પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.16

સુમતિરુવાચ।
એવં તયા ક્રીડમાનઃ સર્વત્ર ધરણીતલે ।
નાબુધ્યત ગતાનબ્દાઞ્છતસંખ્યા પરીમિતાન્

તતો જ્ઞાત્વાથવ તદ્વિપ્રઃ સ્વકાલપરિવર્તિનીમ્ ।
મનોરથૈશ્ચ સંપૂર્ણાં સ્વસ્યપ્રિયતમાં વરામ્

ન્યવર્તતાશ્રમં શ્રેષ્ઠં પયોષ્ણીતીરસંસ્થિતમ્ ।
નિર્વૈરજં તુ જનતાસંકુલં મૃગસેવિતમ્

તત્રાવસત્સ સુતપાઃ શિષ્યૈર્વેદસમન્વિતૈઃ ।
સેવિતાંઘ્રિયુગો નિત્યં તતાપ પરમં તપઃ

કદાચિદથ શર્યાતિર્યષ્ટુમૈચ્છત દેવતાઃ ।
તદા ચ્યવનમાનેતું પ્રેષયામાસ સેવકાન્

તૈરાહૂતો દ્વિજવરસ્તત્રાગચ્છન્મહાતપાઃ ।
સુકન્યયા ધર્મપત્ન્યા સ્વાચાર પરિનિષ્ઠયા

આગતં તં મુનિવરં પત્ન્યા પુત્ર્યા મહાયશાઃ ।
દદર્શ દુહિતુઃ પાર્શ્વે પુરુષં સૂર્યવર્ચસમ્

રાજા દુહિતરં પ્રાહ કૃતપાદાભિવંદનામ્ ।
આશિષો ન પ્રયુંજાનો નાતિપ્રીતમના ઇવ

ચિકીર્ષિતં તે કિમિદં પતિસ્ત્વયા ।
પ્રલંભિતો લોકનમસ્કૃતો મુનિઃ ।
ત્વયા જરાગ્રસ્તમસંમતં પતિં ।
વિહાય જારં ભજસેઽમુમધ્વગમ્

કથં મતિસ્તેઽવગતાન્યથાસતાં કુલપ્રસૂતેઃ કુલદૂષણં ત્વિદમ્ ।
બિભર્ષિ જારં યદપત્રપાકુલં પિતુઃ સ્વભર્તુશ્ચ નયસ્યધસ્તમામ્

એવં બ્રુવાણં પિતરં સ્મયમાના શુચિસ્મિતા ।
ઉવાચ તાત જામાતા તવૈષ ભૃગુનંદનઃ

શશંસ પિત્રે તત્સર્વં વયોરૂપાભિલંભનમ્ ।
વિસ્મિતઃ પરમપ્રીતસ્તનયાં પરિષસ્વજે

સોમેનાયાજયદ્વીરં ગ્રહં સોમસ્ય ચાગ્રહીત્ ।
અસોમપોરપ્યશ્વિનોશ્ચ્યવનઃ સ્વેન તેજસા

ગ્રહં તુ ગ્રાહયામાસ તપોબલસમન્વિતઃ ।
વજ્રં ગૃહીત્વા શક્રસ્તુ હંતું બ્રાહ્મણસત્તમમ્

અપંક્તિપાવનૌ દેવૌ કુર્વાણં પંક્તિગોચરૌ ।
શક્રં વજ્રધરં દૃષ્ટ્વા મુનિઃ સ્વહનનોદ્યતમ્

હુંકારમકરોદ્ધીમાન્સ્તંભયામાસ તદ્ભુજમ્ ।
ઇંદ્રઃ સ્તબ્ધભુજસ્તત્ર દૃષ્ટઃ સર્વૈશ્ચ માનવૈઃ

કોપેન શ્વસમાનોઽહિર્યથા મંત્રનિયંત્રિતઃ ।
તુષ્ટાવ સ મુનિં શક્રઃ સ્તબ્ધબાહુસ્તપોનિધિમ્

અશ્વિભ્યાં ભાગદાનં ચ કુર્વંતં નિર્ભયાંતરમ્ ।
કથયામાસ ભોઃ સ્વામિન્દીયતામશ્વિનોર્બલિ

મયા ન વાર્યતે તાત ક્ષમસ્વાઘં મહત્કૃતમ્ ।
ઇત્યુક્તઃ સ મુનિઃ કોપં જહૌ તૂર્ણં કૃપાનિધિઃ

ઇંદ્રો મુક્તભુજોઽપ્યાસીત્તદાનીં પુરુષર્ષભ ।
એતદ્વીક્ષ્ય જનાઃ સર્વે કૌતુકાવિષ્ટમાનસાઃ

શશંસુર્બ્રાહ્મણબલં તે તુ દેવાદિદુર્લ્લભમ્ ।
તતો રાજા બહુધનં બ્રાહ્મણેભ્યોઽદદન્મહાન્

ચક્રે ચાવભૃથસ્નાનં યાગાંતે શત્રુતાપનઃ ।
ત્વયા પૃષ્ટં યદાચક્ષ્વ ચ્યવનસ્ય મહોદયમ્

સ મયા કથિતઃ સર્વસ્તપોયોગસમન્વિતઃ ।
નમસ્કૃત્વા તપોમૂર્તિમિમં પ્રાપ્ય જયાશિષઃ

પ્રેષય ત્વં સપત્નીકં રામયજ્ઞે મનોરમે ।
શેષ ઉવાચ।
એવં તુ કુર્વતોર્વાર્તાં હયઃ પ્રાપાશ્રમં પ્રતિ

વિદધદ્વાયુવેગેન પૃથ્વીં ખુરવિલક્ષિતામ્ ।
દૂર્વાંકુરાન્મુખાગ્રેણ ચરંસ્તત્ર મહાશ્રમે

મુનયો યાવદાદાય દર્ભાન્સ્નાતું ગતા નદીમ્ ।
શત્રુઘ્નઃ શત્રુસેનાયાસ્તાપનઃ શૂરસંમતઃ

તાવત્પ્રાપ મુનેર્વાસં ચ્યવનસ્યાતિશોભિતમ્ ।
ગત્વા તદાશ્રમે વીરો દદર્શ ચ્યવનં મુનિમ્

સુકન્યાયાઃ સમીપસ્થં તપોમૂર્તિમિવસ્થિતમ્ ।
વવંદે ચરણૌ તસ્ય સ્વાભિધાં સમુદાહરન્

શત્રુઘ્નોહં રઘુપતેર્ભ્રાતા વાહસ્ય પાલકઃ

નમસ્કરોમિ યુષ્મભ્યં મહાપાપોપશાંતયે ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જગાદ મુનિસત્તમઃ

શત્રુઘ્ન તવ કલ્યાણં ભૂયાન્નરવરર્ષભ ।
યજ્ઞં પાલયમાનસ્ય કીર્તિસ્તે વિપુલા ભવેત્

ચિત્રં પશ્યત ભો વિપ્રા રામોઽપિ મખકારકઃ ।
યન્નામસ્મરણાદીનિ કુર્વંતિ પાપનાશનમ્

મહાપાતકસંયુક્તાઃ પરદારરતા નરાઃ ।
યન્નામસ્મરણોદ્યુક્તા મુક્તા યાંતિ પરાં ગતિમ્

પાદપદ્મસમુત્થેન રેણુના ગ્રાવમૂર્તિભૃત્ ।
તત્ક્ષણાદ્ગૌતમાર્ધાંગી જાતા મોહનરૂપધૃક્

મામકીયસ્ય રૂપસ્ય ધ્યાનેન પ્રેમનિર્ભરા ।
સર્વપાતકરાશિં સા દગ્ધ્વા પ્રાપ્તા સુરૂપતામ્

દૈત્યા યસ્ય મનોહારિરૂપં પ્રધનમણ્ડલે ।
પશ્યંતઃ પ્રાપુરેતસ્ય રૂપં વિકૃતિવર્જિતમ્

યોગિનો ધ્યાનનિષ્ઠા યે યં ધ્યાત્વા યોગમાસ્થિતાઃ ।
સંસારભયનિર્મુક્તાઃ પ્રયાતાઃ પરમં પદમ્

ધન્યોઽહમદ્ય રામસ્ય મુખં દ્રક્ષ્યામિ શોભનમ્ ।
પયોજદલનેત્રાંતં સુનસં સુભ્રુસૂન્નતમ્

સા જિહ્વા રઘુનાથસ્ય નામકીર્તનમાદરાત્ ।
કરોતિ વિપરીતા યા ફણિનો રસના સમા

અદ્ય પ્રાપ્તં તપઃપુણ્યમદ્ય પૂર્ણા મનોરથાઃ ।
યદ્દ્રક્ષ્યે રામચંદ્રસ્ય મુખં બ્રહ્માદિદુર્લ્લભમ્

તત્પાદરેણુના સ્વાંગં પવિત્રં વિદધામ્યહમ્ ।
વિચિત્રતરવાર્તાભિઃ પાવયે રસનાં સ્વકામ્

ઇત્યાદિ રામચરણસ્મરણપ્રબુદ્ધ-
પ્રેમવ્રજપ્રસૃતગદ્ગદવાગુદશ્રુઃ ।
શ્રીરામચંદ્ર રઘુપુંગવધર્મમૂર્તે
ભક્તાનુકંપકસમુદ્ધર સંસૃતેર્મામ્

જલ્પન્નશ્રુકલાપૂર્ણો મુનીનાં પુરતસ્તદા ।
નાજ્ઞાસીત્તત્ર પારક્યં નિજં ધ્યાનેન સંસ્થિતઃ

શત્રુઘ્નસ્તં મુનિં પ્રાહ સ્વામિન્નો મખસત્તમઃ ।
ક્રિયતાં ભવતા પાદરજસા સુપવિત્રિતઃ

મહદ્ભાગ્યં રઘુપતેર્યદ્યુષ્મન્માનસાંતરે ।
તિષ્ઠત્યસૌ મહાબાહુઃ સર્વલોકસુપૂજિતઃ

ઇત્યુક્તઃ સપરીવારઃ સર્વાગ્નિપરિસંવૃતઃ ।
જગામ ચ્યવનસ્તત્ર પ્રમોદહ્રદસંપ્લુતઃ

હનૂમાંસ્તં પદાયાંતં રામભક્તમવેક્ષ્ય હ ।
શત્રુઘ્નં નિજગાદાસૌ વચો વિનયસંયુતઃ

સ્વામિન્કથયસિ ત્વં ચેન્મહાપુરુષસુંદરમ્ ।
રામભક્તં મુનિવરં નયામિ સ્વપુરીમહમ્

ઇતિ શ્રુત્વા મહદ્વાક્યં કપિવીરસ્ય શત્રુહા ।
આદિદેશ હનૂમંતં ગચ્છ પ્રાપયતં મુનિમ્

હનૂમાંસ્તં મુનિં સ્વીયે પૃષ્ઠ આરોપ્ય વેગવાન્ ।
સકુટુંબં નિનાયાશુ વાયુઃ ખ ઇવ સર્વગઃ

આગતં તં મુનિં દૃષ્ટ્વા રામો મતિમતાં વરઃ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ચક્રે પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ

ધન્યોઽસ્મિ મુનિવર્યસ્ય દર્શનેન તવાધુના ।
પવિત્રિતો મખો મહ્યં સર્વસંભારસંભૃતઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ચ્યવનો મુનિસત્તમઃ ।
ઉવાચ પ્રેમનિર્ભિન્ન પુલકાંગોઽતિનિર્વૃતઃ

સ્વામિન્બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય તવ વાડવપૂજનમ્ ।
યુક્તમેવ મહારાજ ધર્મમાર્ગં પ્રરક્ષિતુઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે ચ્યવનાશ્રમે હયગમનોનામ ષોડશોઽધ્યાયઃ