પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.30

ઋષય ઊચુઃ-
યોઽસૌ વેનસ્ત્વયાખ્યાતઃ પાપાચારેણ વર્તિતઃ ।
તસ્ય પાપસ્ય કા વૃત્તિઃ કિં ફલં પ્રાપ્તવાન્દ્વિજ

ચરિત્રં તસ્ય વેનસ્ય સમાખ્યાહિ યથા પુરા ।
વિસ્તરેણ વિદાં શ્રેષ્ઠ ત્વં ન એતન્મહામતે

સૂત ઉવાચ-
ચરિત્રં તસ્ય વેનસ્ય વૈન્યસ્યાપિ મહાત્મનઃ ।
પ્રવક્ષ્યામિ સુપુણ્યં ચ યથાન્યાયં શ્રુતં પુરા

જાતે પુત્રે મહાભાગસ્તસ્મિન્પૃથૌ મહાત્મનિ ।
વિમલત્વં ગતો રાજા ધર્મત્વં ગતવાન્પુનઃ

મહાપાપાનિ સર્વાણિ અર્જિતાનિ નરાધમૈઃ ।
તીર્થસંગપ્રસંગેન તેષાં પાપં પ્રયાતિ ચ

સતાં સંગાત્પ્રજાયેત પુણ્યમેવ ન સંશયઃ ।
પાપાનાં તુ પ્રસંગેન પાપમેવ પ્રજાયતે

સંભાષાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાદાસનાદ્ભોજનાત્કિલ ।
પાપિનાં સંગમાચ્ચૈવ કિલ્બિષં પરિસંચરેત્

તથા પુણ્યાત્મકાનાં ચ પુણ્યમેવ પ્રસંચરેત્ ।
મહાતીર્થપ્રસંગેન પાપાઃ શુધ્યંતિ નાન્યથા

પુણ્યાં ગતિં પ્રયાન્ત્યેતે નિર્દ્ધૂતાશેષ કલ્મષાઃ ।
ઋષય ઊચુઃ-
તત્કથં યાંતિ તે પાપાઃ પરાં સિદ્ધિં દ્વિજોત્તમ

તન્નો વિસ્તરતો બ્રૂહિ શ્રોતું શ્રદ્ધા પ્રવર્તતે

સૂત ઉવાચ-
લુબ્ધકાશ્ચ મહાપાપાઃ સંજાતા દાસધીવરાઃ ।
રેવા ચ યમુના ગંગાસ્તાસામંભસિ સંસ્થિતાઃ

જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતઃ સ્નાત્વા સંક્રીડંતિ ચ વૈ જલે ।
મહાનદ્યાઃ પ્રસંગેન તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્

દાસત્વં પાપસંઘાતં પરિત્યજ્ય વ્રજંતિ તે ।
પુણ્યતોયપ્રસંગાચ્ચ હ્યાપ્લુતાઃ સર્વ એવ તે

મહાનદ્યાઃ પ્રસંગાચ્ચ અન્યાસાં નૈવ સત્તમાઃ ।
મહાપુણ્યજનસ્યાપિ પાપં નશ્યતિ પાપિનામ્

પ્રસંગાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
અત્રાર્થે શ્રૂયતે વિપ્રા ઇતિહાસોઽઘનાશનઃ

તં વો અદ્ય પ્રવક્ષ્યામિ બહુપુણ્યપ્રદાયકમ્ ।
કશ્ચિદસ્તિ મૃગવ્યાધઃ સુલોભાખ્યો મહાવને

શ્વભિર્વાગુરિજાલૈશ્ચ ધનુર્બાણૈસ્તથૈવ ચ ।
મૃગાન્ઘાતયતે નિત્યં પિશિતાસ્વાદલંપટઃ

એકદા તુ સુદુષ્ટાત્મા બાણપાણિર્ધનુર્ધરઃ ।
શ્વભિઃ પરિવૃતો દુર્ગં વનં વિંધ્યસ્ય વૈ ગતઃ

મૃગાન્રુરૂન્વરાહાંશ્ચ ભીતાન્સૂદિતવાન્બહૂન્ ।
રેવાતીરં સમાસાદ્ય કશ્ચિચ્છફરઘાતકઃ

શફરાન્સૂદયિત્વા સ નિર્જગામ બહિર્જલાત્ ।
મૃગવ્યાધસ્ય લોભસ્ય ભયત્રસ્તા તતો મૃગી

જીવત્રાણપરા સાર્તા ભીતા ચલિતચેતના ।
ત્વરમાણા પલાયંતી રેવાતીરં સમાશ્રિતા

શ્વભિશ્ચ ચાલિતા સા તુ બાણઘાતક્ષતાતુરા ।
શ્વસનસ્યાપિ વેગેન સુલભો મૃગઘાતકઃ

પૃષ્ઠ એવ સમાયાતિ પુરતો યાતિ સા મૃગી ।
દૃષ્ટવાંસ્તાં શફરહા બાણપાણિઃ સમુદ્યતઃ

ધનુરાનમ્ય વેગેન અનુરુધ્ય ચ તાં મૃગીમ્ ।
તાવલ્લુબ્ધક લોભાખ્યઃ શ્વભિઃ સાર્દ્ધં સમાગતઃ

ન હંતવ્યા મદીયેયં મૃગયાં મે સમાગતા ।
તસ્ય વાક્યં સમાકર્ણ્ય મીનહા માંસલંપટઃ

બાણં મુમોચ દુષ્ટાત્મા તામુદ્દિશ્ય મહાબલઃ ।
નિહતા મૃગલુબ્ધેન બાણેન નિશિતેન ચ

પ્રમૃતા સા મૃગી તત્ર બાણાભ્યાં પાપચેતસોઃ ।
શ્વભિર્દંતૈઃ સમાક્રાંતા ત્વરમાણા પપાત સા

શિખરાચ્ચ હ્રદે પુણ્યે રેવાયાઃ પાપનાશને ।
શ્વાનશ્ચ ત્વરમાણાસ્તે પતિતા વિમલે હ્રદે

મૃગવ્યાધો વદત્યેવ ધીવરં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
મદીયેયં મૃગી દુષ્ટ કસ્માદ્બાણૈર્હતા ત્વયા

તમુવાચ પુનઃ સોઽપિ મીનહા મૃગઘાતકમ્ ।
મદીયેયં ન સંદેહો અવલિપ્ત પ્રભાષસે

યુધ્યમાનૌ તતસ્તૌ તુ દ્વાવેતૌ તુ પરસ્પરમ્ ।
ક્રોધલોભાન્મહાભાગૌ પતિતૌ વિમલે જલે

તસ્મિન્કાલે મહાપર્વ વર્તતે ગતિદાયકમ્ ।
અમાવાસ્યા સમાયોગં મહાપુણ્યફલપ્રદમ્

વેલાયાં પતિતાઃ સર્વે પર્વણસ્તસ્ય સત્તમ ।
જપધ્યાનવિહીનાસ્તે ભાવસત્યવિવર્જિતાઃ

તીર્થસ્નાનપ્રસંગેન મૃગી શ્વા ચ સ લુબ્ધકઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાસ્તે ગતાઃ પરમાં ગતિમ્

તીર્થાનાં ચ પ્રભાવેણ સતાં સંગાદ્દ્વિજોત્તમાઃ ।
નાશયેત્પાપિનાં પાપં દહેદગ્નિરિવેંધનમ્

સૂત ઉવાચ-
તેષામેવં હિ સંસર્ગાદૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
સંભાષાદ્દર્શનાન્નષ્ટં સ્પર્શાચ્ચૈવ નૃપસ્ય ચ

વેનસ્ય કલ્મષં નષ્ટં સતાં સંગાત્પુરા કિલ ।
અત્યુગ્રપુણ્યસંસર્ગાત્પાપં નશ્યતિ પાપિનામ્

અત્યુગ્રપાપિનાં સંગાત્પાપમેવ પ્રસંચરેત્ ।
માતામહસ્ય દોષેણ સંલિપ્તો વેન એવ સઃ

ઋષય ઊચુઃ-
માતામહસ્ય કો દોષસ્તં નો વિસ્તરતો વદ ।
સ મૃત્યુઃ સ ચ વૈ કાલઃ સ યમો ધર્મ એવ ચ

ન હિંસકો હિ કસ્યાપિ પદે તસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ચરાચરાશ્ચ યે લોકાઃ સ્વકર્મવશવર્તિનઃ

જીવંતિ ચ મ્રિયંતે ચ ભુંજંત્યેવં સ્વકર્મભિઃ ।
પાપાઃ પશ્યંતિ તં ઘોરં તેષાં કર્મવિપાકતઃ

નિરયેષુ ચ સર્વેષુ કર્મણૈવં સુપુણ્યવાન્ ।
યોજયેત્તાડયેત્સૂત યમ એષ દિનેદિને

સર્વેષ્વેવ સુપુણ્યેષુ કર્મસ્વેવં સપુણ્યવાન્ ।
યોજયત્યેવ ધર્માત્મા તસ્ય દોષો ન દૃશ્યતે

સ મૃત્યોઃ કેન દોષેણ પાપી વેનસ્ત્વજાયત ।
સૂત ઉવાચ-
સ મૃત્યુઃ શાસકો નિત્યં પાપાનાં દુષ્ટચેતસામ્

વર્તતે કાલરૂપેણ તેષાં કર્મ વિમૃશ્યતિ ।
દુષ્કૃતં કર્મ યસ્યાપિ કર્મણા તેન ઘાતયેત્

તસ્ય પાપં વિદિત્વાઽસૌ નયત્યેવં હિ તં યમઃ ।
સુકૃતાત્મા લભેત્સ્વર્ગં કર્મણા સુકૃતેન વૈ

યોજયત્યેષ તાન્સર્વાન્મૃત્યુરેવ સુદૂતકૈઃ ।
મહતા સૌખ્યભાવેન ગીતમંગલકારિણા

દાનભોગાદિભિશ્ચૈવ યોજયેચ્ચ કૃતાત્મકાન્ ।
પીડાભિર્વિવિધાભિશ્ચ ક્લેશૈઃ કાષ્ઠૈશ્ચ દારુણૈઃ

ત્રાસયેત્તાડયેદ્વિપ્રાન્સ ક્રોધો મૃત્યુરેવ તાન્ ।
કર્મણ્યેવં હિ તસ્યાપિ વ્યાપારઃ પરિવર્તતે

મૃત્યોશ્ચાપિ મહાભાગ લોભાત્પુણ્યાત્પ્રજાયતે ।
સુનીથા નામ વૈ કન્યા સંજાતૈષા મહાત્મનઃ

પિતુઃકર્મ વિમૃશ્યૈવ ક્રીડમાના સદૈવ સા ।
પ્રજાનાં શાસ્તિ કર્તારં પુણ્યપાપનિરીક્ષણમ્

સા તુ કન્યા મહાભાગા સુનીથા નામ તસ્ય સા ।
રમમાણા વનં પ્રાપ્તા સખીભિઃ પરિવારિતા

તત્રાપશ્યન્મહાભાગં ગંધર્વતનયં વરમ્ ।
ગીતકોલાહલસ્યાપિ સુશંખં નામ સા તદા

દદર્શ ચારુસર્વાંગં તપ્યંતં સુમહત્તપઃ ।
ગીતવિદ્યાસુ સિદ્ધ્યર્થં ધ્યાયમાનં સરસ્વતીમ્

તસ્યોપઘાતમેવાસૌ સા ચકાર દિને દિને ।
સુશંખઃ ક્ષમતે નિત્યં ગચ્છગચ્છેતિ સોઽબ્રવીત્

પ્રેષિતા નૈવ ગચ્છેત્સા વિઘ્નમેવ સમાચરેત્ ।
તેનાપ્યુક્તા સા હિ ક્રુદ્ધા તાડયત્તપસિ સ્થિતમ્

તામુવાચ તતઃ ક્રુદ્ધઃ સુશંખઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
દુષ્ટે પાપસમાચારે કસ્માદ્વિઘ્નસ્ત્વયા કૃતઃ

તાડનાત્તાડનં દુષ્ટે ન કુર્વંતિ મહાજનાઃ ।
આક્રુષ્ટા નૈવ કુપ્યંતિ ઇતિ ધર્મસ્ય સંસ્થિતિઃ

ત્વયાહં ઘાતિતઃ પાપે નિર્દોષસ્તપસાન્વિતઃ ।
એવમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા સુનીથાં પાપચારિણીમ્

વિરરામ મહાક્રોધાજ્જ્ઞાત્વા નારીં નિવર્તિતઃ ।
તતઃ સા પાપમોહાદ્વા બાલ્યાદ્વા તમિહૈવ ચ

સમુવાચ મહાત્માનં સુશંખં તપસિ સ્થિતમ્ ।
ત્રૈલોક્યવાસિનાં તાતો મમૈવ પરિઘાતકઃ

અસતો ઘાતયેન્નિત્યં સત્યાન્સ પરિપાલયેત્ ।
નૈવ દોષો ભવેત્તસ્ય મહાપુણ્યેન વર્તયેત્

એવમુક્ત્વા ગતા સા તુ પિતરં વાક્યમબ્રવીત્ ।
મયા હિ તાડિતસ્તાત ગંધર્વતનયો વને

તપસ્તપન્સદૈકાંતે કામક્રોધવિવર્જિતઃ ।
સ મામુવાચ ધર્માત્મા ક્રોધરાગસમન્વિતઃ

તાડયેન્નૈવ તાડંતં ક્રોશંતં નૈવ ક્રોશયેત્ ।
ઇત્યુવાચ સ માં તાત તન્મે ત્વં કારણં વદ

એવમુક્તઃ સ વૈ મૃત્યુઃ સુનીથાં દ્વિજસત્તમાઃ ।
કિંચિન્નોવાચ ધર્માત્મા પ્રશ્નપ્રત્યુત્તરં તતઃ

વનં પ્રાપ્તા પુનઃ સા હિ સુશંખો યત્ર સંસ્થિતઃ ।
કરાઘાતૈસ્તતો દૌષ્ટ્યાદ્ઘાતિતસ્તપતાં વરઃ

સુશંખસ્તાડિતો વિપ્રા મૃત્યોશ્ચૈવ હિ કન્યયા ।
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાતેજાઃ શશાપ તનુમધ્યમામ્

નિર્દોષો હિ યતો દુષ્ટે ત્વયૈવ પરિતાડિતઃ ।
અહમત્ર વને સંસ્થસ્તસ્માચ્છાપં દદામ્યહમ્

ગાર્હસ્થ્યં ચ સમાસ્થાય સહ ભર્ત્રા યદા શૃણુ ।
પાપાચારમયઃ પુત્રો દેવબ્રાહ્મણનિંદકઃ

સર્વપાપરતો દુષ્ટે તવ ગર્ભે ભવિષ્યતિ ।
એવં શપ્ત્વા ગતઃ સોપિ તપ એવ સમાશ્રિતઃ

ગતે તસ્મિન્મહાભાગે સા સુનીથા ગૃહં ગતા ।
સમાચષ્ટ મહાત્માનં પિતરં તપ્તમાનસા

યથા શપ્તા તદા તેન ગંધર્વતનયેન સા ।
તત્સર્વં સંશ્રુતં તેન મૃત્યુના પરિભાષિતમ્

કસ્માત્કૃતસ્ત્વયાઘાતસ્તપતિ દોષવર્જિતે ।
યુક્તં નૈવ કૃતં પુત્રિ સત્યસ્યૈવ હિ તાડનમ્

એવમાભાષ્ય ધર્માત્મા મૃત્યુઃ પરમદુઃખિતઃ ।
બભૂવ સ હિ તત્તસ્યાદિષ્ટમેવં વિચિંતયન્

સૂત ઉવાચ-
અત્રિપુત્રો મહાતેજા અંગો નામ પ્રતાપવાન્ ।
એકદા તુ ગતો વિપ્રા નંદનં પ્રતિ સ દ્વિજઃ

તત્ર દૃષ્ટ્વા દેવરાજં તમિંદ્રં પાકશાસનમ્ ।
અપ્સરસાં ગણૈર્યુક્તં ગંધર્વૈઃ કિન્નરૈસ્તથા

ગીયમાનં ગીતગૈશ્ચ સુસ્વરૈઃ સપ્તકૈસ્તથા ।
વીજ્યમાનં સુગંધૈશ્ચ વ્યજનૈઃ સર્વ એવ સઃ

યોષિદ્ભી રૂપયુક્તાભિશ્ચામરૈર્હંસગામિભિઃ ।
છત્રેણ હંસવર્ણેન ચંદ્રબિંબાનુકારિણા

રાજમાનં સહસ્રાક્ષં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
કામક્રીડાગતં દેવં દૃષ્ટવાનમિતૌજસમ્

તસ્ય પાર્શ્વે મહાભાગાં પૌલોમીં ચારુમંગલામ્ ।
રૂપેણ તેજસા ચૈવ તપસા ચ યશસ્વિનીમ્

સૌભાગ્યેન વિરાજંતીં પાતિવ્રત્યેન તાં સતીમ્ ।
તયા સહ સહસ્રાક્ષઃ સ રેમે નંદને વને

તસ્ય લીલાં સમાલોક્ય અંગશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમઃ ।
ધન્યો વૈ દેવરાજોઽયમીદૃશૈઃ પરિવારિતઃ

અહોઽસ્ય તપસો વીર્યં યેન પ્રાપ્તં મહત્પદમ્ ।
યદા મમેદૃશઃ પુત્રઃ સર્વલોકપ્રધારકઃ

ભવેત્તદા મહત્સૌખ્યં પ્રાપ્સ્યામીહ ન સંશયઃ ।
ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા ત્વરમાણો ગૃહાગતઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ત્રિંશોઽધ્યાયઃ