પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.55

વ્યાસ ઉવાચ-
ન હિંસ્યાત્સર્વભૂતાનિ નાનૃતં વાવદેત્ક્વચિત્ ।
નાહિતં નાપ્રિંયં વાચ્યં ન સ્તેનઃ સ્યાત્કદાચન

તૃણં વા યદિ વા શાકં મૃદં વા જલમેવ ચ ।
પરસ્યાપહરઞ્જંતુર્નરકં પ્રતિપદ્યતે

ન રાજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન શૂદ્રાત્પતિતાદપિ ।
ન ચાન્યસ્માદશક્તશ્ચેન્નિંદિતાન્વર્જયેદ્બુધઃ

નિત્યં યાચનકો ન સ્યાત્પુનસ્તં નૈવ યાચયેત્ ।
પ્રાણાનપહરત્યેવં યાચકસ્તસ્ય દુર્મતેઃ

ન દેવદ્રવ્યહારી સ્યાદ્વિશેષેણ દ્વિજોત્તમઃ ।
બ્રહ્મસ્વં વા નાપહરેદાપત્સ્વપિ કદાચન

ન વિષં વિષમિત્યાહુર્બ્રહ્મસ્વં વિષમુચ્યતે ।
દેવસ્વં ચાપિ યત્નેન સદા પરિહરેત્તતઃ

પુષ્પં શાકોદકં કાષ્ઠં તથા મૂલં ફલં તૃણમ્ ।
અદત્તાનિ ચ ન સ્તેયં મનુઃ પ્રાહ પ્રજાપતિઃ

ગૃહીતવ્યાનિ પુષ્પાણિ દેવાર્ચનવિધૌ દ્વિજઃ ।
નૈકસ્માદેવ નિયતમનનુજ્ઞાય કેવલમ્

તૃણં કાષ્ઠં ફલં પુષ્પં પ્રકાશં વૈ હરેદ્બુધઃ ।
ધર્માર્થં કેવલં પ્રાહુરન્યથા પતિતો ભવેત્

તિલમુદ્ગયવાદીનાં મુષ્ટિર્ગ્રાહ્યા પથિસ્થિતૈઃ ।
ક્ષુધિતૈર્નાન્યથા વિપ્રા ધર્માદિભિરિતિ સ્થિતિઃ

ન ધર્મસ્યાપદેશેન પાપં કૃત્વા વ્રતં ચરેત્ ।
વ્રતેન પાપં વ્યાગુહ્ય કુર્વન્સ્ત્રીશૂદ્ર દંભનમ્

પ્રેત્યેહ ચેદૃશો વિપ્રો ગર્હ્યતે બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
છદ્મનાચરિતં યચ્ચ વ્રતં રક્ષાંસિ ગચ્છતિ

અલિંગી લિંગિવેષેણ યો વૃત્તિમુપતિષ્ઠતિ ।
સલિગિંનો હરેદેનસ્તિર્યગ્યોનૌ ચ જાયતે

યાચનં યોનિસંબંધં સહવાસં ચ ભાષણમ્ ।
કુર્વાણઃ પતતે નિત્યં તસ્માદ્યત્નેન વર્જયેત્

દેવદ્રોહં ન કુર્વીત ગુરુદ્રોહં તથૈવ ચ ।
દેવદ્રોહાદ્ગુરુદ્રોહઃ કોટિકોટિગુણાધિકઃ

જનાપવાદો નાસ્તિક્યં તસ્માત્કોટિગુણાધિકમ્ ।
ગોભિશ્ચ દૈવતૈર્વિપ્રૈઃ કૃષ્યા રાજોપસેવયા

કુલાન્યકુલતાં યાંતિ યાનિ હીનાનિ ધર્મ્મતઃ ।
કુવિચારૈઃ ક્રિયાલોપૈર્વેદાનધ્યયનેન ચ

કુલાન્યકુલતાં યાંતિ બ્રાહ્મણાઽતિક્રમેણ ચ ।
અનૃતાત્પારદાર્યાચ્ચ તથાઽભક્ષ્યસ્ય ભક્ષણાત્

અગોત્રધર્મ્માચરણાત્ક્ષિપ્રં નશ્યતિ વૈ કુલમ્ ।
અશ્રોત્રિયેષુ દાનાચ્ચા વૃષલેષુ તથૈવ ચ

વિહિતાચારહીનેષુ ક્ષિપ્રં નશ્યતિ વૈ કુલમ્ ।
અધાર્મિકૈર્વૃતે ગ્રામે ન વ્યાધિબહુલે વસેત્

શૂદ્રરાજ્યે ચ ન વસેન્ન પાખંડજનૈર્વૃતે ।
હિમવદ્વિંધ્યયોર્મધ્યં પૂર્વપશ્ચિમયોઃ શુભમ્

મુક્ત્વા સમુદ્રયોર્દેશં નાન્યત્ર નિવસેદ્દ્વિજઃ ।
કૃષ્ણો વા યત્ર ચરતિ મૃગો નિત્યં સ્વભાવતઃ

પુણ્યા વા વિશ્રુતા નદ્યસ્તત્ર વા નિવસેદ્દ્વિજઃ ।
અર્ધક્રોશં નદીકૂલં વર્જયિત્વા દ્વિજોત્તમઃ

નાન્યત્ર નિવસેત્પુણ્યં નાંત્યજગ્રામસન્નિધૌ ।
ન સંવસેચ્ચ પતિતૈર્ન ચાંડાલૈર્ન પુલ્કસૈઃ

ન મૂર્ખૈર્નાવલિપ્તૈશ્ચ નાન્યૈર્જાયાવસાયિભિઃ ।
એકશય્યાસને પંક્તિર્ભાંડે પક્વાન્નમિશ્રણમ્

યજનાધ્યાપને યોનિસ્તથૈવ સહભોજનમ્ ।
સહાધ્યાયસ્તુ દશમઃ સહયાજનમેવ ચ

એકાદશ સમુદ્દિષ્ટા દોષાઃ સાંકર્યસંસ્થિતાઃ ।
સમીપે ચાપ્યવસ્થાનાત્પાપં સંક્રમતે નૃણામ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સાંકર્ય્યં પરિવર્જયેત્ ।
એકપંક્ત્યુપવિષ્ટા યે ન સ્પૃશંતિ પરસ્પરમ્

ભસ્મના કૃતમર્ય્યાદા ન તેષાં સંકરો ભવેત્ ।
અગ્નિના ભસ્મના ચૈવ સલિલેન વિલેખતઃ

દ્વારેણ સ્તંભમાર્ગેણ ષડ્ભિઃ પંક્તિર્વિભિદ્યતે ।
ન કુર્યાચ્છુષ્કવૈરાણિ વિવાદં ન ચ પૈશુનમ્

પરક્ષેત્રે ગાં ચરંતીં ન ચાચક્ષીત કર્હિચિત્ ।
ન સંવસેત્સૂચકેન ન કં વૈ મર્મણિ સ્પૃશેત્

ન સૂર્યપરિવેષં વા નેંદ્રચાપં પરાહ્નિકમ્ ।
પરસ્મૈ કથયેદ્વિદ્વાન્શશિનં વાથ કાંચનમ્

ન કુર્યાદ્બહુભિઃ સાર્દ્ધં વિરોધં બંધુભિસ્તથા ।
આત્મનઃ પ્રતિકૂલાનિ પરેષાં ન સમાચરેત્

તિથિં પક્ષસ્ય ન બ્રૂયાન્નક્ષત્રાણિ ન નિર્દિશેત્ ।
નોદક્યામભિભાષેત નાશુચિં વા દ્વિજોત્તમઃ

ન દેવગુરુવિપ્રાણાં દીયમાનં તુ વારયેત્ ।
ન ચાત્માનં પ્રશંસેદ્વા પરનિંદાં ચ વર્જયેત્

વેદનિંદાં દેવનિંદાં પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્ ।
યસ્તુ દેવાનૃષીંશ્ચૈવ વેદાન્વા નિંદતે દ્વિજઃ

ન તસ્ય નિષ્કૃતિર્દૃષ્ટા શાસ્ત્રેષ્વિહ મુનીશ્વરાઃ ।
નિંદયેદ્વા ગુરું દેવં વેદં વાસોપબૃંહણમ્

કલ્પકોટિશતં સાગ્રં રૌરવે પચ્યતે નરઃ ।
તૂષ્ણીમાસીત નિંદાયાં ન બ્રૂયાત્કિંચિદુત્તરમ્

કર્ણૌ પિધાય ગંતવ્યં ન ચૈનમવલોકયેત્ ।
વર્જ્જયેદ્વૈ રહસ્યાનિ પરેષાં ગર્હણં બુધઃ

વિવાદં સ્વજનૈઃ સાર્દ્ધં નકુર્ય્યાદ્વૈ કદાચન ।
ન પાપં પાપિનાં બ્રૂયાદપાપં વા દ્વિજોત્તમઃ

સત્યેન તુલ્યો દોષઃ સ્યાદસત્યાદ્દોષવાન્ભવેત્ ।
નૃણાં મિથ્યાભિશસ્તાનાં પતંત્યશ્રૂણિ રોદનાત્

તાનિ પુત્રાન્પશૂન્ઘ્નંતિ તેષાં મિથ્યાભિશંસિનામ્ ।
બ્રહ્મહત્યા સુરાપાને સ્તેયે ગુર્વંગનાગમે

દૃષ્ટં વૈ શોધનં વૃદ્ધૈર્નાસ્તિ મિથ્યાભિશંસને ।
નેક્ષેતોદ્યંતમાદિત્યં શશિનં વાઽનિમિત્તતઃ

નાસ્તં યાંતં ન વારિસ્થં નોપસ્પૃષ્ટં ન મધ્યગમ્ ।
તિરોહિતં સમીક્ષેત નાદર્શાદ્યનુગામિનમ્

ન નગ્નાં સ્ત્રિયમીક્ષેત પુરુષં વા કદાચન ।
ન ચ મૂત્રં પુરીષં વા ન ચ સંસૃષ્ટમૈથુનમ્

નાશુચિઃ સૂર્યસોમાદીન્ગ્રહાનાલોકયેદ્બુધઃ ।
નાભિભાષેત ચ પરમુચ્છિષ્ટો વાવગુંઠિતઃ

ન પશ્યેત્પ્રેતસંસ્પર્શં ન ક્રુદ્ધસ્ય ગુરોર્મુખમ્ ।
ન તૈલોદકયોશ્છાયાં ન પંક્તિં ભોજને સતિ

ન મુક્તબંધનં પશ્યેન્નોન્મત્તં ગજમેવ વા ।
નાશ્નીયાદ્ભાર્યયા સાર્દ્ધં નૈનામીક્ષેત ચાશ્નતીમ્

ક્ષુવતીં જૃંભમાણાં વા નાસનસ્થાં યથાસુખમ્ ।
નોદકે ચાત્મનો રૂપં શુભં વાશુભમેવ વા

ન લંઘયેચ્ચ મતિમાન્નાધિતિષ્ઠેત્કદાચન ।
ન શૂદ્રાય મતિં દદ્યાત્કૃસરં પાયસં દધિ

નોચ્છિષ્ટં વા મધુ ઘૃતં ન ચ કૃષ્ણાજિનં હવિઃ ।
ન ચૈવાસ્મૈ વ્રતં બ્રૂયાન્ન ચ ધર્મં વદેદ્બુધઃ

ન ચ ક્રોધવશં ગચ્છેદ્દ્વેષં રાગં ચ વર્જયેત્ ।
લોભં દંભં તથા શાઠ્યં હ્યસૂયાં જ્ઞાનકુત્સનમ્

ઈર્ષ્યાં મદં તથાશોકં મોહં ચ પરિવર્જયેત્ ।
ન કુર્યાત્કસ્યચિત્પીડાં સુતં શિષ્યં તુ તાડયેત્

ન હીનાનુપસેવેત ન ચ તૃષ્ણામતિઃ ક્વચિત્ ।
નાત્માનં ચાવમન્યેત દૈન્યં યત્નેન વર્જયેત્

ન વિશિષ્ટમસત્કુર્યાન્નાત્માનં વાસનાદ્બુધઃ ।
ન નખેન લિખેદ્ભૂમિં ગાં ચ સંવેશયન્નહિ

ન નદીષુ નદીં બ્રૂયાત્પર્વતેષુ ચ પર્વતાન્ ।
આવાસે ભોજને વાપિ ન ત્યજેત્સહયાયિનમ્

નાવગાહેદપો નગ્નો વહ્નિં નાતિવ્રજેત્તથા ।
શિરોભ્યંગાવશિષ્ટેન તૈલેનાંગં ન લેપયેત્

ન સર્પ શસ્ત્રૈઃ ક્રીડેત સ્વાનિ ખાનિ ન સંસ્પૃશેત્ ।
રોમાણિ ચ રહસ્યાનિ નાશિષ્ટેન સહ વ્રજેત્

ન પાણિ પાદ વાઙ્નેત્ર ચાપલ્યં સમુપાશ્રયેત્ ।
ન શિશ્નોદરચાપલ્યં ન ચ શ્રવણયોઃ ક્વચિત્

ન ચાંગનખવાદ્યં વૈ કુર્યાન્નાંજલિના પિબેત્ ।
નાભિહન્યાજ્જલં પદ્ભ્યાં પાણિના વા કદાચન

ન શાતયેદિષ્ટિકાભિર્મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ।
ન મ્લેચ્છભાષણં શિક્ષેન્નાકર્ષેચ્ચ પદાસનમ્

નખભેદનમાસ્ફોટં છેદનં વા વિલેખનમ્ ।
કુર્ય્યાદ્વિમર્દ્દનં ધીમાન્નાકસ્માદેવ નિષ્ફલમ્

નોત્સંગે ભક્ષયેદ્ભક્ષ્યં વૃથા ચેષ્ટાં ન ચાચરેત્ ।
ન નૃત્યેદથવા ગાયેન્ન વાદિત્રાણિ વાદયેત્

ન સંહતાભ્યાં પાણિભ્યાં કંડૂયેદાત્મનઃ શિરઃ ।
ન લૌકિકૈસ્તવૈર્દેવાંસ્તોષયેદ્વાક્પતેરપિ

નાક્ષૈઃ ક્રીડેન્ન ધાવેત નાપ્સુ વિણ્મૂત્રમાચરેત્ ।
નોચ્છિષ્ટઃ સંવિશેન્નિત્યં ન નગ્નઃ સ્નાનમાચરેત્

ન ગચ્છંસ્તુ પઠેદ્વાપિ ન ચૈવ સ્વશિરઃ સ્પૃશેત્ ।
ન દંતૈર્નખરોમાણિ ચ્છિંદ્યાત્સુપ્તં ન બોધયેત્

નાબાલાતપમાસેવેત્પ્રેતધૂમં વિવર્જયેત્ ।
નૈવ સ્વપ્યાચ્છૂન્યગેહે સ્વયં નોપાનહૌ હરેત્

નાકારણાદ્વા નિષ્ઠીવેન્ન બાહુભ્યાં નદીં તરેત્ ।
ન પાદક્ષાલનં કુર્યાત્પાદેનૈવ કદાચન

નાગ્નૌ પ્રતાપયેત્પાદૌ ન કાંસ્યે ધાવયેદ્બુધઃ ।
નાભિપ્રસારયેદ્દેવં બ્રાહ્મણાન્ગામથાપિ વા

વાય્વગ્નિનૃપવિપ્રાન્વા સૂર્યં વા શશિનં પ્રતિ ।
અશુદ્ધઃ શયનં પાનં સ્વાધ્યાયં સ્નાન ભોજનમ્

બહિર્નિષ્ક્રમણં ચૈવ ન કુર્વીત કદાચન ।
સ્વપ્નમધ્યયનં સ્નાનમુદ્વર્તં ભોજનં ગતિમ્

ઉભયોઃ સંધ્યયોર્નિત્યં મધ્યાહ્ને ચૈવ વર્જયેત્ ।
ન સ્પૃશેત્પાણિનોચ્છિષ્ટો વિપ્રો ગો બ્રાહ્મણાનલાન્

ન ચાલનં પદા વાપિ ન દેવપ્રતિમાં સ્પૃશેત્ ।
નાશુદ્ધોગ્નિં પરિચરેન્ન દેવાન્કીર્તયેદૃષીન્

નાવગાહેદગાધાંબુ ધાવયેન્નાઽનિમિત્તતઃ ।
ન વામહસ્તેનોદ્ધૃત્ય પિબેદ્વક્ત્રેણ વા જલમ્

નોત્તરેદનુપસ્પૃશ્ય નાપ્સુ રેતઃ સમુત્સૃજેત્ ।
અમેધ્યાલિપ્તમર્હં વા લોહિતં વા વિષાણિ વા

વ્યતિક્રામેન્ન સ્રવંતીં નાપ્સુ મૈથુનમાચરેત્ ।
ચૈત્યવૃક્ષં ન વૈ છિંદ્યાન્નાપ્સુ ષ્ઠીવનમાચરેત્

નાસ્થિભસ્મકપાલાનિ ન કેશાન્ન ચ કંટકાન્ ।
તુષાંગારકરીષં વા નાધિતિષ્ઠેત્કદાચન

ન ચાગ્નિં લંઘયેદ્ધીમાન્નોપદધ્યાદધઃ ક્વચિત્ ।
ન ચૈનં પાદતઃ કુર્ય્યાચ્છૂર્પેણ ન ધમેદ્બુધઃ

ન વૃક્ષમવરોહેત નાવેક્ષેતાશુચિઃ ક્વચિત્ ।
અગ્નૌ ન ચ ક્ષિપેદગ્નિં નાદ્ભિઃ પ્રશમયેત્તથા

સુહૃન્મરણમાત્રં વા સ્વયં ન શ્રાવયેત્પરાન્ ।
અપણ્યં કૂટપણ્યં વા વિક્રયેન પ્રયોજયેત્

ન વહ્નિં મુખનિઃશ્વાસૈર્જ્વાલયેન્નાશુચિર્બુધઃ ।
પુણ્યસ્થાનોદકસ્થાને સીમાંતં વાહયેન્ન તુ

ન ભિંદ્યાત્પૂર્વસમયમભ્યુપેતં કદાચન ।
પરસ્પરં પશૂન્વ્યાઘ્રાન્પક્ષિણો ન ચ યોધયેત્

પરબાધાં ન કુર્વીત જલવાતાતપાદિભિઃ ।
કારયિત્વા સુકર્માણિ ગુરૂન્પશ્ચાન્ન વંચયેત્

સાયંપ્રાતર્ગૃહદ્વારાન્રક્ષાર્થં પરિઘટ્ટયેત્ ।
બહિર્માલ્યં સુગંધિં વા ભાર્યયા સહ ભોજનમ્

વિગૃહ્ય વાદં કૃત્વા વા પ્રવેશં ચ વિવર્જયેત્ ।
નખાદન્બ્રાહ્મણસ્તિષ્ઠેન્ન જલ્પેદ્વા હસેદ્બુધઃ

સ્વમગ્નિં ચૈવ હસ્તેન સ્પૃશેન્નાપ્સુચિરં વસેત્ ।
ન પક્ષકેણોપધમેન્ન શૂર્પેણ ચ પાણિના

મુખેનાગ્નિં સમિંધીત મુખાદગ્નિરજાયત ।
પરસ્ત્રિયં ન ભાષેત નાયાજ્યં યાજયેદ્બુધઃ

નૈકશ્ચરેત્સદા વિપ્રઃ સમુદાયં ચ વર્જયેત્ ।
ન દેવાયતનં ગચ્છેત્કદાચિદ્વાઽપ્રદક્ષિણમ્

ન પીડયેદ્વા વસ્ત્રાણિ ન દેવાયતને સ્વપેત્ ।
નૈકોધ્વાનં પ્રપદ્યેત નાધાર્મિકજનૈ સહ

ન વ્યાધિદૂષિતૈર્વાપિ ન શૂદ્રૈઃ પતિતેન વા ।
નોપાનદ્વર્જિતો વાથ જલાદિરહિતસ્તથા

ન વર્ત્મનિ ચિતિં વામમતિક્રામેત્ક્વચિદ્દ્વિજઃ ।
ન નિંદેદ્યોગિનઃ સિદ્ધાન્વ્રતિનો વા યતીંસ્તથા

દેવતાયતનં પ્રાજ્ઞા દેવાનાં ચૈવ સત્રિણામ્ ।
નાક્રામેત્કામતશ્છાયાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ગોરપિ

સ્વાં તુ નાક્રામયેચ્છાયાં પતિતાદ્યૈર્ન રોગિભિઃ ।
નાંગારભસ્મકેશાદિષ્વધિતિષ્ઠેત્કદાચન

વર્જયેન્માર્જની રેણું સ્નાનવસ્ત્ર ઘટોદકમ્ ।
ન ભક્ષયેદભક્ષ્યાણિ નાપેયં ચ પિબેદ્દ્વિજઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ