પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.13

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુમદસ્ય તપોનિધેઃ ।
જગદુઃ કામસેનાસ્તં રંભાદ્યપ્સરસો મુદા

ત્વત્તપોભિર્વયં કાંત પ્રાપ્તાઃ સર્વવરાંગનાઃ ।
તાસાં યૌવનસર્વસ્વં ભુંક્ષ્વ ત્યજ તપઃફલમ્

ઇયં ઘૃતાચી સુભગા ચંપકાભશરીરભૃત્ ।
કર્પૂરગંધલલિતં ભુનક્તુ ત્વન્મુખામૃતમ્

એતાં મહાભાગ સુશોભિવિભ્રમાં ।
મનોહરાંગીં ઘનપીનસત્કુચામ્ ।
કાંતોપભુંક્ષ્વાશુ નિજોગ્રપુણ્યતઃ ।
પ્રાપ્તાં પુનસ્ત્વં ત્યજ દુઃખજાતમ્

મામપ્યનર્ઘ્યાભરણોપશોભિતાં ।
મંદારમાલાપરિશોભિવક્ષસમ્ ।
નાનારતાખ્યાનવિચારચંચુરાં ।
દૃઢં યથા સ્યાત્પરિરંભણં કુરુ

પિબામૃતં મામકવક્ત્રનિર્ગતં ।
વિમાનમારુહ્ય વરં મયા સહ ।
સુમેરુશૃંગં બહુપુણ્યસેવિતં ।
સંપ્રાપ્ય ભોગં કુરુ સત્તપઃ ફલમ્

તિલોત્તમા યૌવનરૂપશોભિતા ।
ગૃહ્ણાતુ તે મૂર્ધનિ તાપવારણમ્ ।
સુચામરૌ સંતતધારયાંકિતૌ ।
ગંગાપ્રવાહાવિવ સુંદરોત્તમ

શૃણુષ્વ ભોઃ કામકથાં મનોહરાં ।
પિબામૃતં દેવગણાદિવાંછિતમ્ ।
ઉદ્યાનમાસાદ્ય ચ નંદનાભિધં ।
વરાંગનાભિર્વિહરં કુરુ પ્રભો

ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય મહામતિર્નૃપો ।
વિચારયામાસ કુતો હ્યુપસ્થિતાઃ ।
મયા સુસૃષ્ટાસ્તપસા સુરાંગનાઃ ।
પ્રત્યૂહ એવાત્ર વિધેયમેષ કિમ્

ઇતિ ચિંતાતુરો રાજા સ્વાંતે સંચિંતયન્સુધીઃ ।
જગાદ મતિમાન્વીરઃ સુમદો દેવતાઙ્ગનાઃ

યૂયં તુ મમચિત્તસ્થા જગન્માતૃસ્વરૂપકાઃ ।
મયા સંચિંત્યતે યા હિ સાપિ ત્વદ્રૂપિણી મતા

ઇદં તુચ્છં સ્વર્ગસુખં ત્વયોક્તં સવિકલ્પકમ્ ।
મત્સ્વામિની મયા ભક્ત્યા સેવિતા દાસ્યતે વરમ્

યત્કૃપાતો વિધિઃ સત્યલોકં પ્રાપ્તો મહાનભૂત્ ।
સા મે દાસ્યતિ સર્વં હિ ભક્તદુઃખાંતકારિણી

કિં નંદનં કિં તુ ગિરિઃ કનકેન સુમણ્ડિતઃ ।
કિં સુધા સ્વલ્પપુણ્યેન પ્રાપ્યા દાનવદુઃખદા

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય કામસ્તુ વિવિધૈઃ શરૈઃ ।
પ્રાહરન્નરદેવસ્ય કર્તું કિંચિન્ન વૈ પ્રભુઃ

કટાક્ષૈર્નૂપુરારાવૈઃ પરિરંભૈર્વિલોકનૈઃ ।
ન તસ્ય ચિત્તં વિભ્રાંતં કર્તું શક્તા વરાંગનાઃ

ગત્વા યથાગતં શક્રં જગદુર્ધીરધીર્નૃપઃ ।
તચ્છ્રુત્વા મઘવા ભીતઃ સેવામારભતાત્મનઃ

અથ નિશ્ચિતમાલોક્ય પાદપદ્મે સ્વકેંઽબિકા ।
જિતેંદ્રિયં મહારાજં પ્રત્યક્ષાભૂત્સુતોષિતા

પંચાસ્યપૃષ્ઠલલિતા પાશાંકુશધરાવરા ।
ધનુર્બાણધરા માતા જગત્પાવનપાવની

તાં વીક્ષ્ય માતરં ધીમાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભામ્ ।
ધનુર્બાણસૃણીપાશાન્દધાનાં હર્ષમાપ્તવાન્

શિરસા બહુશો નત્વા માતરં ભક્તિભાવિતામ્ ।
હસંતીં નિજદેહેષુ સ્પૃશંતીં પાણિના મુહુઃ

તુષ્ટાવ ભક્ત્યુત્કલિતચિત્તવૃત્તિર્મહામતિઃ ।
ગદ્ગદસ્વરસંયુક્તઃ કંટકાંગોપશોભિતઃ

જય દેવિ મહાદેવિ ભક્તવૃંદૈકસેવિતે ।
બ્રહ્મરુદ્રાદિદેવેંદ્ર સેવિતાંઘ્રિયુગેઽનઘે

માતસ્તવ કલાવિદ્ધમેતદ્ભાતિ ચરાચરમ્ ।
ત્વદૃતે નાસ્તિ સર્વં તન્માતર્ભદ્રે નમોસ્તુ તે

મહી ત્વયાઽધારશક્ત્યા સ્થાપિતા ચલતીહ ન ।
સપર્વતવનોદ્યાન દિગ્ગજૈરુપશોભિતા

સૂર્યસ્તપતિ ખે તીક્ષ્ણૈરંશુભિઃ પ્રતપન્મહીમ્ ।
ત્વચ્છક્ત્યા વસુધાસંસ્થં રસં ગૃહ્ણન્વિમુંચતિ

અંતર્બહિઃ સ્થિતો વહ્નિર્લોકાનાં પ્રકરોતુ શમ્ ।
ત્વત્પ્રતાપાન્મહાદેવિ સુરાસુરનમસ્કૃતે

ત્વં વિદ્યા ત્વં મહામાયા વિષ્ણોર્લોકૈકપાલિનઃ ।
સ્વશક્ત્યા સૃજસીદં ત્વં પાલયસ્યપિ મોહિનિ

ત્વત્તઃ સર્વે સુરાઃ પ્રાપ્ય સિદ્ધિં સુખમયંતિ વૈ ।
માં પાલય કૃપાનાથે વંદિતે ભક્તવલ્લભે

રક્ષ માં સેવકં માતસ્ત્વદીયચરણારણમ્ ।
કુરુ મે વાંછિતાં સિદ્ધિં મહાપુરુષપૂર્વજે

સુમતિરુવાચ।
એવં તુષ્ટા જગન્માતા વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્ ।
ઉવાચ ભક્તં સુમદં તપસા કૃશદેહિનમ્

ઇત્યેતદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટઃ સુમદો નૃપઃ ।
વવ્રે નિજં હૃતં રાજ્યં હતદુર્જનકંટકમ્

મહેશીચરણદ્વંદ્વે ભક્તિમવ્યભિચારિણીમ્ ।
પ્રાંતે મુક્તિં તુ સંસારવારિધેસ્તારિણીં પુનઃ

કામાક્ષોવાચ।
રાજ્યં પ્રાપ્નુહિ સુમદ સર્વત્રહતકંટકમ્ ।
મહિલારત્નસંજુષ્ટપાદપદ્મદ્વયો ભવ

તતવૈરિપરાભૂતિર્માભૂયાત્સુમદાભિધ ।
યદા તુ રાવણં હત્વા રઘુનાથો મહાયશાઃ

કરિષ્યત્યશ્વમેધં હિ સર્વસંભારશોભિતમ્ ।
તસ્ય ભ્રાતા મહાવીરઃ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા

પાલયન્હયમાયાસ્યત્યત્ર વીરાદિભિર્વૃતઃ ।
તસ્મૈ સર્વં સમર્પ્ય ત્વં રાજ્યમૃદ્ધં ધનાદિકમ્

પાલયિષ્યસિ યોધૈઃ સ્વૈર્ધનુર્ધારિભિરુદ્ભટૈઃ ।
તતઃ પૃથિવ્યાં સર્વત્ર ભ્રમિષ્યસિ મહામતે

તતો રામં નમસ્કૃત્ય બ્રહ્મેંદ્રેશાદિસેવિતમ્ ।
મુક્તિં પ્રાપ્સ્યસિ દુષ્પ્રાપાં યોગિભિર્યમસાધનૈઃ

તાવત્કાલમિહસ્થાસ્યે યાવદ્રામહયાગમઃ ।
પશ્ચાત્ત્વાં તુ સમુદ્ધૃત્ય ગંતાસ્મિ પરમં પદમ્

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે દેવી સુરાસુરનમસ્કૃતા ।
સુમદોઽપ્યહિચ્છત્રાયાં શત્રૂન્હત્વા નૃપોઽભવત્

એષ રાજા સમર્થોઽપિ બલવાહનસંયુતઃ ।
ન ગ્રહીષ્યતિ તે વાહં મહામાયાસુશિક્ષિતઃ

શ્રુત્વા પ્રાપ્તં પુરી પાર્શ્વે હયમેધહયોત્તમમ્ ।
ત્વાં ચ સર્વૈર્મહારાજૈઃ સેવિતાંઘ્રિં મહામતિમ્

સર્વં દાસ્યતિ સર્વજ્ઞ રાજા સુમદનામધૃક્ ।
અધુનાતન્મહારાજ રામચંદ્ર પ્રતાપતઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વૃત્તં સમાકર્ણ્ય સુમદસ્ય મહાયશાઃ ।
સાધુસાધ્વિતિ ચોવાચ જહર્ષ મતિમાન્બલી

અહિચ્છત્રાપતિઃ સર્વૈઃ સ્વગણૈઃ પરિવારિતઃ ।
સભાયાં સુખમાસ્તે યો બહુરાજન્યસેવિતઃ

બ્રાહ્મણા વેદવિદુષો વૈશ્યા ધનસમૃદ્ધયઃ ।
રાજાનં પર્યુપાસંતે સુમદંશો ભયાન્વિતમ્

વેદવિદ્યાવિનોદેન ન્યાયિનો બ્રાહ્મણા વરાઃ ।
આશીર્વદંતિ તં ભૂપં સર્વલોકૈકરક્ષકમ્

એતસ્મિન્સમયે કશ્ચિદાગત્ય નૃપતિં જગૌ ।
સ્વામિન્ન જાને કસ્યાસ્તિ હયઃ પત્રધરોંઽતિકે

તચ્છ્રુત્વા સેવકં શ્રેષ્ઠં પ્રેષયામાસ સત્વરઃ ।
જાનીહિ કસ્ય રાજ્ઞોઽયમશ્વો મમ પુરાંતિકે

ગત્વાથ સેવકસ્તત્ર જ્ઞાત્વા વૃત્તાંતમાદિતઃ ।
નિવેદયામાસ નૃપં મહારાજન્યસેવિતમ્

સ શ્રુત્વા રઘુનાથસ્ય હયં નિત્યમનુસ્મરન્ ।
આજ્ઞાપયામાસ જનં સર્વં રાજાવિશારદઃ

લોકા મદીયાઃ સર્વે યે ધનધાન્યસમાકુલાઃ ।
તોરણાદીનિ ગેહેષુ મંગલાનિ સૃજંત્વિહ

કન્યાઃ સહસ્રશો રમ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
ગજોપરિસમારૂઢા યાંતુ શત્રુઘ્નસંમુખમ્

ઇત્યાદિસર્વમાજ્ઞાપ્ય યયૌ રાજા સ્વયં તતઃ ।
પુત્રપૌત્રમહિષ્યાદિપરિવારસમાવૃતઃ

શત્રુઘ્નઃ સુમહામાત્યૈઃ સુભટૈઃ પુષ્કલાદિભિઃ ।
સંયુતો ભૂપતિં વીરં દદર્શ સુમદાભિધમ્

હસ્તિભિઃ સાદિસંયુક્તૈઃ પત્તિભિઃ પરતાપનૈઃ ।
વાજિભિર્ભૂષિતૈર્વીરૈઃ સંયુતં વીરશોભિતમ્

અથાગત્ય મહારાજઃ શત્રુઘ્નં નતવાન્મુદા ।
ધન્યોઽસ્મિ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ સત્કૃતં ચ કૃતં વપુઃ

ઇદં રાજ્યં ગૃહાણાશુ મહારાજોપશોભિતમ્ ।
મહામાણિક્યમુક્તાદિ મહાધનસુપૂરિતમ્

સ્વામિંશ્ચિરં પ્રતીક્ષેઽહં હયસ્યાગમનં પ્રતિ ।
કામાક્ષાકથિતં પૂર્વં જાતં સંપ્રતિ તત્તથા

વિલોકય પુરં મહ્યં કૃતાર્થાન્કુરુ માનવાન્ ।
પાવયાસ્મત્કુલં સર્વં રામાનુજ મહીપતે

ઇત્યુક્ત્વારોહયામાસ કુંજરં ચંદ્રસુપ્રભમ્ ।
પુષ્કલં ચ મહાવીરં તથા સ્વયમથારુહત્

ભેરીપણવતૂર્યાણાં વીણાદીનાં સ્વનસ્તદા ।
વ્યાપ્નોતિ સ્મ મહારાજ સુમદેન પ્રણોદિતઃ

કન્યાઃ સમાગત્ય મહાનરેંદ્રં -।
શત્રુઘ્નમિંદ્રાદિકસેવિતાંઘ્રિમ્ ।
કરિસ્થિતા મૌક્તિકવૃંદસંઘૈ-।
ર્વર્ધાપયામાસુરિનપ્રયુક્તાઃ

શનૈઃશનૈઃ સમાગત્ય પુરીમધ્યે જનૈર્મુદા ।
વર્ધાપિતો ગૃહં પ્રાપ તોરણાદિકભૂષિતમ્

હયરત્નેન સંયુક્તસ્તથા વીરૈઃ સુશોભિતઃ ।
રાજ્ઞા પુરસ્કૃતો રાજા શત્રુઘ્નઃ પ્રાપ મંદિરમ્

અર્ઘાદિભિઃ પૂજયિત્વા રઘુનાથાનુજં તદા ।
સર્વં સમર્પયામાસ રામચંદ્રાય ધીમતે

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે શત્રુઘ્નાહિચ્છત્રાપુરીપ્રવેશોનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ