પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.11

ઋષય ઊચુઃ-
સર્વજ્ઞેન ત્વયા પ્રોક્તં દૈત્યદાનવસંગરમ્ ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામઃ સુવ્રતસ્ય મહાત્મનઃ

કસ્ય પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ કસ્ય ગોત્રસમુદ્ભવઃ ।
કિં તપસ્તસ્ય વિપ્રસ્ય કથમારાધિતો હરિઃ

સૂત ઉવાચ-
કથા પ્રજ્ઞાપ્રભાવેણ પૂર્વમેવ યથા શ્રુતા ।
તથા વિપ્રાઃ પ્રવક્ષ્યામિ સુવ્રતસ્ય મહાત્મનઃ

ચરિતં પાવનં દિવ્યં વૈષ્ણવં શ્રેયઆવહમ્ ।
ભવતામગ્રતઃ સર્વં વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદતઃ

પૂર્વકલ્પે મહાભાગાઃ સુક્ષેત્રે પાપનાશને ।
રેવાતીરે સુપુણ્યે ચ તીર્થે વામનસંજ્ઞકે

કૌશિકસ્ય કુલે જાતઃ સોમશર્મા દ્વિજોત્તમઃ ।
સ તુ પુત્રવિહીનસ્તુ બહુદુઃખસમન્વિતઃ

દારિદ્રેણ સ દુઃખેન સર્વદૈવપ્રપીડિતઃ ।
પુત્રોપાયં ધનસ્યાપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્

એકદા તુ પ્રિયા તસ્ય સુમના નામ સુવ્રતા ।
ભર્તારં ચિંતયોપેતમધોમુખમલક્ષયત્

સમાલોક્ય તદા કાંતં તમુવાચ તપસ્વિની ।
દુઃખજાલૈરસંખ્યૈસ્તુ તવ ચિત્તં પ્રધર્ષિતમ્

વ્યામોહેન પ્રમૂઢોસિ ત્યજ ચિંતાં મહામતે ।
મમ દુઃખં સમાચક્ષ્વ સ્વસ્થો ભવ સુખં વ્રજ

નાસ્તિ ચિંતાસમં દુઃખં કાયશોષણમેવ હિ ।
યશ્ચિંતાં ત્યજ્ય વર્તેત સ સુખેન પ્રમોદતે

ચિંતાયાઃ કારણં વિપ્ર કથયસ્વ મમાગ્રતઃ ।
પ્રિયાવાક્યં સમાકર્ણ્ય સોમશર્માબ્રવીત્પ્રિયામ્

સોમશર્મોવાચ-।
ઇચ્છયા ચિંતિતં ભદ્રે ચિંતા દુઃખસ્ય કારણમ્ ।
તત્સર્વં તુ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુત્વા ચૈવાવધાર્યતામ્

ન જાને કેન પાપેન ધનહીનોસ્મિ સુવ્રતે ।
તથા પુત્રવિહીનશ્ચ એતદ્દુઃખસ્ય કારણમ્

સુમનોવાચ-
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ સર્વસંદેહનાશનમ્ ।
સ્વરૂપમુપદેશસ્ય સર્વવિજ્ઞાનદર્શનમ્

લોભઃ પાપસ્ય બીજં હિ મોહો મૂલં ચ તસ્ય હિ ।
અસત્યં તસ્ય વૈ સ્કંધો માયા શાખા સુવિસ્તરા

દંભકૌટિલ્યપત્રાણિ કુબુદ્ધ્યા પુષ્પિતઃ સદા ।
અનૃતં તસ્ય સૌગંધં ફલમજ્ઞાનમેવ ચ

છદ્મપાખંડશૌર્યેર્ષ્યાઃ ક્રૂરાઃ કૂટાશ્ચ પાપિનઃ ।
પક્ષિણો મોહવૃક્ષસ્ય માયાશાખા સમાશ્રિતાઃ

અજ્ઞાનં સુફલં તસ્ય રસોઽધર્મઃ ફલસ્ય હિ ।
તૃષ્ણોદકેન સંવૃદ્ધાઽશ્રદ્ધા તસ્ય દ્રવઃ પ્રિય

અધર્મઃ સુરસસ્તસ્ય ઉત્કટો મધુરાયતે ।
યાદૃશૈશ્ચ ફલૈશ્ચૈવ સુફલો લોભપાદપઃ

અસ્યચ્છાયાં સમાશ્રિત્ય યો નરઃ પરિતુષ્યતે ।
ફલાનિ તસ્ય ચાશ્નાતિ સુપક્વાનિ દિનેદિને

ફલાનાં તુ રસેનાપિ અધર્મેણ તુ પાલિતઃ ।
સ સંતુષ્ટો ભવેન્મર્ત્યઃ પતનાયાભિગચ્છતિ

તસ્માચ્ચિંતાં પરિત્યજ્ય પુમાઁલ્લોભં ન કારયેત્ ।
ધનપુત્રકલત્રાણાં ચિંતામેકાં ન કારયેત્

યો હિ વિદ્વાન્ભવેત્કાંત મૂર્ખાણાં પથમેતિ હિ ।
મૂર્ખશ્ચિંતયતે નિત્યં કથમર્થં મમૈવ હિ

સુભાર્યામિહ વિંદામિ કથં પુત્રાનહં લભે ।
એવં ચિંતયતે નિત્યં દિવારાત્રૌ વિમોહિતઃ

ક્ષણમેકં પ્રપશ્યેત ચિંતામધ્યે મહત્સુખમ્ ।
પુનશ્ચૈતન્યમાયાતિ મહાદુઃખેન પીડ્યતે

ચિંતામોહૌ પરિત્યજ્ય અનુવર્તસ્વ ચ દ્વિજ ।
સંસારે નાસ્તિ સંબંધઃ કેન સાર્ધં મહામતે

મિત્રાશ્ચ બાંધવાઃ પુત્રાઃ પિતૃમાતૃસભૃત્યકાઃ ।
સંબંધિનો ભવંત્યેવ કલત્રાણિ તથૈવ ચ

સોમશર્મોવાચ-
સંબંધઃ કીદૃશો ભદ્રે તથા વિસ્તરતો વદ ।
યેન સંબંધિનઃ સર્વે ધનપુત્રાદિબાંધવાઃ

સુમનોવાચ-
ઋણસંબંધિનઃ કેચિત્કેચિન્ન્યાસાપહારકાઃ ।
લાભપ્રદા ભવંત્યેકે ઉદાસીનાસ્તથાપરે

ભેદૈશ્ચતુર્ભિર્જાયંતે પુત્રમિત્રસ્ત્રિયસ્તથા ।
ભાર્યા પિતા ચ માતા ચ ભૃત્યાઃ સ્વજનબાંધવાઃ

સ્વેનસ્વેન હિ જાયંતે સંબંધેન મહીતલે ।
ન્યાસાપહારભાવેન યસ્ય યેન કૃતં ભુવિ

ન્યાસસ્વામી ભવેત્પુત્રો ગુણવાન્રૂપવાન્ભુવિ ।
યેનૈવાપહ્રતં ન્યાસં તસ્ય ગેહે ન સંશયઃ

ન્યાસાપહરણાદ્દુઃખં સ દત્વા દારુણં ગતઃ ।
ન્યાસસ્વામી સુપુત્રોભૂન્ન્યાસાપહારકસ્ય ચ

ગુણવાન્રૂપવાંશ્ચૈવ સર્વલક્ષણસંયુતઃ ।
ભક્તિં તુ દર્શયંસ્તસ્ય પુત્રો ભૂત્વા દિનેદિને

પ્રિયવાઙ્મધુરો રોગી બહુસ્નેહં વિદર્શયન્ ।
સ્વીયં દ્રવ્યં સમુદ્ગૃહ્ય પ્રીતિમુત્પાદ્ય ચોત્તમામ્

યથા યેન પ્રદત્તં સ્યાન્ન્યાસસ્ય હરણાત્પુરા ।
દુઃખમેવ મહાભાગ દારુણં પ્રાણનાશનમ્

તાદૃશં તસ્ય સૌહૃદ્યાત્પુત્રો ભૂત્વા મહાગુણૈઃ ।
અલ્પાયુષસ્તથા ભૂત્વા મરણં ચોપગચ્છતિ

દુઃખં દત્વા પ્રયાત્યેવં ભૂત્વાભૂત્વા પુનઃપુનઃ ।
યદા હા પુત્રપુત્રેતિ પ્રલાપં હિ કરોતિ સઃ

તદા હાસ્યં કરોત્યેવ કસ્ય પુત્રો હિ કઃ પિતા ।
અનેનાપહૃતં ન્યાસં મદીયસ્યોપકારણમ્

દ્રવ્યાપહરણેનાપિ ન મે પ્રાણા ગતાઃ કિલ ।
દુઃખેન મહતા ચૈવ અસહ્યેન ચ વૈ પુરા

તથા દુઃખં પ્રદત્વાહં દ્રવ્યમુદ્ગૃહ્ય ચોત્તમમ્ ।
ગંતાસ્મિ સુભૃશં ચાદ્ય કસ્યાહં સુત ઈદૃશઃ

ન ચૈષ મે પિતા પુત્રઃ પૂર્વમેવ ન કસ્યચિત્ ।
પિશાચત્વં મયા દત્તમસ્યૈવેતિ દુરાત્મનઃ

એવમુક્ત્વા પ્રયાત્યેવં તં પ્રહસ્ય પુનઃપુનઃ ।
પ્રયાત્યનેન માર્ગેણ દુઃખં દત્વા સુદારુણમ્

એવં ન્યાસં સમુદ્ધર્તુઃ પુત્રાઃ કાંત ભવંતિ વૈ ।
સંસારે દુઃખબહુલા દૃશ્યંતે યત્રતત્ર ચ

ઋણસંબંધિનઃ પુત્રાન્પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રતઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે સુવ્રતોપાખ્યાને એકાદશોઽધ્યાયઃ