પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.56

વ્યાસ ઉવાચ-
નાદ્યાચ્છૂદ્રસ્ય વિપ્રોન્નં મોહાદ્વા યદિ કામતઃ ।
સ શૂદ્રયોનિં વ્રજતિ યસ્તુ ભુંક્તે ત્વનાપદિ

ષણ્માસાન્યો દ્વિજો ભુંક્તે શૂદ્રસ્યાન્નં વિગર્હિતમ્ ।
જીવન્નેવ ભવેચ્છૂદ્રો મૃતઃ શ્વા ચાભિજાયતે

બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રસ્ય ચ મુનીશ્વરાઃ ।
યસ્યાન્નેનોદરસ્થેન મૃતસ્તદ્યોનિમાપ્નુયાત્

રાજાન્નં વર્તકાન્નં ચ ષંઢાન્નં ચર્મ્મકારિણામ્ ।
ગણાન્નં ગણિકાન્નં ચ ષડન્નં ચ વિવર્જયેત્

ચક્રોપજીવિ રજક તસ્કરધ્વજિનાં તથા ।
ગાંધર્વલોહકારાન્નં મૃતકાન્નં વિવર્જયેત્

કુલાલ ચિત્રકારાન્નં વાર્ધુષેઃ પતિતસ્ય ચ ।
પૌનર્ભવચ્છત્રિકયોરભિશપ્તસ્ય ચૈવ હિ

સુવર્ણકાર શૈલૂષ વ્યાધ વંધ્યાતુરસ્ય ચ ।
ચિકિત્સકસ્ય ચૈવાન્નં પુંશ્ચલ્યા દંડકસ્ય ચ

સ્તેન નાસ્તિકયોરન્નં દેવતાનિંદકસ્ય ચ ।
સોમવિક્રયિણશ્ચાન્નં શ્વપાકસ્ય વિશેષતઃ

ભાર્ય્યાજિતસ્ય ચૈવાન્નં યસ્ય ચોપપતિર્ગૃહે ।
ઉત્સૃષ્ટસ્ય કદર્યસ્ય તથૈવોચ્છિષ્ટભોજિનઃ

પાપીયોન્નં ચ સંઘાન્નં શસ્ત્રાજીવસ્ય ચૈવ હિ ।
ભીતસ્ય રુદિતસ્યાન્નમવક્રુષ્ટં પરિક્ષતમ્

બ્રહ્મદ્વિષઃ પાપરુચેઃ શ્રાદ્ધાન્નં મૃતકસ્ય ચ ।
વૃથાપાકસ્ય ચૈવાન્નં શાવાન્નં ચાતુરસ્ય ચ

અપ્રજાનાં તુ નારીણાં કૃતઘ્નસ્ય તથૈવ ચ ।
કારુકાન્નં વિશેષેણ શસ્ત્રવિક્રયિણસ્તથા

શૌંડાન્નં ઘાંટિકાન્નં ચ ભિષજામન્નમેવ ચ ।
વિદ્વત્પ્રજનનસ્યાન્નં પરિવેત્રન્નમેવ ચ

પુનર્ભુવો વિશેષેણ તથૈવ દિધિષૂપતેઃ ।
અવજ્ઞાતં ચાવધૂતં સરોષં વિસ્મયાન્વિતમ્

ગુરોરપિ ન ભોક્તવ્યમન્નં સંસ્કારવર્જિતમ્ ।
દુષ્કૃતં હિ મનુષ્યસ્ય સર્વમન્ને વ્યવસ્થિતમ્

યો યસ્યાન્નં સમશ્નાતિ સ તસ્યાશ્નાતિ કિલ્બિષમ્ ।
અર્દ્ધકા કુલં મિત્રં ચ ગોપાલો વાહનાપિ તૌ

એતે શૂદ્રેષુ ભોજ્યાન્ના યશ્ચાત્માનં નિવેદયેત્ ।
કુશીલવઃ કુંભકશ્ચ ક્ષેત્રકર્મક એવ ચ

એતે શૂદ્રેષુ ભોજ્યાન્ના દૃષ્ટ્વા સ્વલ્પગુણં બુધૈઃ ।
પાયસં સ્નેહપક્વં ચ ગોરસશ્ચૈવ સક્તવઃ

પિણ્યાકં ચૈવ તૈલં ચ શૂદ્રાદ્ગ્રાહ્યં દ્વિજાતિભિઃ ।
વૃંતાકં નાલિકાશાકં કુસુંભં ભસ્મકં તથા

પલાંડું લશુનં શુક્તં નિર્ય્યાસં ચૈવ વર્જયેત્ ।
છત્રાકં વિડ્વરાહં ચ સ્વિન્નં પીયૂષમેવ ચ

વિલયં વિમુખં ચૈવ કોરકાણિ વિવર્જયેત્ ।
ગૃંજનં કિંશુકં ચૈવ કૂષ્માંડં ચ તથૈવ ચ

ઉદુંબરમલાબું ચ જગ્ધ્વા પતતિ વૈ દ્વિજઃ ।
તથા કૃસરસંયાવૌ પાયસાપૂપમેવ ચ

અનુપાકૃત માંસં ચ દેવાન્નાનિ હવીંષિ ચ ।
યવાગૂં માતુલિગં ચ મત્સ્યાનપ્યનુપાકૃતાન્

નીપં કપિત્થં પ્લક્ષં ચ પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્ ।
પિણ્યાકં ચોદ્ધૃતસ્નેહં દેવધાન્યં તથૈવ ચ

રાત્રૌ ચ તિલસંબંધં પ્રયત્નેન દધિ ત્યજેત્ ।
નાશ્નીયાત્પયસા તક્રં નાભક્ષ્યાનુપયોજયેત્

કૃમિદુષ્ટં ભાવદુષ્ટં મૃત્સંસર્ગં ચ વર્જયેત્ ।
કૃમિકીટાવપન્નં ચ સુહૃત્ક્લેદં ચ નિત્યશઃ

શ્વાઘ્રાતં ચ પુનઃ સિદ્ધં ચંડાલાવેક્ષિતં તથા ।
ઉદક્યયા ચ પતિતૈર્ગવા સંઘ્રાતમેવ ચ

અસંગતં પર્ય્યુષિતં પર્યસ્તાન્નં ચ નિત્યશઃ ।
કાકકુક્કુટસંસ્પૃષ્ટં કૃમિભિશ્ચૈવ સંગતમ્

મનુષ્યૈરપ્યવઘ્રાતં કુષ્ઠિના સ્પૃષ્ટમેવ ચ ।
ન રજસ્વલયા દત્તં ન પુંશ્ચલ્યા સરોગયા

મલવદ્વાસસા વાપિ પરવાસોથ વર્જયેત્ ।
વિવત્સાયાશ્ચ ગોક્ષીરં મેષસ્યાનિર્દશસ્ય ચ

આવિકં સંધિનીક્ષીરમપેયં મનુરબ્રવીત્ ।
બલાકં હંસદાત્યૂહં કલવિંકં શુકં તથા

કુરુરં ચ ચકોરં ચ જાલપાદં ચ કોકિલમ્ ।
વાયસાન્ખંજરીટાંશ્ચ શ્યેનં ગૃધ્રં તથૈવ ચ

ઉલૂકં ચક્રવાકં ચ ભાસં પારાવતં તથા ।
કપોતં ટિટ્ટિભં ચૈવ ગ્રામકુક્કુટમેવ ચ

સિંહં વ્યાઘ્રં ચ માર્જારં શ્વાનં સૂકરમેવ ચ ।
શૃગાલં મર્કટં ચૈવ ગર્દ્દભં ન ચ ભક્ષયેત્

ન ભક્ષયેત્સર્પમૃગાઞ્છિખિનોન્યાન્વનેચરાન્ ।
જલેચરાન્સ્થલચરાન્પ્રાણિનશ્ચેતિ ધારણા

ગોધા કૂર્મઃ શશઃ ખડ્ગઃ સલ્લકશ્ચેતિ સત્તમાઃ ।
ભક્ષ્યાન્પંચનખાન્નિત્યં મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

મત્સ્યાન્સશલ્કાન્ભુંજીત માંસં રૌરવમેવ ચ ।
નિવેદ્ય દેવતાભ્યસ્તુ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ નાન્યથા

મયૂરં તિત્તિરં ચૈવ કપોતં ચ કપિંજલમ્ ।
વાર્ધ્રીણસં બકં ભક્ષ્યં મીનં હંસં પરાજિતમ્

શફરી સિંહતુંડં ચ તથા પાઠીનરોહિતૌ ।
મત્સ્યાશ્ચૈતે સમુદ્દિષ્ટા ભક્ષણીયા દ્વિજોત્તમાઃ

પ્રોક્ષિતં ભક્ષયેદેષાં માંસં ચ દ્વિજકામ્યયા ।
યથાવિધિ પ્રયુક્તં ચ પ્રાણાનામપિ ચાત્યયે

ભક્ષયેન્નૈવ માંસાનિ શેષભોજી ન લિપ્યતે ।
ઔષધાર્થમશક્તો વા નિયોગાદ્યજ્ઞકારણાત્

આમંત્રિતશ્ચ યઃ શ્રાદ્ધે દૈવે વા માંસમુત્સૃજેત્ ।
યાવંતિ પશુરોમાણિ તાવન્નરકમૃચ્છતિ

અદેયં વાપ્યપેયં વા તથૈવાસ્પૃશ્યમેવ વા ।
દ્વિજાતીનામનાલોક્યં નિત્યં મદ્યમિતિ સ્થિતિઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મદ્યં નિત્યં વિવર્જયેત્ ।
પીત્વા પતતિ કર્મ્મભ્યસ્ત્વસંભાષ્યો ભવેદ્દ્વિજઃ

ભક્ષયિત્વાપ્યભક્ષ્યાણિ પીત્વાઽપેયાન્યપિ દ્વિજઃ ।
નાધિકારી ભવેત્તાવદ્યાવત્તન્ન જહાત્યધઃ

તસ્માત્પરિહરેન્નિત્યમભક્ષ્યાણિ પ્રયત્નતઃ ।
અપેયાનિ ચ વિપ્રો વૈ તથા ચેદ્યાતિ રૌરવમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે ભક્ષ્યાભક્ષ્યનિયમો નામ ષટ્પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ