પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.101

સૂત ઉવાચ-
દેવદેવો હૃષીકેશસ્ત્વંગપુત્રં નૃપોત્તમમ્ ।
સમાચષ્ટ મહાશ્રેય આખ્યાનં પાપનાશનમ્

શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ ચરિત્રં શ્રેયદાયકમ્ ।
દ્વિજસ્યાપિ ચ વૃત્તાંતં કુંજલસ્ય મહાત્મનઃ

વિષ્ણુરુવાચ-
કુંજલશ્ચાપિ ધર્માત્મા ચતુર્થં પુત્રમેવ ચ ।
સમાહૂય મુદાયુક્ત ઉવાચૈનં કપિંજલમ્

કિં નુ પુત્ર ત્વયા દૃષ્ટમપૂર્વં કથયસ્વ મે ।
ભોજનાર્થં તુ યાસિ ત્વમિતઃ કસ્મિન્સુતોત્તમ

તદાચક્ષ્વ મહાભાગ યદિ દૃષ્ટં સુપુણ્યદમ્ ।
કપિંજલ ઉવાચ-
યચ્ચ તાત ત્વયા પૃષ્ટમપૂર્વં પ્રવદામ્યહમ્

યન્ન દૃષ્ટં શ્રુતં કેન કસ્માન્નૈવ શ્રુતં મયા ।
તદિહૈવ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતામધુના પિતઃ

શૃણ્વંતુ ભ્રાતરઃ સર્વે માતસ્ત્વં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
કૈલાસઃ પર્વતશ્રેષ્ઠો ધવલશ્ચંદ્ર સન્નિભઃ

નાનાધાતુસમાકીર્ણો નાનાવૃક્ષોપશોભિતઃ ।
ગંગાજલૈઃ શુભૈઃ પુણ્યૈઃ ક્ષાલિતઃ સર્વતઃ પિતઃ

નદીનાં તુ સહસ્રાણિ દિવ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
યસ્માત્તાત પ્રસૂતાનિ જલાનિ વિવિધાનિ ચ

તડાગાનિ સહસ્રાણિ સોદકાનિ મહાગિરૌ ।
નદ્યઃ સંતિ વિશાલિન્યો હંસસારસસેવિતાઃ

તસ્મિઞ્છિખરિણાં શ્રેષ્ઠે પુણ્યદાઃ પાપનાશનાઃ ।
વનાનિ વિવિધાન્યેવ પુષ્પિતાનિ ફલાનિ ચ

નાનાવૃક્ષોપયુક્તાનિ હરિતાનિ શુભાનિ ચ ।
કિન્નરાણાં ગણૈર્યુક્તશ્ચાપ્સરોભિઃ સમાકુલઃ

ગંધર્વચારણૈઃ સિદ્ધૈર્દેવવૃંદૈઃ સુશોભિતઃ ।
દિવ્યવૃક્ષવનોપેતો દિવ્યભાવૈઃ સમાકુલઃ

દિવ્યગંધૈઃ સુશોભાઢ્યૈર્નાનારત્નસમન્વિતઃ ।
શિલાભિઃ સ્ફટિકસ્યાપિ શુક્લાભિસ્તુ સુશોભનઃ

સૂર્યતેજોમયો રાજંસ્તેજોભિસ્તુ સમાકુલઃ ।
ચંદનૈશ્ચારુગંધૈશ્ચ બકુલૈર્નીલપુષ્પકૈઃ

નાનાપુષ્પમયૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતઃ ।
પક્ષિણાં સુનિનાદૈશ્ચ દિવ્યાનાં મધુરાયતે

ષટ્પદાનાં નિનાદૈશ્ચ વૃક્ષૌઘૈર્મધુરાયતે ।
રુતૈશ્ચ કોકિલાનાં તુ શોભતે સ વનો ગિરિઃ

ગણકોટિસમાકીર્ણં તત્રાસ્તિ શિવમંદિરમ્ ।
અંશુભિર્ધવલં પુણ્યં પુણ્યરાશિશિલોચ્ચયમ્

સિંહૈશ્ચ ગર્જમાનૈશ્ચ સૈરિભૈઃ કુંજરૈસ્તતઃ ।
દિગ્ગજાનાં સુઘોષૈશ્ચ શબ્દિતં ચ સમંતતઃ

નાનામૃગૈઃ સમાકીર્ણં શાખામૃગગણાકુલમ્ ।
મયૂરકેકાઘોષૈશ્ચ ગુહાસુ ચ વિનાદિતમ્

કંદરૈર્લેપનૈઃ કૂટૈઃ સાનુભિશ્ચ વિરાજિતમ્ ।
નાનાપ્રસ્રવણોપેતમોષધીભિર્વિરાજિતમ્

દિવ્યં દિવ્યગુણં પુણ્યં પુણ્યધામ સમાકુલમ્ ।
સેવિતં પુણ્યલોકૈશ્ચ પુણ્યરાશિં મહાગિરિમ્

પુલિંદભિલ્લકોલૈશ્ચ સેવિતં પર્વતોત્તમમ્ ।
વિકટૈઃ શિખરૈઃ કોટૈરદ્રિરાજઃ પ્રકાશતે

અન્યૈર્નાનાવિધૈઃ પુણ્યૈઃ કૌતુકૈર્મંગલૈઃ શુભૈઃ ।
ગંગોદકપ્રવાહૈશ્ચ મહાશબ્દં પ્રસુસ્રુવે

શંકરસ્ય ગૃહં તત્ર કૈલાસં ગતવાનહમ્ ।
તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં યન્ન દૃષ્ટં કદા શ્રુતમ્

શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ તાત સર્વં મયોદિતમ્ ।
શિખરાદ્ગિરિરાજસ્ય મેરોઃ પુણ્યાન્મહોદયાત્

હિમક્ષીરસુવર્ણસ્તુ પ્રવાહઃ પતતે ભુવિ ।
ગંગાયાશ્ચ મહાભાગ રંહસા ઘોષભૂષિતઃ

કૈલાસસ્ય શિરઃ પ્રાપ્ય તત્ર વિસ્તરતાં ગતઃ ।
દશયોજનમાનેન તત્ર ગંગા હ્રદો મહાન્

મહાતોયેન પુણ્યેન વિમલેન વિરાજતે ।
સર્વતોભદ્રતાં પ્રાપ્તો મહાહંસૈઃ પ્રશોભતે

સામોચ્ચારેણ પુણ્યેન દિવ્યેન મધુરેણ ચ ।
હંસાસ્તત્ર પ્રકૂજંતિ સરસ્તેન વિરાજતે

તસ્ય તીરે શિલાયાં વૈ હિમકન્યા મહામતે ।
આસીના મુક્તકેશાંતા રૂપદ્રવિણશાલિની

દિવ્યરૂપસુસંપન્ના સગુણા દિવ્યલક્ષણા ।
દિવ્યાલંકારભૂષા ચ તસ્યાસ્તીરે વિરાજતે

ન જાને ગિરિરાજસ્ય તનયા વા મહોદધેઃ ।
નો વાસ્તિ બ્રહ્મણઃ પત્ની સા વા સ્વાહા ભવિષ્યતિ

ઇંદ્રાણી વા મહાભાગા રોહિણી વા ભવિષ્યતિ ।
ઈદૃશી રૂપસંપત્તિર્યુવતીનાં ન દૃશ્યતે

અન્યાસાં ચ સુદિવ્યાનાં નારીણાં તાત સર્વથા ।
યાદૃશં રૂપસંભાવં ગુણશીલં પ્રદૃશ્યતે

અપ્સરસાં કદા નાસ્તિ તાદૃશં રૂપલક્ષણમ્ ।
યાદૃશં તુ મયા દૃષ્ટં તદંગં વિશ્વમોહનમ્

શિલાપદે સમાસીના દુઃખેનાપિ સમાકુલા ।
રુદતે સુસ્વરૈર્બાલા અનેકૈઃ સ્વજનૈર્વિના

અશ્રૂણિ મુંચમાના સા મુક્તાભાનિ બહૂનિ ચ ।
નિર્મલાનિ સરસ્યત્ર પતંત્યેવ મહામતે

બિંદવો મૌક્તિકાભાસ્તે નિપતંતિ મહોદકે ।
તેભ્યો ભવંતિ પદ્માનિ હૃદ્યાનિ સુરભીણિ તુ

પદ્માનિ જજ્ઞિરે તેભ્યો નેત્રાશ્રુભ્યો મહામતે ।
ગંગાંભસિ તરંત્યેવ અસંખ્યાતાનિ તાનિ તુ

પતિતાનિ સુહૃદ્યાનિ રંહસા યાનિ તાનિ તુ ।
ગંગાપ્રવાહમધ્યે તુ હંસવૃંદૈઃ સુસેવિતે

ભાગીરથ્યાઃ પ્રવાહસ્તુ તસ્માત્સ્થાનાદ્વિનિર્ગતઃ ।
કૈલાસશિખરં પ્રાપ્ય રત્નાખ્યં ચારુકંદરમ્

વર્તતે તોયપૂર્ણસ્તુ યોજનદ્વયવિસ્તૃતઃ ।
હંસવૃંદસમાકીર્ણો જલપક્ષિ સમાકુલઃ

નાનાવર્ણવિશેષાણિ સંતિ પદ્માનિ તત્ર ચ ।
પ્રવાહે નિર્મલે તાત મુનિવૃંદનિષેવિતે

અશ્રુભ્યો યાનિ જાતાનિ પ્રભાતે કમલાનિ તુ ।
ગંગોદકપ્લુતાન્યેવ સૌરભાણિ મહાંતિ ચ

પ્રતરંતિ પ્રવાહે તુ નિર્મલે જલપૂરિતે ।
મધ્યે મધ્યે સુહંસૈશ્ચ જલપક્ષિનિનાદિતે

સૂત ઉવાચ-
રત્નાખ્યે તુ ગિરૌ તસ્મિન્રત્નેશ્વરમહેશ્વરઃ ।
દેવદૈત્યસુપૂજ્યોપિ તિષ્ઠતે તાત સર્વદા

તત્ર દૃષ્ટો મયા તાત કશ્ચિત્પુણ્યમયો મુનિઃ ।
જટાભારસમાક્રાંતો નિર્વાસા દંડધારકઃ

નિરાધારો નિરાહારસ્તપસાતીવ દુર્બલઃ ।
કૃશાંગોઽપ્યસ્થિસંઘાતસ્ત્વચામાત્રેણ વેષ્ટિતઃ

ભસ્મોદ્ધૂલિતમાત્રાણિ સર્વાંગાનિ મહાત્મનઃ ।
શુષ્કપત્રાણિ ભક્ષેત શીર્ણાનિ પતિતાનિ ચ

શિવભક્તિસમાસીનો દુરાધારો મહાતપાઃ ।
અશ્રુભ્યો યાનિ જાતાનિ પદ્માનિ સુરભીણિ ચ

ગંગાતોયાત્સમાનીય દેવદેવં પ્રપૂજયેત્ ।
રત્નેશ્વરં મહાભાગો ગીતનૃત્યવિશારદઃ

ગાયતે નૃત્યતે તસ્ય દ્વારસ્થસ્ત્રિપુરદ્વિષઃ ।
મઠમાગત્ય ધર્માત્મા રોદતે સુસ્વરૈરપિ

એતદ્દૃષ્ટં મયા તાત અપૂર્વં વદતાંવર ।
કથયસ્વ પ્રસાદાન્મે યદિ ત્વં વેત્સિ કારણમ્

સા કા નારી મહાભાગા કસ્માત્તાત પ્રરોદિતિ ।
કસ્માત્સ દેવપુરુષો દેવમર્ચેન્મહેશ્વરમ્

તન્મે ત્વં વિસ્તરાદ્બ્રૂહિ સર્વસંદેહકારણમ્ ।
એવમુક્તો મહાપ્રાજ્ઞઃ કુંજલોપિ સુતેન હિ

કપિંજલેન પ્રોવાચ વિસ્તરાચ્છૃણ્વતો મુનેઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે એકાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ