પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.102

કુઞ્જલ ઉવાચ-
સર્વં વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ યત્ત્વયોક્તં મમાધુના।
ઉભયોર્દેવનં યત્તુ યસ્માજ્જાતં દ્વિજોત્તમ

એકદા તુ મહાદેવી પાર્વતી પ્રમદોત્તમા।
ક્રીડમાના મહાત્માનમીશ્વરં વાક્યમબ્રવીત્

મમોરસિ મહાદેવ જાતં મહત્સુ દોહદમ્।
દર્શયસ્વ મમાગ્રે ત્વં કાનનં કાનનોત્તમમ્

શ્રીમહાદેવૌવાચ-★
એવમસ્તુ મહાદેવિ નન્દનં દેવસઙ્કુલમ્ ।
દર્શયિષ્યામિ તે પુણ્યં દ્વિજસિદ્ધનિષેવિતમ્

એવમાભાષ્ય તાં દેવીં તયા સહ ગણૈસ્તતઃ ।
સ ગન્તુમુત્સુકો દેવો નન્દનં વનમેવ તુ

સર્વગં સુન્દરં દિવ્યપૃષ્ઠમાભરણૈર્યુતમ્।
ઘંટામાલાભિસંયુક્તં કિઙ્કિણીજાલમાલિનમ્

ચામરૈઃ પટ્ટસૂત્રૈશ્ચ મુક્તામાલાસુશોભિતમ્।
હંસચંદ્રપ્રતીકાશં વૃષભં ચારુલક્ષણમ્

સમારૂઢો મહાદેવો ગણકોટિસમાવૃતઃ।
નન્દિભૃઙ્ગિમહાકાલસ્કન્દચણ્ડમનોહરાઃ

વીરભદ્રો ગણેશશ્ચ પુષ્પદન્તો મણીશ્વરઃ ।
અતિબલઃસુબલો નામ મેઘનાદો ઘટાવહઃ

ઘણ્ટાકર્ણશ્ચ કાલિન્દઃ પુલિન્દો વીરબાહુકઃ।
કેશરી કિંકરો નામ ચણ્ડહાસઃ પ્રજાપતિઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સનકાદ્યાસ્તપોબલાઃ।
ગણૈશ્ચ કોટિસંખ્યાતૈઃ સશિવઃ પરિવારિતઃ

નન્દનં વનમેવાપિ સેવિતં દેવકિન્નરૈઃ।
પ્રવિવેશ મહાદેવો ગણૈર્દેવ્યાસમન્વિતઃ

દર્શયામાસ દેવેશો ગિરિજાયૈ સુશોભનમ્ ।
નાનાપાદપસમ્પન્નં બહુપુષ્પસમાકુલમ્

દિવ્યં રમ્ભાવનાકીર્ણં પુષ્પવદ્ભિસ્તુ ચમ્પકૈઃ ।
મલ્લિકાભિઃ સુપુષ્પાભિર્માલતીજાલસંકુલમ્

નિત્યં પુષ્પિતશાખાભિઃ પાટલાનાં વનોત્તમૈઃ।
રાજમાનં મહાવૃક્ષૈશ્ચંદનૈશ્ચારુગંધિભિઃ

દેવદારુવનૈર્જુષ્ટં તુંગવૃક્ષૈઃ સમાકુલમ્।
સરલૈર્નાલિકેરૈશ્ચ તદ્વત્પૂગીફલદ્રુમૈઃ

ખર્જૂરપનસૈર્દિવ્યૈઃ ફલભારાવનામિતૈઃ।
પરિમલોદ્ગારસંયુક્તૈર્ગુરુવૃક્ષસમાકુલમ્

અગ્નિતેજઃ સમાભાસૈઃ સપ્તપર્ણૈઃ સુશોભિતમ્ ।
રાજવૃક્ષૈઃ કદંબૈશ્ચ પુષ્પશોભાન્વિતં સદા

જંબૂનિંબમહાવૃક્ષૈર્માતુલિગૈઃ સમાકુલમ્ ।
નારંગૈઃ સિંધુવારૈશ્ચ પ્રિયાલૈઃ શાલતિંદુકૈઃ

ઉદુંબરૈઃ કપિત્થૈશ્ચ જંબૂપાદપશોભિતમ્ ।
લકુચૈઃ પુષ્પસૌગંધૈઃ સ્ફુટનાગૈઃ સમાકુલમ્

ચૂતૈશ્ચ ફલરાજાદ્યૈર્નીલૈશ્ચૈવ ઘનોપમૈઃ ।
નીલૈઃ શાલવનૈર્દિવ્યૈર્જાલાનાં તુ વનૈસ્તતઃ

તમાલૈસ્તુ વિશાલૈશ્ચ સેવિતં તપનોપમૈઃ ।
શોભિતં નંદનં પુણ્યં શિવેન પરિદર્શિતમ્

શોભિતં ચ દ્રુમૈશ્ચાન્યૈઃ સર્વૈર્નીલવનોપમૈઃ ।
સર્વકામફલોપેતૈઃ કલ્યાણફલદાયકૈઃ

કલ્પદ્રુમૈર્મહાપુણ્યૈઃ શોભિતં નંદનં વનમ્ ।
નાનાપક્ષિનિનાદૈશ્ચ સંકુલં મધુરસ્વરૈઃ

કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈરુદ્ઘુષ્ટં મધુકારિભિઃ ।
મકરંદવિલુબ્ધાનાં પક્ષિણાં રુતનાદિતમ્

નાનવૃક્ષૈઃ સમાકીર્ણં નાનામૃગગણાયુતમ્ ।
વૃક્ષેભ્યો વિવિધૈઃ પુષ્પૈસ્સૌગંધૈઃ પતિતૈર્ભુવિ

સા ચ ભૂ રાજતે પુત્ર પૂજિતે વસુગંધિભિઃ ।
તત્ર વાપ્યો મહાપુણ્યાઃ પદ્મસૌગંધનિર્મલાઃ

તોયૈસ્તાઃ પૂરિતાઃ પુત્ર હંસકારંડસેવિતાઃ।
તડાગૈઃ સાગરપ્રખ્યૈસ્તોયસૌગંધપૂજિતૈઃ

નંદનં ભાતિ સર્વત્ર ગણૈરપ્સરસાં મહત્।
વિમાનૈઃ કલશૈઃ શુભ્રૈર્હેમદંડૈઃ સુશોભનૈઃ

નંદનો વનરાજસ્તુ પ્રાસાદૈસ્તુ સુધાન્વિતૈઃ।
યત્ર તત્ર પ્રભાત્યેવ કિન્નરાણાં મહાગણૈઃ

ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સુરૂપાભિર્દ્વિજોત્તમ ।
દેવતાનાં વિનોદૈશ્ચ મુનિવૃંદૈઃ સુયોગિભિઃ

સર્વત્ર શુશુભે પુણ્યસંસ્થાનં નંદનસ્ય ચ

એવં સમાલોક્ય મહાનુભાવો ભવઃ સુદેવ્યાસહિતો મહાત્મા।
શ્રીનંદનં પુણ્યવતાં નિવાસં સુખાકરં શાંતિગુણોપપન્નમ્

આદિત્યતેજઃ સમતેજસાં ગણૈઃ પ્રભાતિ વૈ રશ્મિભિર્જાતરૂપઃ।
પુષ્પૈઃ ફલૈઃ કામગુણોપપન્નઃ કલ્પદ્રુમો નંદનકાનનેપિ

એવંવિધં પાદપરાજમેવ સંવીક્ષ્ય દેવી ચ શિવં બભાષે।
અસ્યાભિધાનં કથયસ્વ નાથ સર્વસ્ય પુણ્યસ્ય નગસ્ય પુણ્યમ્

તેજસ્વિનાં સૂર્યવરઃ સમંતાત્સ દેવ દેવીં ચ શિવો બભાષે ।
શિવ ઉવાચ-
અસ્ય પ્રતિષ્ઠા મહતી શુભાખ્યા દેવેષુ મુખ્યો મધુસૂદનશ્ચ

નદીષુ મુખ્યા સુરનિમ્નગાપિ વિસૃષ્ટિકર્ત્તાપિ યથૈવ ધાતા ।
સુખાવહાનાં ચ યથા સુચંદ્રો ભૂતેષુ મુખ્યા ચ યથૈવ પૃથ્વી

નગેંદ્રરાજો હિ યથા નગાનાં જલાશયેષ્વેવ યથા સમુદ્રઃ ।
મહૌષધીનામિવ દેવિ ચાન્નં મહીધરાણાં હિમવાન્યથૈવ

વિદ્યાસુ મધ્યે ચ યથાત્મવિદ્યા લોકેષુ સર્વેષુ યથા નરેંદ્રઃ।
તથૈવ મુખ્યસ્તરુરાજ એષ સર્વાતિથિર્દેવપતેઃ પ્રિયોયમ્

શ્રીપાર્વત્યુવાચ-
ગુણાન્નુ શંભો મમ કીર્ત્તયસ્વ વૃક્ષાધિપસ્યાસ્ય શુભાન્સુપુણ્યાન્ ।
આકર્ણ્ય દેવો વચનં બભાષે દેવ્યાસ્તુ સર્વં સુતરોર્હિ તસ્ય

યં યં કલ્પયંતિ સુપુણ્યદેવા દેવોપમા દેવવરાશ્ચ કાંતે ।
તં તં હિ તેભ્યઃ પ્રદદાતિ વૃક્ષઃ કલ્પદ્રુમો નામ વરિષ્ઠ એષઃ

અસ્માચ્ચ સર્વે પ્રભવંતિ પુણ્યા દુઃપ્રાપ્યમત્રૈવ તપોધિકાસ્તે।
જીવાધિકં રત્નમયં સુદિવ્યં દેવાસ્તુ ભુંજંતિ મહાપ્રધાનાઃ

શુશ્રાવ દેવી વચનં શિવસ્ય આશ્ચર્યભૂતં મનસા વિચિંત્ય ।
તસ્યાનુમત્યા પરિકલ્પિતં ચ સ્ત્રીરત્નમેકં સુગુણં સુરૂપમ્

સર્વાંગરૂપાં સગુણાં સુરૂપાં તસ્માત્સુવૃક્ષાદ્ગિરિજા પ્રલેભે।
વિશ્વસ્ય મોહાય યથોપવિષ્ટા સાહાય્યરૂપા મકરધ્વજસ્ય

ક્રીડાનિધાનં સુખસિદ્ધિરૂપં સર્વોપપન્ના કમલાયતાક્ષી ।
પદ્માનના પદ્મકરા સુપદ્મા ચામીકરસ્યાપિ યથા સુમૂર્તિઃ

પ્રભાસુ તદ્વદ્વિમલા સુતેજા લીલા સુતેજાશ્ચ સુકુંચિતાસ્તે ।
પ્રલંબકેશાઃ પરિસૂક્ષ્મબદ્ધાઃ પુષ્પૈઃ સુગંધૈઃ પરિલેપિતાશ્ચ

પ્રબદ્ધકુંતા દૃઢકેશબંધૈર્વિભાતિ સા રૂપવરેણ બાલા।
સીમંતમાર્ગે ચ મુક્તાફલાનાં માલા વિભાત્યેવ યથા તરૂણામ્

સીમંતમૂલે તિલકં સુદેવ્યા યથોદિતો દૈત્યગુરુઃ સતેજાઃ ।
ભાલેષુ પદ્મે મૃગનાભિપદ્મ સમુત્થતેજઃ પ્રકરૈર્વિભાતિ

સીમંતમૂલે તિલકસ્ય તેજઃ પ્રકાશયેદ્રૂપશ્રિયં સુલોકે ।
કેશેષુ મુક્તાફલકે ચ ભાલે તસ્યાઃ સુશોભાં વિકરોતિ નિત્યમ્

યથા સુચંદ્રઃ પરિભાતિ ભાસા સા રમ્યચેષ્ટેવ વિભાતિ તદ્વત્।
સંપૂર્ણચંદ્રોપિ યથા વિભાતિ જ્યોત્સ્નાવિતાનેન હિમાંશુજાલઃ

તસ્યાસ્તુ વક્ત્રં પરિભાતિ તદ્વચ્છોભાકરં વિશ્વવિશારદં ચ।
હિમાંશુરેવાપિ કલંકયુક્તઃ સંક્ષીયતે નિત્યકલાવિહીનઃ

સંપૂર્ણમસ્ત્યેવ સદૈવ હૃષ્ટં તસ્યાસ્તુ વક્ત્રં પરિનિષ્કલંકમ્ ।
ગંધં વિકાશં કમલે સ્વકીયં તતઃ સમાલોક્ય સુખં ન લેભે

પદ્માનના સર્વગુણોપપન્ના મદીયભાવૈઃપરિનિર્મિતેયમ્।
ગંધં સ્વકીયં તુ વિપશ્ય પદ્મં તસ્યા મુખાદ્વાતિ જગત્સમીરઃ

લજ્જાભિયુક્તઃ સહસા બભૂવ જલં સમાશ્રિત્ય સદૈવ તિષ્ઠતિ ।
કતિમતિનિયતબુદ્ધ્યાસૌ ધિયો વદંતિ સુમદનનૃપતેઃ કોશં સમુદ્ર કલાભિઃ

સુવરદશનરત્નૈર્હાસ્યલીલાભિયુક્તા અરુણઅધરબિંબંશોભમાનસ્તુ આસ્યઃ

સુભ્રૂઃ સુનાસિકા તસ્યાઃ સુકર્ણૌ રત્નભૂષિતૌ ।
હેમકાંતિસમોપેતૌ કપોલૌ દીપ્તિસંયુતૌ

રેખાત્રયં પ્રશોભેત ગ્રીવાયાં પરિસંસ્થિતમ્ ।
સૌભાગ્યશીલશૃંગારૈસ્તિસ્રો રેખા ઇહૈવ હિ

સુસ્તનૌ કઠિનૌ પીનૌ વર્તુલાકારસન્નિભૌ ।
તસ્યાઃ કંદર્પકલશાવભિષેકાય કલ્પિતૌ

અંસાવતીવ શોભેતે સુસમૌ માનસાન્વિતૌ।
સુભુજૌ વર્તુલૌ શ્લક્ષ્ણૌ સુવર્ણૌ લક્ષણાન્વિતૌ

સુસમૌ કરપદ્મૌ તુ પદ્મવર્ણૌ સુશીતલૌ ।
દિવ્યલક્ષણસંપન્નૌ પદ્મસ્વસ્તિકસંયુતૌ

સરલાઃ પદ્મસંયુક્તા અંગુલ્યસ્તુ નખાન્વિતાઃ।
નખાનિ ચ સુતીક્ષ્ણાનિ જલબિંદુનિભાનિ ચ

પદ્મગર્ભપ્રતીકાશો વર્ણસ્તદંગસંભવઃ ।
પદ્મગંધા ચ સર્વાંગે પદ્મેવ ભાતિ ભામિની

સર્વલક્ષણસંપન્ના નગકન્યા સુશોભના।
રક્તોત્પલનિભૌ પાદૌ સુશ્લક્ષ્ણૌ ચાતિશોભનૌ

રત્નજ્યોતિઃ સમાકારા નખાઃ પાદાગ્રસંભવાઃ।
યથોદ્દિષ્ટં ચ શાસ્ત્રેષુ તથા ચાંગેષુ દૃશ્યતે

સર્વાભરણશોભાંગી હારકંકણનૂપુરા।
મેખલાકટિસૂત્રેણ કાંચીનાદેન રાજતે

નીલેન પટ્ટવસ્ત્રેણ પરાં શોભાં ગતા શુભા ।
કંચુકેનાપિ દિવ્યેન સુરક્તેન ગુણાન્વિતા

પાર્વતી કલ્પિતાદ્ભાવાદ્ગુણં પ્રાપ્તા મહોદયમ્।
કલ્પદ્રુમાન્મુદં લેભે શંકરં વાક્યમબ્રવીત્

યથોક્તં તુ ત્વયા દેવ તથા દૃષ્ટો મયા દ્રુમઃ ।
યાદૃશં કલ્પ્યતે ભાવસ્તાદૃશં પરિદૃશ્યતે

સૂત ઉવાચ-
અથ સા ચારુસર્વાંગી તયોઃ પાર્શ્વં સમેત્ય ચ ।
પાદાંબુજં નનામાથ સા ભક્ત્યા ભવયોસ્તદા

ઉવાચ વચનં સ્નિગ્ધં હૃદ્યં હારિ ચ સા તદા।
કસ્માત્સૃષ્ટા ત્વયા નાથ માતર્વદ સ્વકારણમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ-
વૃક્ષસ્ય કૌતુકાદ્ભાવાન્મયા વૈ પ્રત્યયઃ કૃતઃ ।
સદ્યઃ પ્રાપ્તં ફલં ભદ્રે ભવતી રૂપસંપદા

અશોકસુંદરી નામ્ના લોકે ખ્યાતિં પ્રયાસ્યસિ ।
સર્વસૌભાગ્યસંપન્ના મમ પુત્રી ન સંશયઃ

સોમવંશેષુ વિખ્યાતો યથા દેવઃ પુરંદરઃ ।
નહુષોનામ રાજેંદ્રસ્તવ નાથો ભવિષ્યતિ

એવં દત્વા વરં તસ્યૈ જગામ ગિરિજા ગિરિમ્ ।
કૈલાસં શંકરેણાપિ મુદા પરમયા યુતા

†********************†
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખણ્ડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે દ્વ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ