પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.108

કુંજલ ઉવાચ-
બ્રહ્મપુત્રો મહાતેજા વશિષ્ઠસ્તપતાં વરઃ ।
નહુષં તં સમાહૂય ઇદં વચનમબ્રવીત્

વનં ગચ્છ સ્વશીઘ્રેણ વન્યમાનય પુષ્કલમ્ ।
સમાકર્ણ્ય મુનેર્વાક્યં નહુષો વનમાયયૌ

તત્ર કિંચિત્સુવૃત્તાંતં શુશ્રાવ નહુષો બલઃ ।
અયમેષ સ ધર્માત્મા નહુષો નામ વીર્યવાન્

આયોઃ પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞો બાલ્યાન્માત્રા વિયોજિતઃ ।
અસ્યૈવાતિવિયોગેન આયુભાર્યા પ્રરોદિતિ

અશોકસુંદરી તેપે તપઃ પરમદુષ્કરમ્ ।
કદા પશ્યતિ સા દેવી પુત્રમિંદુમતી શુભા

નાહુષં નામ ધર્મજ્ઞં હૃતં પૂર્વં તુ દાનવૈઃ ।
તપસ્તેપે નિરાલંબા શિવસ્ય તનયા વરા

અશોકસુંદરી બાલા આયુપુત્રસ્ય કારણાત્ ।
અનેનાપિ કદા સા હિ સંગતા તુ ભવિષ્યતિ

એવં સાંસારિકં વાક્યં દિવિ ચારણભાષિતમ્ ।
શુશ્રાવ સ હિ ધર્માત્મા નહુષો વિભ્રમાન્વિતઃ

સ ગત્વા વન્યમાદાય વશિષ્ઠસ્યાશ્રમં પ્રતિ ।
વન્યં નિવેદ્ય ધર્માત્મા વશિષ્ઠાય મહાત્મને

બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ ।
તમુવાચ મહાપ્રાજ્ઞં વશિષ્ઠં તપતાં વરમ્

ભગવઞ્છ્રૂયતાં વાક્યમપૂર્વં ચારણેરિતમ્ ।
એષ વૈ નહુષો નામ્ના આયુપુત્રો વિયોજિતઃ

માત્રા સહ સુદુઃખૈસ્તુ ઇંદુમત્યા હિ દાનવૈઃ ।
શિવસ્ય તનયા બાલા તપસ્તેપે સુદુશ્ચરમ્

નિમિત્તમસ્ય ધીરસ્ય નહુષસ્યેતિ વૈ ગુરો ।
એવમાભાષિતં તૈસ્તુ તત્સર્વં હિ મયા શ્રુતમ્

કોસાવાયુઃ સ ધર્માત્મા કાસા ત્વિંદુમતી શુભા ।
અશોકસુંદરી કાસા નહુષેતિ ક ઉચ્યતે

એતન્મે સંશયં જાતં તદ્ભવાંશ્છેત્તુમર્હતિ ।
અન્યઃ કોપિ મહાપ્રાજ્ઞઃ કુત્રાસૌ નહુષેતિ ચ

તત્સર્વં તાત મે બ્રૂહિ કારણાંતરમેવ હિ ।
વશિષ્ઠ ઉવાચ-
આયુ રાજા સ ધર્માત્મા સપ્તદ્વીપાધિપો બલી

ભાર્યા ઇંદુમતી તસ્ય સત્યરૂપા યશસ્વિની ।
તસ્યામુત્પાદિતઃ પુત્રો ભવાન્વૈ ગુણમંદિરમ્

આયુના રાજરાજેન સોમવંશસ્ય ભૂષણમ્ ।
હરસ્ય કન્યા સુશ્રોણી ગુણરૂપૈરલંકૃતા

અશોકસુંદરી નામ્ના સુભગા ચારુહાસિની ।
તસ્ય હેતોસ્તપસ્તેપે નિરાલંબા તપોવને

તસ્યા ભર્તા ભવાન્સૃષ્ટો ધાત્રા યોગેન નિશ્ચિતઃ ।
ગંગાયાસ્તીરમાશ્રિત્ય ધ્યાનયોગ સમાશ્રિતા

હુંડશ્ચ દાનવેંદ્રો યો દૃષ્ટ્વા ચૈકાકિનીં સતીમ્ ।
તપસા પ્રજ્વલંતીં ચ સુભગાં કમલેક્ષણામ્

રૂપૌદાર્યગુણોપેતાં કામબાણૈઃ પ્રપીડિતઃ ।
તાં બભાષેઽન્તિકં ગત્વા મમ ભાર્યા ભવેતિ ચ

એવં સા તદ્વચઃ શ્રુત્વા તમુવાચ તપસ્વિની ।
મા હુંડ સાહસં કાર્ષીર્મા જલ્પસ્વ પુનઃ પુનઃ

અપ્રાપ્યાહં ત્વયા વીર પરભાર્યા વિશેષતઃ ।
દૈવેન મે પુરા સૃષ્ટ આયુપુત્રો મહાબલઃ

નહુષો નામ મેધાવી ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
દેવદત્તો મહાતેજા અન્યથા ત્વં કરિષ્યસિ

તતઃ શાપ્રં પદાસ્યામિ યેન ભસ્મી ભવિષ્યસિ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં કામબાણૈઃ પ્રપીડિતઃ

વ્યાજેનાપિ હૃતા તેન પ્રણીતા નિજમંદિરે ।
જ્ઞાત્વા તયા મહાભાગ શપ્તોઽસૌ દાનવાધમઃ

નહુષસ્યૈવ હસ્તેન તવ મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ।
અજાતે ત્વયિ સંજાતા વદસે ત્વં યથૈવ તત્

સ ત્વમાયુસુતો વીર હૃતો હુંડેન પાપિના ।
સૂદેન રક્ષિતો દાસ્યા પ્રેષિતો મમ ચાશ્રમમ્

ભવંતં વનમધ્યે ચ દૃષ્ટ્વા ચારણકિન્નરૈઃ ।
યત્તુ વૈ શ્રાવિતં વત્સ મયા તે કથિતં પુનઃ

જહિ તં પાપકર્તારં હુંડાખ્યં દાનવાધમમ્ ।
નેત્રાભ્યાં હિ પ્રમુંચંતીમશ્રૂણિ પરિમાર્જય

ઇતો ગત્વા પ્રપશ્ય ત્વં ગંગાતીરં મહાબલમ્ ।
નિપાત્ય દાનવેંદ્રં તં કારાગૃહાત્સમાનય

અશોકસુંદરી યાહિ તસ્યા ભર્તા ભવસ્વ હિ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પ્રશ્નસ્યાસ્ય હિ કારણમ્

આભાષ્ય નહુષં વિપ્રો વિરરામ મહામતિઃ

આકર્ણ્ય સર્વં મુનિના પ્રયુક્તમાશ્ચર્યભૂતં સ હિ ચિંત્યમાનઃ ।
તસ્યાંતમેકઃ પરિકર્તુકામ આયોઃ સુતઃ કોપમથો ચકાર

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નાહુષાખ્યાનેઽષ્ટોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ