પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.23

ઋષય ઊચુઃ-
વિચિત્રેયં કથા પુણ્યા ધન્યા યશોવિધાયિની ।
સર્વપાપહરા પ્રોક્તા ભવતા વદતાં વર

સૃષ્ટિસંબંધમેતન્નસ્તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ ।
પૂર્વમેવ યથાસૃષ્ટિર્વિસ્તરાત્સૂતનંદન

સૂત ઉવાચ-
વિસ્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ સૃષ્ટિસંહારકારણમ્ ।
શ્રુતમાત્રેણ યસ્યાપિ નરઃ સર્વજ્ઞતાં વ્રજેત્

હિરણ્યકશ્યપેનાપિ વ્યાપિતં ભુવનત્રયમ્ ।
તપસારાધ્ય પ્રબહ્માણં વરં પ્રાપ્તં સુદુર્લભમ્

તસ્માદ્દેવાન્મહાભાગાદમરત્વં તથૈવ ચ ।
દેવાઁલ્લોકાન્સ સંવ્યાપ્ય પ્રભુત્વં સ્વયમર્જિતમ્

તતો દેવાઃ સગંધર્વા મુનયો વેદપારગાઃ ।
નાગાશ્ચ કિન્નરાઃ સિદ્ધા યક્ષાશ્ચૈવ તથાપરે

બ્રહ્માણં તુ પુરસ્કૃત્ય જગ્મુર્નારાયણં પ્રભુમ્ ।
ક્ષીરસાગરસંસુપ્તં યોગનિદ્રાં ગતં પ્રભુમ્

તં સંબોધ્ય મહાસ્તોત્રૈર્દેવાઃ પ્રાંજલયસ્તથા ।
સંબુદ્ધે સતિ દેવેશે વૃત્તં તસ્ય દુરાત્મનઃ

આચચક્ષુર્મહાપ્રાજ્ઞ સમાકર્ણ્ય જગત્પતિઃ ।
નૃસિંહરૂપમાસ્થાય હિરણ્યકશિપું વ્યહન્

પુનર્વારાહરૂપેણ હિરણ્યાક્ષો મહાબલઃ ।
ઉદ્ધૃતા વસુધા પુણ્યા અસુરો ઘાતિતસ્તદા

અન્યાંશ્ચઘાતયામાસ દાનવાન્ઘોરદર્શનાન્ ।
એવં ચૈતેષુ નષ્ટેષુ દાનવેષુ મહત્સુ ચ

અન્યેષુ તેષુ નષ્ટેષુ દિતિપુત્રેષુ વૈ તદા ।
પુનઃ સ્થાનેષુ પ્રાપ્તેષુ દેવેષુ ચ મહત્સુ ચ

યજ્ઞેષ્વેવ પ્રવૃત્તેષુ સર્વેષુ ધર્મકર્મસુ ।
સુસ્થેષુ સર્વલોકેષુ સા દિતિર્દુઃખપીડિતા

પુત્રશોકેન સંતપ્તા હાહાભૂતા વિચેતના ।
ભર્તારં સૂર્યસંકાશં તપસ્તેજઃ સમન્વિતમ્

દાતારં ચ મહાત્માનં ભર્તારં કશ્યપં તદા ।
ભક્ત્યા પ્રણમ્ય વિપ્રેન્દ્ર તમુવાચ મહામતિમ્

ભગવન્નષ્ટપુત્રાહં કૃતા દેવેન ચક્રિણા ।
દૈતેયા દાનવાઃ સર્વે દેવૈશ્ચૈવ નિપાતિતાઃ

પુત્રશોકાનલેનાહં સંતપ્તા મુનિસત્તમ ।
મમાનંદકરં પુત્રં સર્વતેજોહરં વિભો

સુબલં ચારુસર્વાંગં દેવરાજસમપ્રભમ્ ।
બુદ્ધિમંતં સુસર્વજ્ઞં જ્ઞાતારં સર્વપંડિતમ્

તપસ્તેજઃ સમાયુક્તં સબલં ચારુલક્ષણમ્ ।
બ્રહ્મણ્યં જ્ઞાનવેત્તારં દેવબ્રાહ્મણપૂજકમ્

જેતારં સર્વલોકાનાં મમાનંદકરં દ્વિજ ।
સર્વલક્ષણસંપન્નં પુત્રં મે દેહિ ત્વં વિભો

એવમાકર્ણ્ય વૈ તસ્યાઃ કશ્યપો વાક્યમુત્તમમ્ ।
કૃપાવિષ્ટમનાસ્તુષ્ટો દુઃખિતાયા દ્વિજોત્તમ

તામુવાચ મહાભાગ કૃપણાં દીનમાનસામ્ ।
તસ્યાઃ શિરસિ સંન્યસ્ય સ્વહસ્તં ભાવતત્પરઃ

ભવિષ્યતિ મહાભાગે યાદૃશો વાંછિતઃ સુતઃ ।
એવમુક્ત્વા જગામાસૌ મેરું ગિરિવરોત્તમમ્

તપસ્તેપે નિરાલંબઃ સાધયન્પરમવ્રતઃ ।
એતસ્મિન્નંતરે સા તુ દધાર ગર્ભમુત્તમમ્

સા દિતિઃ સર્વધર્મજ્ઞા ચારુકર્મા મનસ્વિની ।
શતવર્ષપ્રમાણં સા શુચિ સ્વાંતા બભૂવ હ

તયા વૈ જનિતઃ પુત્રો બ્રહ્મતેજઃ સમન્વિતઃ ।
અથ કશ્યપ આયાતો હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ

ચકાર નામ મેધાવી તસ્ય પુત્રસ્ય સત્તમઃ ।
બલમિત્યબ્રવીત્પુત્રં નામતઃ સદૃશો મહાન્

એવં નામ ચકારાથ વ્રતબંધં ચકાર સઃ ।
પ્રાહ પુત્ર મહાભાગ બ્રહ્મચર્યં પ્રસાધય

એવમેવં કરિષ્યામિ તવ વાક્યં દ્વિજોત્તમ ।
વેદસ્યાધ્યયનં કુર્યાં બ્રહ્મચર્યેણ સત્તમ

એવં વર્ષશતં સાગ્રં ગતં તસ્ય તપસ્યતઃ ।
માતુઃ સમક્ષમાયાતસ્તપસ્તેજઃ સમન્વિતઃ

તપોવીર્યમયં દિવ્યં બ્રહ્મચર્યં મહાત્મનઃ ।
દિતિઃ પશ્યતિ પુત્રસ્ય હર્ષેણ મહતાન્વિતા

તમુવાચ મહાત્માનં બલં પુત્રં તપસ્વિનમ્ ।
મેધાવિનં મહાત્માનં પ્રજ્ઞાજ્ઞાનવિશારદમ્

ત્વયિ જીવતિ મેધાવિન્પ્રજીવંતિ સુતા મમ ।
હિરણ્યકશિપાદ્યાસ્તે યે હતાશ્ચક્રપાણિના

વૈરં સાધય મે વત્સ જહિ દેવાન્રિપૂન્રણે ।
સા દનુસ્તમુવાચેદં બલં પુત્રં મહાબલમ્

આદાવિંદ્રં હિ દેવેંદ્રં દ્રુતં સૂદય પુત્રક ।
પશ્ચાદ્દેવા નિપાત્યંતાં તતો ગરુડવાહનઃ

તયોરાકર્ણ્ય સા દેવી અદિતિઃ પતિદેવતા ।
દુઃખેન મહતાવિષ્ટા પુત્રમિંદ્રમભાષત

દિતિપુત્રો મહાકાયો વર્દ્ધતે બ્રહ્મતેજસા ।
દેવાનાં હિ વધાર્થાય તપસ્તેપે નિરંજને

એવં જાનીહિ દેવેશ યદિ ક્ષેમમિહેચ્છસિ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં સ માતુઃ પાકશાસનઃ

ચિંતામવાપ દુઃખેન મહતીં દેવરાટ્તદા ।
મહાભયેન સંત્રસ્તશ્ચિંતયામાસ વૈ તતઃ

કથમેનં હનિષ્યામિ દેવધર્મવિદૂષકમ્ ।
ઇતિ નિશ્ચિત્ય દેવેશો બલસ્ય નિધનં પ્રતિ

એકદા હિ બલઃ સોપિ સંધ્યાર્થં સિંધુમાશ્રિતઃ ।
કૃષ્ણાજિનેન દિવ્યેન દંડકાષ્ઠેન રાજિતઃ

અમલેનાપિ પુણ્યેન બ્રહ્મચર્યેણ તેન સઃ ।
સાગરસ્યોપકંઠે તં સંધ્યાસનમુપાગતમ્

જપમાનં સુશાંતં તં દદૃશે પાકશાસનઃ ।
વજ્રેણ તેન દિવ્યેન તાડિતો દિતિનંદનઃ

બલં નિપતિતં દૃષ્ટ્વા ગતસત્વં ગતં ભુવિ ।
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો દેવરાણ્મુમુદે તદા

એવં નિપાત્ય તં દૈત્યં દિતિનંદનમેવ ચ ।
રાજ્યં ચકાર ધર્માત્મા સુખેન પાકશાસનઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે બલદૈત્યવધોનામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ