પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.12

શેષ ઉવાચ।
ઇત્યુક્તવંતં સ્વપતિં વીક્ષ્ય પ્રેમ્ણા સુનિર્ભરમ્ ।
પ્રત્યુવાચ હસંતીવ કિંચિદ્ગદ્ગદભાષિણી

નાથ તે વિજયોભૂયાત્સર્વત્ર રણમંડલે ।
શત્રુઘ્નાજ્ઞા પ્રકર્તવ્યા હયરક્ષા યથા ભવેત્

સ્મરણીયા હિ સર્વત્ર સેવિકા ત્વત્પદાનુગા ।
કદાપિ માનસં નાથ ત્વત્તો નાન્યત્ર ગચ્છતિ

પરમાયોધને કાંત સ્મર્તવ્યાહં ન જાતુચિત્ ।
સત્યાં મયિ તવ સ્વાંતે યુદ્ધે 3વિજયસંશયઃ

પદ્મનેત્ર તથા કાર્યમૂર્મિલાદ્યા યથા મમ ।
હાસ્યં નૈવ પ્રકુર્વંતિ માં વીક્ષ્ય કરતાડનૈઃ

ઇયં પત્ની મહાભીરોઃ સંગ્રામે પ્રપલાયિતુઃ ।
કાતરા યર્હિ યુદ્ધ્યંતિ શૂરાણાં સમયઃ કુતઃ

ઇત્યેવં ન હસંત્યુચ્ચૈર્યથા મે દેવરાંગનાઃ ।
તથા કાર્યં મહાબાહો રામસ્ય હયરક્ષણે

યોદ્ધા ત્વમાદૌ સર્વત્ર પરે યે તવ પૃષ્ઠતઃ ।
ધનુષ્ટંકારબધિરાઃ ક્રિયંતાં બલિનઃ પરે

તવપ્રોદ્યત્કરાંભોજ કરવાલભિયા બલમ્ ।
પરેષાં ભવતાત્ક્ષિપ્રમન્યોન્ય ભયવ્યાકુલમ્

કુલં મહદલં કાર્યં પરાન્વિજયતા ત્વયા ।
ગચ્છ સ્વામિન્મહાબાહો તવ શ્રેયો ભવત્વિહ

ઇદં ધનુર્ગૃહાણાશુ મહદ્ગુણવિભૂષિતમ્ ।
યસ્ય ગર્જિતમાકર્ણ્ય વૈરિવૃંદં ભયાતુરમ્

ઇમૌ તે ત્વિષુધી વીર બધ્યેતાં શં યથા ભવેત્ ।
વૈરિકોટિવિનિષ્પેષ બાણકોટિ સુપૂરિતૌ

કવચં ત્વિદમાધેહિ શરીરે કામસુંદરે ।
વજ્રપ્રભા મહાદીપ્તિ હતસંતમસંદૃઢમ્

શિરસ્ત્રાણં નિજોત્તંસે કુરુ કાંત મનોરમમ્ ।
ઇમેવ તંસે વિશદે મણિરત્નવિભૂષિતે

ઇતિ સુવિમલવાચં વીરપુત્રીં પ્રપશ્યન્ ।
નયનકમલદૃષ્ટ્યા વીક્ષમાણસ્તંદંગમ્ ।
અધિગતપરિમોદો ભારતિઃ શત્રુજેતા ।
રણકરણસમર્થસ્તાં જગાદાતિધીરઃ

પુષ્કલ ઉવાચ।
કાંતે યત્ત્વં વદસિ માં તથા સર્વં ચરામ્યહમ્ ।
વીરપત્ની ભવેત્કીર્તિસ્તવ કાંતિમતીપ્સિતા

ઇતિ કાંતિમતીદત્તં કવચં મુકુટં વરમ્ ।
ધનુર્મહેષુધીખડ્ગં સર્વં જગ્રાહ વીર્યવાન્

પરિધાય ચ તત્સર્વં બહુશો ભાસમન્વિતઃ ।
શુશુભેઽતીવ સુભટઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ

તમસ્ત્રશસ્ત્રશોભાઢ્યં વીરમાલાવિભૂષિતમ્ ।
કુંકુમાગુરુકસ્તૂરી ચંદનાદિકચર્ચિતમ્

નાનાકુસુમમાલાભિરાજાનુપરિશોભિતમ્ ।
નીરાજયામાસ મુહુસ્તત્ર કાંતિમતી સતી

નીરાજયિત્વા બહુશઃ કિરંતી મૌક્તિકૈર્મુહુઃ ।
ગલદશ્રુચલન્નેત્રા પરિરેભે પતિં નિજમ્

દૃઢં સપરિરભ્યૈતાં ચિરમાશ્વાસયત્તદા ।
વીરપત્નિ કાંતિમતિ વિરહં મા કૃથા મમ

એષ ગચ્છામિ સવિધે તવ ભામે પતિવ્રતે ।
ઇત્યુક્ત્વા તાં નિજાં પત્નીં રથમારુરુહે વરમ્

તં પ્રયાંતં પતિં શ્રેષ્ઠં નયનૈર્નિમિષોજ્ઝિતૈઃ ।
વિલોકયામાસ તદા પતિવ્રતપરાયણા

સ યયૌ જનકં દ્રષ્ટું જનનીં પ્રેમવિહ્વલામ્ ।
ગત્વા પિતરમંબાં ચ વવંદે શિરસા મુદા

માતા પુત્રં પરિષ્વજ્ય સ્વાંકમારોપયત્તદા ।
મુંચંતી બાષ્પનિચયં સ્વસ્ત્યસ્ત્વિતિ જગાદ સા

પિતરં પ્રાહ ભરતં રામો યજ્ઞકરઃ પરઃ ।
પાલનીયો લક્ષ્મણેન ભવદ્ભિશ્ચ મહાત્મભિઃ

આજ્ઞપ્તોઽસૌ જનન્યા ચ પિત્રા હૃષિતયા ગિરા ।
યયૌ શત્રુઘ્નકટકં મહાવીરવિભૂષિતમ્

રથિભિઃ પત્તિભિર્વીરૈઃ સદશ્વૈઃ સાદિભિર્વૃતઃ ।
યયૌ મુદા રઘૂત્તંસ મહાયજ્ઞહયાગ્રણીઃ

ગચ્છન્પાંચાલદેશાંશ્ચ કુરૂંશ્ચૈવોત્તરાન્કુરૂન્ ।
દશાર્ણાઞ્છ્રીવિશાલાંશ્ચ સર્વશોભાસમન્વિતઃ

તત્ર તત્રોપશૃણ્વાનો રઘુવીરયશોઽખિલમ્ ।
રાવણાસુરઘાતેન ભક્તરક્ષાવિધાયકમ્

પુનશ્ચ હયમેધાદિ કાર્યમારભ્ય પાવનમ્ ।
યશો વિતન્વન્ભુવને લોકાન્રામોઽવિતા ભયાત્

તેભ્યસ્તુષ્ટો દદૌ હારાન્રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
મહાધનાનિ વાસાંસિ શત્રુઘ્નઃ પ્રવરો મહાન્

સુમતિર્નામ તેજસ્વી સર્વવિદ્યાવિશારદઃ ।
રઘુનાથસ્ય સચિવઃ શત્રુઘ્નાનુચરો વરઃ

યયૌ તેન મહાવીરો ગ્રામાઞ્જનપદાન્બહૂન્ ।
રઘુનાથપ્રતાપેન ન કોપિ હૃતવાન્હયમ્

દેશાધિપાયે બહવો મહાબલપરાક્રમાઃ ।
હસ્ત્યશ્વરથપાદાત ચતુરંગસમન્વિતાઃ

સંપદો બહુશો નીત્વા મુક્તામાણિક્યસંયુતાઃ ।
શત્રુઘ્નં હયરક્ષાર્થમાગતં પ્રણતા મુહુઃ

ઇદં રાજ્યં ધનં સર્વં સપુત્રપશુબાંધવમ્ ।
રામચંદ્રસ્ય સર્વં હિ ન મદીયં રઘૂદ્વહ

એવં તદુક્તમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા ।
આજ્ઞાં સ્વાં તત્ર સંજ્ઞાપ્ય યયૌ તૈઃ સહિતઃ પથિ

એવં ક્રમેણ સંપ્રાપ્તઃ શત્રુઘ્નો હયસંયુતઃ ।
અહિચ્છત્રાં પુરીં બ્રહ્મન્નાનાજનસમાકુલામ્

બ્રહ્મદ્વિજસમાકીર્ણાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્ ।
સૌવર્ણૈઃ સ્ફાટિકૈર્હર્મ્યૈર્ગોપુરૈઃ સમલંકૃતામ્

યત્ર રંભા તિરસ્કારકારિણ્યઃ કમલાનનાઃ ।
દૃશ્યંતે સર્વહર્મ્યેષુ લલના લીલયાન્વિતાઃ

યત્ર સ્વાચારલલિતાઃ સર્વભોગૈકભોગિનઃ ।
ધનદાનુચરાયદ્વત્તથા લીલાસમન્વિતાઃ

યત્ર વીરા ધનુર્હસ્તાઃશરસંધાનકોવિદાઃ ।
કુર્વંતિ તત્ર રાજાનં સુહૃષ્ટં સુમદાભિધમ્

એવંવિધં દદર્શાસૌ નગરં દૂરતઃ પ્રભુઃ ।
પાર્શ્વે તસ્ય પુરશ્રેષ્ઠમુદ્યાનં શોભયાન્વિતમ્

પુન્નાગૈર્નાગચંપૈશ્ચ તિલકૈર્દેવદારુભિઃ ।
અશોકૈઃ પાટલૈશ્ચૂતૈર્મંદારૈઃકોવિદારકૈઃ

આમ્રજંબુકદંબૈશ્ચ પ્રિયાલપનસૈસ્તથા ।
શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ મલ્લિકાજાતિયૂથિભિઃ

નીપૈઃ કદંબૈર્બકુલૈશ્ચંપકૈર્મદનાદિભિઃ ।
શોભિતં સદદર્શાથશત્રુઘ્નઃપરવીરહા

હયોગતસ્તદ્વનમધ્યદેશે ।
તમાલતાલાદિ સુશોભિતે વૈ ।
યયૌ તતઃ પૃષ્ઠત એવ વીરો ।
ધનુર્ધરૈઃ સેવિતપાદપદ્મઃ

દદર્શ ત રચિતં દેવાયતનમદ્ભુતમ્ ।
ઇંદ્રનીલૈશ્ચ વૈડૂર્યૈસ્તથા મારકતૈરપિ

શોભિતં સુરસેવાર્હં કૈલાસપ્રસ્થસન્નિભમ્ ।
જાતરૂપમયૈઃ સ્તંભૈઃશોભિતં સદ્મનાં વરમ્

દૃષ્ટ્વાતદ્રઘુનાથસ્ય ભ્રાતા દેવાલયં વરમ્ ।
પપ્રચ્છ સુમતિં સ્વીયં મંત્રિણં વદતાંવરમ્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
વદામાત્ય વરેદં કિં કસ્યદેવસ્ય કેતનમ્ ।
કા દેવતા પૂજ્યતેઽત્ર કસ્ય હેતોઃ સ્થિતાનઘ

એવમાકર્ણ્ય યથાવદિહસર્વશઃ

કામાક્ષાયાઃ પરં સ્થાનં વિદ્ધિ વિશ્વૈકશર્મદમ્ ।
યસ્યા દર્શનમાત્રેણ સર્વસિદ્ધિઃ પ્રજાપતે

દેવાસુરાસ્તુ યાં સ્તુત્વા નત્વા પ્રાપ્તાખિલાં શ્રિયમ્ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દાત્રી ભક્તાનુકંપિની

યાચિતા સુમદેનાત્રાહિચ્છત્રા પતિના પુરા ।
સ્થિતા કરોતિ સકલં ભક્તાનાં દુઃખહારિણી

તાં નમસ્કુરુ શત્રુઘ્ન સર્વવીર શિરોમણે ।
નત્વાશુ સિદ્ધિં પ્રાપ્નોષિ સસુરાસુરદુર્લ્લભામ્

ઇતિ શ્રુત્વાથ તદ્વાક્યં શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ ।
પપ્રચ્છ સકલાં વાર્તાં ભવાન્યાઃ પુરુષર્ષભઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
કોઽહિચ્છત્રાપતી રાજા સુમદઃ કિં તપઃ કૃતમ્ ।
યેનેયં સર્વલોકાનાં માતા તુષ્ટાત્ર સંસ્થિતા

વદ સર્વં મહામાત્ય નાનાર્થપરિબૃંહિતમ્ ।
યથાવત્ત્વં હિ જાનાસિ તસ્માદ્વદ મહામતે

સુમતિરુવાચ।
હેમકૂટો ગિરિઃ પૂતઃ સર્વદેવોપશોભિતઃ ।
તત્રાસ્તિ તીર્થં વિમલમૃષિવૃંદસુસેવિતમ્

સુમદો હિ તપસ્તેપે હતમાતૃપિતૃપ્રજઃ ।
અરિભિઃ સર્વસામંતૈર્જગામ તપસે હિ તમ્

વર્ષાણિ ત્રીણિ સપદા ત્વેકેન મનસા સ્મરન્ ।
જગતાં માતરં દધ્યૌ નાસાગ્રસ્તિમિતેક્ષણઃ

વર્ષાણિ ત્રીણિ શુષ્કાણાં પર્ણાનાં ભક્ષણં ચરન્ ।
ચકાર પરમુગ્રં સ તપઃ પરમદુશ્ચરમ્

અબ્દાનિ ત્રીણિ સલિલે શીતકાલે મમજ્જ સઃ ।
ગ્રીષ્મે ચચાર પંચાગ્નીન્પ્રાવૃટ્સુ જલદોન્મુખઃ

ત્રીણિ વર્ષાણિ પવનં સંરુધ્ય સ્વાંતગોચરમ્ ।
ભવાનીં સંસ્મરન્ધીરો ન ચ કિંચન પશ્યતિ

વર્ષે તુ દ્વાદશેઽતીતે દૃષ્ટ્વૈતત્પરમં તપઃ ।
વિભાવ્ય મનસાતીવ શક્રઃ પસ્પર્ધ તં ભયાત્

આદિદેશ સકામં તુ પરિવારપરીવૃતમ્ ।
અપ્સરોભિઃ સુસંયુક્તં બ્રહ્મેંદ્રાદિજયોદ્યતમ્

ગચ્છ કામસખે મહ્યં પ્રિયમાચર મોહન ।
સુમદસ્ય તપોવિઘ્નં સમાચર યથા ભવેત્

ઇતિ શ્રુત્વા મહદ્વાક્યં તુરાસાહઃ સ્વયંપ્રભુઃ ।
ઉવાચ વિશ્વવિજયે પ્રૌઢગર્વો રઘૂદ્વહ

કામ ઉવાચ।
સ્વામિન્કોઽસૌ હિ સુમદઃ કિં તપઃ સ્વલ્પકં પુનઃ ।
બ્રહ્માદીનાં તપોભંગં કરોમ્યસ્ય તુ કા કથા

મદ્બાણબલનિર્ભિન્નશ્ચંદ્રસ્તારાં ગતઃ પુરા ।
ત્વમપ્યહલ્યાં ગતવાન્વિશ્વામિત્રસ્તુ મેનિકામ્

ચિંતાં મા કુરુ દેવેંદ્ર સેવકે મયિ સંસ્થિતે ।
એષ ગચ્છામિ સુમદં દેવાન્પાલય મારિષ

એવમુક્ત્વા કામદેવો હેમકૂટં ગિરિં યયૌ ।
વસંતેન યુતઃ સખ્યા તથૈવાપ્સરસાંગણૈઃ

વસંતસ્તત્ર સકલાન્વૃક્ષાન્પુષ્પફલૈર્યુતાન્ ।
કોકિલાન્ષટ્પદશ્રેણ્યા ઘુષ્ટાનાશુ ચકાર હ

વાયુઃ સુશીતલો વાતિ દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતઃ ।
કૃતમાલાસરિત્તીર લવંગકુસુમાન્વિતઃ

એવંવિધે વને વૃત્તે રંભાનામાપ્સરોવરા ।
સખીભિઃ સંવૃતા તત્ર જગામ સુમદાંતિકમ્

તત્રારભત ગાનં સા કિન્નરસ્વરશોભના ।
મૃદંગપણવાનેકવાદ્યભેદવિશારદા

તદ્ગાનમાકર્ણ્ય નરાધિપોઽસૌ ।
વસંતમાલોક્ય મનોહરં ચ ।
તથાન્યપુષ્ટારટિતં મનોરમં ।
ચકાર ચક્ષુઃ પરિવર્તનં બુધઃ

તં પ્રબુદ્ધં નૃપં વીક્ષ્ય કામઃ પુષ્પાયુધસ્ત્વરન્ ।
ચકાર સત્વરં સજ્યં ધનુસ્તત્પૃષ્ઠતોઽનઘ

એકાપ્સરાસ્તત્ર નૃપસ્ય પાદયોઃ ।
સંવાહનં નર્તિતનેત્રપલ્લવા ।
ચકાર ચાન્યા તુ કટાક્ષમોક્ષણં ।
ચકાર કાચિદ્ભૃશમંગચેષ્ટિતમ્

અપ્સરોભિસ્તથાકીર્ણઃ કામવિહ્વલમાનસઃ ।
ચિંતયામાસ મતિમાઞ્જિતેંદ્રિયશિરોમણિઃ

એતા મે તપસો વિઘ્નકારિણ્યોઽપ્સરસાં વરાઃ ।
શક્રેણ પ્રેષિતાઃ સર્વાઃ કરિષ્યંતિ યથાતથમ્

ઇતિ સંચિંત્ય સુતપાસ્તા ઉવાચ વરાંગનાઃ ।
કા યૂયં કુત્ર સંસ્થાઃ કિં ભવતીનાં ચિકીર્ષિતમ્

અત્યદ્ભુતં જાતમહો યદ્ભવત્યોઽક્ષિગોચરાઃ ।
યાસ્તપોભિઃ સુદુષ્પ્રાપ્યાસ્તા મે તપસ આગતાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે કામાક્ષોપાખ્યાનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ