પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.24

સૂત ઉવાચ-
હતં શ્રુત્વા દિતિઃ પુત્રં સુબલં બલમેવ ચ ।
રુદિતં કરુણં કૃત્વા હા હા કષ્ટં ભૃશં મમ

એવં સુકરુણં કૃત્વા બહુકાલં તપસ્વિની ।
સા ગતા કશ્યપં કાંતં તમુવાચ યશસ્વિની

તવ પુત્રો મહાપાપ ઇંદ્રઃ સુરગણેશ્વરઃ ।
સાગરોપગતં દૃષ્ટ્વા બલં મે બ્રહ્મલક્ષણમ્

વજ્રેણ ઘાતયામાસ સંધ્યામાસ્યંતમેવ હિ ।
એવં શ્રુત્વા તતઃ ક્રુદ્ધો મરીચિતનયસ્તદા

ક્રોધેન મહતાવિષ્ટઃ પ્રજજ્વાલેવ વહ્નિના ।
અવલુંચ્ય જટામેકાં શુચ્યગ્નૌ સ દ્વિજોત્તમઃ

ઇંદ્રસ્યૈવ વધાર્થાય પુત્રમુત્પાદયામ્યહમ્ ।
તસ્માત્કુંડાત્સમુત્પન્નો હુતાશનમુખાદપિ

કૃષ્ણાંજનચયોપેતઃ પિંગાક્ષો ભીષણાકૃતિઃ ।
દંષ્ટ્રાકરાલવક્ત્રાંતો જગતાં ભયદાયકઃ

મહાચર્વરિકો ઘોરઃ ખડ્ગચર્મધરસ્તથા ।
સર્વાંગતેજસા દીપ્તો મહામેઘોપમો બલી

ઉવાચ કશ્યપં વિપ્રમાદેશો મમ દીયતામ્ ।
કસ્માદુત્પાદિતો વિપ્ર ભવતા કારણં વદ

તમહં સાધયિષ્યામિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત ।
કશ્યપ ઉવાચ-
અસ્યા મનોરથં પુત્ર પૂરયસ્વ મમૈવ હિ

અદિત્યાસ્ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ જહિ ઇંદ્રં દુરાત્મકમ્ ।
નિહતે દેવરાજે હિ ઐંદ્રં પદં પ્રભુંક્ષ્વ ચ

એવં તેન સમાદિષ્ટઃ કશ્યપેન મહાત્મના ।
વૃત્રસ્તુ ઉદ્યમં ચક્રે તસ્યેંદ્રસ્ય વધાય ચ

ધનુર્વેદસ્ય ચાભ્યાસં સ ચક્રે પૌરુષાન્વિતઃ ।
બલં વીર્યં તથા ક્ષાત્રં તેજો ધૈર્યસમન્વિતમ્

દૃષ્ટ્વા હિ તસ્ય દૈત્યસ્ય સહસ્રાક્ષો ભયાતુરઃ ।
ઉપાયં ચિંતિતં તસ્ય વૃત્રસ્યાપિ દુરાત્મનઃ

વધાર્થં દેવદેવેન સમાહૂય મહામુનીન્ ।
સપ્તર્ષીન્પ્રેષયામાસ વૃત્રં દૈત્યેશ્વરં પ્રતિ

ભવંતસ્તત્ર ગચ્છંતુ યત્ર વૃત્રઃ સ તિષ્ઠતિ ।
સંધિં કુર્વંતુ વૈ તેન સાર્દ્ધં મમ મુનીશ્વરાઃ

એવં તેન સમાદિષ્ટા મુનયઃ સપ્ત તે તદા ।
વૃત્રાસુરં તતઃ પ્રોચુઃ સહસ્રાક્ષ પ્રચાલિતાઃ

સખ્યં કર્તું પ્રયચ્છેત્સ ક્રિયતાં દૈત્યસત્તમ ।
ઋષયઃ સપ્તતત્ત્વજ્ઞા ઊચુર્વૃત્રં મહાબલમ્

સહસ્રાક્ષો મહાપ્રાજ્ઞો ભવતા સહ સત્તમ ।
મૈત્રમિચ્છતિ વૈ કર્તું તત્કથં ન કરોષિ કિમ્

અર્ધમૈંદ્રં પદં વીર સત્વં ભુંક્ષ્વ સુખેન વૈ ।
વર્તંત્વર્દ્ધેન ઇંદ્રસ્તુ અસુરા દેવતાસ્તથા

સુખં વર્તંતુ તે સર્વે વૈરં ચૈવ વિસૃજ્ય વૈ ।
વૃત્ર ઉવાચ-
યદિ સત્યેન દેવેંદ્રો મૈત્રમિચ્છતિ સત્તમઃ

સત્યમાશ્રિત્ય ચૈવાહં કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ ।
છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્

તદા કિં ક્રિયતે વિપ્રા ઇત્યર્થે પ્રત્યયં હિ કિમ્ ।
ઋષયસ્ત્વિંદ્રમાચખ્યુરિત્યર્થં પ્રત્યયં વદ

તન્નસ્ત્વં સત્યતાં બ્રૂહિ યદિ સખ્યમિહેચ્છસિ ।
ઇંદ્ર ઉવાચ-
યદ્યઽસત્યેન વર્તામિ ભવદ્ભિઃ સહ છદ્મના

બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ ।
છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્

બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ ।
ઇત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વામેવં સ પુરંદરઃ

એતેન પ્રત્યયેનાપિ સખ્યં કુરુ મહામતે ।
વૃત્ર ઉવાચ-
ભવતાં શિષ્ટમાર્ગેણ સત્યેનાનેન તસ્ય ચ

મૈત્રમેવં કરિષ્યામિ તેન સાર્દ્ધં દ્વિજોત્તમાઃ ।
વૃત્રમિંદ્રસ્યસંસ્થાનં નીતં બ્રાહ્મણપુઙ્ગવૈઃ

ઇન્દ્રસ્તમાગતં દૃષ્ટ્વા વૃત્રં મિત્રાર્થમુદ્યતઃ ।
સિંહાસનાત્સમુત્થાય અર્ઘમાદાય સત્વરઃ

દદૌ તસ્મૈ સ ધર્માત્મા વૃત્રાય દ્વિજસત્તમ ।
અર્ધં ભુંક્ષ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ઐંદ્રમેતન્મહત્પદમ્

વર્તિતવ્યં સુખેનાપિ આવાભ્યાં દૈત્યસત્તમ ।
એવં વિશ્વાસયન્દૈત્યં વૃત્ર મૈત્રેણ વૈ તદા

ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ સ્વસ્થાનં દ્વિજસત્તમ ।
છિદ્રં પશ્યતિ દુષ્ટાત્મા વૃત્રસ્યાપિ સદૈવ હિ

સાવધાનત્વમિંદ્રોપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્ ।
તસ્યચ્છિદ્રં ન પશ્યેત વૃત્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ

ઉપાયં ચિંતયામાસ તસ્યૈવ વધહેતવે ।
રંભા સંપ્રેષિતા તેન મોહયસ્વ મહાસુરમ્

યેનકેનાપ્યુપાયેન યથા હત્વા લભે સુખમ્ ।
તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ સંમોહાય સુરદ્વિષઃ

વનં પુણ્યં મહાદિવ્યં પુણ્યપાદપસેવિતમ્ ।
બહુવૃક્ષફલોપેતં મૃગપક્ષિસમાકુલમ્

વિમાનમંદિરૈર્દિવ્યૈઃ સર્વત્ર પરિશોભિતમ્ ।
દિવ્યગંધર્વસંગીતં ભ્રમરાકુલિતં સદા

કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈઃ સર્વત્ર મધુરાયતૈઃ ।
શિખિસારંગનાદૈશ્ચ સર્વત્ર સુસમાકુલમ્

દિવ્યૈસ્તુ ચંદનૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતમ્ ।
વાપીકુંડતડાગૈશ્ચ જલપૂર્ણૈર્મનોહરૈઃ

કમલૈઃ શતપત્રૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ સમલંકૃતમ્ ।
દેવગંધર્વસંસિદ્ધૈશ્ચારણૈશ્ચૈવ કિન્નરૈઃ

મુનિભિઃ શુશુભે દિવ્યૈર્દિવ્યોદ્યાનવરેણ ચ ।
અપ્સરોગણસંકીર્ણં નાનાકૌતુકમંગલૈઃ

હેમપ્રાસાદસંબાધં દંડચ્છત્રૈશ્ચ ચામરૈઃ ।
કલશૈશ્ચ પતાકાભિઃ સર્વત્રસમલંકૃતમ્

વેદધ્વનિસમાકીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ ।
એવં નંદનમાસાદ્ય સા રંભા ચારુહાસિની

અપ્સરોભિઃ સમં તત્ર ક્રીડત્યેવં વિલાસિની ।
સૂત ઉવાચ-
એકદા તુ સ વૃત્રો વૈ કાલાકૃષ્ટો ગતો વનમ્

કતિભિર્દાનવૈઃ સાર્દ્ધં મુદયા પરયા યુતઃ ।
અલક્ષ્યે ભ્રમતે પાર્શ્વં તસ્યૈવ ચ મહાત્મનઃ

દેવરાજોપિ વિપ્રેંદ્રશ્છિદ્રાન્વેષી દ્વિષાં કિલ ।
સ હિ વૃત્રો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વસ્તઃ સર્વકર્મસુ

ઇંદ્રં મિત્રં પરં જાનન્ભયં ચક્રે ન તસ્ય સઃ ।
ભ્રમમાણો વનં પશ્યેત્સર્વત્ર પરમં શુભમ્

સુરમ્યં કૌતુકવનં વનિતાગણસંકુલમ્ ।
ચંદનસ્યાપિ વૃક્ષસ્ય છાયાં શીતાં સુપુણ્યદામ્

સમાશ્રિત્ય વિશાલાક્ષી રંભા તત્ર પ્રદીવ્યતિ ।
સખીભિસ્તુ મહાભાગા દોલારૂઢા યશસ્વિની

ગાયતે સુસ્વરં ગીતં સર્વવિશ્વપ્રમોહનમ્ ।
તત્ર વૃત્રઃ સમાયાતઃ કામાકુલિતમાનસઃ

દોલારૂઢાં સમાલોક્ય રંભાં ચારુસુલોચનામ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે વૃત્રવંચનંનામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ