહસ્ય પાતકમ્

મહાંતઃ કૃપણાન્પાતું યાંતિ તદ્ગેહમાદરાત્ ।
તસ્માત્કથય ભો વિપ્ર વૃદ્ધસ્ય મમ સંપ્રતિ

કો દેવો ગર્ભનાશાય કિં તીર્થં ચ ક્ષમં ભવેત્ ।
યૂયં સર્વગતાઃ શ્રેષ્ઠાઃ સમાધિધ્યાનતત્પરાઃ

સર્વતીર્થાવગાહેન કૃતપુણ્યાત્મનોઽમલાઃ ।
યથાવચ્છૃણ્વતે મહ્યં શ્રદ્દધાનાય વિસ્તરાત્

કથયસ્વ પ્રસાદેન સર્વતીર્થવિચક્ષણ ।
બ્રાહ્મણ ઉવાચ।
શૃણુ રાજેંદ્ર વક્ષ્યામિ યત્પૃષ્ટં તીર્થસેવનમ્

કસ્ય દેવસ્ય કૃપયા ગર્ભનિર્વારણં ભવેત્ ।
સેવ્યઃ શ્રીરામચંદ્રોઽસૌ સંસારજ્વરનાશકઃ

પૂજ્યઃ સ એવ ભગવાન્પુરુષોત્તમસંજ્ઞકઃ ।
નાના પુર્યો મયા દૃષ્ટાઃ સર્વપાપક્ષયંકરાઃ

અયોધ્યા સરયૂસ્તાપી તથા દ્વારં હરેઃ પરમ્ ।
અવંતી વિમલા કાંચી રેવા સાગરગામિની

ગોકર્ણં હાટકાખ્યં ચ હત્યાકોટિવિનાશનમ્ ।
મલ્લિકાખ્યો મહાશૈલો મોક્ષદઃ પશ્યતાં નૃણામ્

યત્રાંગેષુ નૃણાં તોયં શ્યામં વા નિર્મલં ભવેત્ ।
પાતકસ્યાપહારીદં મયા દૃષ્ટં તુ તીર્થકમ્

મયા દ્વારવતી દૃષ્ટા સુરાસુર નિષેવિતા ।
ગોમતી યત્ર વહતિ સાક્ષાદ્બ્રહ્મજલા શુભા

યત્ર સ્વાપો લયઃ પ્રોક્તો મૃતિર્મોક્ષ ઇતિ શ્રુતિઃ ।
યસ્યાં સંવસતાં નૄણાં ન કલિ પ્રભવેત્ક્વચિત્

ચક્રાંકા યત્ર પાષાણા માનવા અપિ ચક્રિણઃ ।
પશવઃ કીટપક્ષ્યાદ્યાઃ સર્વે ચક્રશરીરિણઃ

ત્રિવિક્રમો વસેદ્યસ્યાં સર્વલોકૈકપાલકઃ ।
સા પુરી તુ મહાપુણ્યૈર્મયા દૃગ્ગોચરીકૃતા

કુરુક્ષેત્રં મયા દૃષ્ટં સર્વહત્યાપનોદનમ્ ।
સ્યમંતપંચકં યત્ર મહાપાતકનાશનમ્

વારાણસી મયા દૃષ્ટા વિશ્વનાથકૃતાલયા ।
યત્રોપદિશતે મંત્રં તારકં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્

યસ્યાં મૃતાઃ કીટપતંગભૃંગાઃ
પશ્વાદયો વા સુરયોનયો વા ।
સ્વકર્મસંભોગસુખં વિહાય
ગચ્છંતિ કૈલાસમતીતદુઃખાઃ

મણિકર્ણિર્યત્ર તીર્થં યસ્યામુત્તરવાહિની ।
કરોતિ સંસૃતેર્બંધચ્છેદં પાપકૃતામપિ

કપર્દિનઃ કુંડલિનઃ સર્પભૂષાધરાવરાઃ ।
ગજચર્મપરીધાના વસંતિ ગતદુઃખકાઃ

કાલભૈરવનામાત્ર કરોતિ યમશાસનમ્ ।
ન કરોતિ નૃણાં વાર્તાં યમો દંડધરઃ પ્રભુઃ

એતાદૃશી મયા દૃષ્ટા કાશી વિશ્વેશ્વરાંકિતા ।
અનેકાન્યપિ તીર્થાનિ મયા દૃષ્ટાનિ ભૂમિપ

પરમેકં મહચ્ચિત્રં યદ્દૃષ્ટં નીલપર્વતે ।
પુરુષોત્તમસાન્નિધ્યે તન્ન ક્વાપ્યક્ષિગોચરમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે બ્રાહ્મણસમાગમોનામસપ્તદશોઽધ્યાયઃ