પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.59

વ્યાસ ઉવાચ-
એવં વનાશ્રમે સ્થિત્વા તૃતીયં ભાગમાયુષઃ ।
ચતુર્થં ચાયુષો ભાગં સંન્યાસેન નયેત્ક્રમાત્

અગ્નીનાત્મનિ સંસ્થાપ્ય દ્વિજઃ પ્રવ્રજિતો ભવેત્ ।
યોગાભ્યાસરતઃ શાંતો બ્રહ્મવિદ્યાપરાયણઃ

યદા મનસિ સંપન્નં વૈરાગ્યં સર્વવસ્તુષુ ।
તદા સંન્યાસમિચ્છેચ્ચ પતિતઃ સ્યાદ્વિપર્યયે

પ્રાજાપત્યાં નિરૂપ્યેષ્ટિમાગ્નેયીમથવા પુનઃ ।
દાંતઃ શુક્લકષાયોસૌ બ્રહ્માશ્રમમુપાશ્રયેત્

જ્ઞાનસંન્યાસિનઃ કેચિદ્વેદસંન્યાસિનોઽપરે ।
કર્મસંન્યાસિનસ્ત્વન્યે ત્રિવિધાઃ પરિકીર્તિતાઃ

યઃ સર્વત્ર વિનિર્મુક્તો નિર્દ્વંદ્વશ્ચૈવ નિર્ભયઃ ।
પ્રોચ્યતે જ્ઞાનસંન્યાસી આત્મન્યેવ વ્યવસ્થિતઃ

વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં નિરાશીર્નિષ્પરિગ્રહઃ ।
પ્રોચ્યતે વેદસંન્યાસી મુમુક્ષુર્વિજિતેંદ્રિયઃ

યસ્ત્વગ્નિમાત્મસાકૃત્વા બ્રહ્માર્પણપરો દ્વિજઃ ।
જ્ઞેયઃ સ કર્મસંન્યાસી મહાયજ્ઞપરાયણઃ

ત્રયાણામપિ ચૈતેષાં જ્ઞાની ત્વભ્યધિકો મતઃ ।
ન તસ્ય વિદ્યતે કાર્યં ન લિંગં વા વિપશ્ચિતઃ

નિર્મમો નિર્ભયઃ શાંતો નિર્દ્વંદ્વઃ પર્ણભોજનઃ ।
જીર્ણકૌપીનવાસાઃ સ્યાન્નગ્નો વા ધ્યાનતત્પરઃ

બ્રહ્મચારી જિતાહારો ગ્રામાદન્નં સમાહરેત્ ।
અધ્યાત્મરતિરાસીત નિરપેક્ષો નિરાશિષઃ

આત્મનૈવ સહાયેન સુખાર્થં વિચરેદિહ ।
નાભિનંદેત મરણં નાભિનંદેત જીવનમ્

કાલમેવ પ્રતીક્ષેત નિર્દેશં ભૃતકો યથા ।
નાધ્યેતવ્યં ન વર્તવ્યં શ્રોતવ્યં ન કદાચન

એવં જ્ઞાનપરો યોગી બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ।
એકવાસાથ વા વિદ્વાન્કૌપીનાચ્છાદનોપિ વા

મુંડી શિખી વાથ ભવેત્ત્રિદંડી નિષ્પરિગ્રહઃ ।
કાષાયવાસાઃ સતતં ધ્યાનયોગપરાયણઃ

ગ્રામાંતે વૃક્ષમૂલે વા વસેદ્દેવાલયેપિ વા ।
સમઃ શત્રૌ તથા મિત્રે તથા માનાપમાનયોઃ

ભૈક્ષ્યેણ વર્તયેન્નિત્યં નૈકાન્નાદી ભવેત્ક્વચ્ચિત્ ।
યસ્તુ મોહેન વાન્યસ્માદેકાન્નાદી ભવેદ્યતિઃ

ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ કાચિદ્ધર્મશાસ્ત્રેષુ દૃશ્યતે ।
રાગદ્વેષવિયુક્તાત્મા સમલોષ્ટાશ્મકાંચનઃ

પ્રાણિહિંસાનિવૃત્તશ્ચ મૌની સ્યાત્સર્વનિસ્પૃહઃ ।
દૃષ્ટિપૂતં ન્યસેત્પાદં વસ્ત્રપૂતં જલં પિબેત્

સત્યપૂતાં વદેદ્વાણીં મનઃપૂતં સમાચરેત્ ।
નૈકત્ર નિવસેદ્દેશે વર્ષાભ્યોન્યત્ર ભિક્ષુકઃ

સ્નાત્વા શૌચયુતો નિત્યં કમંડલુકરઃ શુચિઃ ।
બ્રહ્મચર્યરતો નિત્યં વનવાસરતો ભવેત્

મોક્ષશાસ્ત્રેષુ નિરતો બ્રહ્મસૂત્રી જિતેંદ્રિયઃ ।
દંભાહંકારનિર્મુક્તો નિંદાપૈશુન્યવર્જિતઃ

આત્મજ્ઞાનગુણોપેતો યદિ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ।
અભ્યસેત્સતતં દેવં પ્રણવાખ્યં સનાતનમ્

સ્નાત્વાચમ્ય વિધાનેન શુચિર્દેવાલયાદિષુ ।
યજ્ઞોપવીતી શાંતાત્મા કુશપાણિઃ સમાહિતઃ

ધૌતકાષાયવસનો તસ્મિઞ્છન્નતનૂરુહઃ ।
અધિયજ્ઞં બ્રહ્મજપેદાધિદૈવિકમેવ ચ

આધ્યાત્મિકં ચ સતતં વેદાન્તાભિહિતં ચ યત્ ।
પુત્રેષુ ચાથ નિવસન્બ્રહ્મચારી યતિર્મુનિઃ

વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ।
અહિંસાસત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં તપઃ પરમ્

ક્ષમાદયા ચ સંતોષો વ્રતાન્યસ્ય વિશેષતઃ ।
વેદાંતજ્ઞાનનિષ્ઠો વા પંચયજ્ઞાન્સમાહિતઃ

કુર્ય્યાદહરહઃ સ્નાત્વા ભિક્ષાર્થે નૈવ તેન હિ ।
હોમમંત્રાન્જપેન્નિત્યં કાલેકાલે સમાહિતઃ

સ્વાધ્યાયં ચાન્વહં કુર્ય્યાત્સાવિત્રીં સંધ્યયોર્જપેત્ ।
ધ્યાયીત સતતં દેવમેકાંતં પરમેશ્વરમ્

એકાન્નં વર્જયેન્નિત્યં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્ ।
એકવાસા દ્વિવાસા વા શિખી યજ્ઞોપવીતવાન્ ।
કમંડલુકરો વિદ્વાંસ્ત્રિદંડો યાતિ તત્પરમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે યતિધર્મનિરૂપણં નામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ