ન્યાયસૂત્ર · અધ્યાય 3.1

દર્શનસ્પર્શનાભ્યામ્ એકાર્થગ્રહણાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, વિષયવ્યવસ્થાનાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તદ્વ્યવસ્થાનાત્ એવ આત્મસદ્ભાવાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શરીરવ્યતિરિક્તાત્મપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

શરીરદાહે પાતકાભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદભાવઃ સાત્મકપ્રદાહે અપિ, તન્નિત્યત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, કાર્યાશ્રયકર્તૃવધાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રાસઙ્ગિકં ચક્ષુરદ્વૈતપરીક્ષાપ્રકરણમ્(7-14)]

સવ્યદૃષ્ટસ્ય ઇતરેણ પ્રત્યભિજ્ઞાનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન એકસ્મિન્ નાસાસ્થિવ્યવહિતે દ્વિત્વાભિમાનાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

એકવિનાશે દ્વિતીયાવિનાશાત્ ન એકત્વમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અવયવનાશે અપિ અવયવ્યુપલબ્ધેઃ અહેતુઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

દૃષ્ટાન્તવિરોધાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઇન્દ્રિયાન્તરવિકારાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, સ્મૃતેઃ સ્મર્ત્તવ્યવિષયત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તદાત્મગુણસદ્ભાવાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[આત્મમનોભેદપરીક્ષાપ્રકરણમ્(15-17)]

ન, આત્મપ્રતિપત્તિહેતૂનાં મનસિ સમ્ભવાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

જ્ઞાતુઃ જ્ઞાનસાધનોપપત્તેઃ સંજ્ઞાભેદમાત્રમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિયમઃ ચ નિરનુમાનઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[આત્મનિત્યત્વપરીક્ષાપ્રકરણમ્(18-26)]

પૂર્વાભ્યસ્તસ્મૃત્યનુબન્ધાત્ જાતસ્ય હર્ષભયશોકસમ્પ્રતિપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પદ્માદિષુ પ્રબોધસમ્મીલનવિકારવત્ તદ્વિકારઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, ઉષ્ણશીતવર્ષાકાલનિમિત્તત્વાત્ પઞ્ચાત્મકવિકારાણામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રેત્યાહારાભ્યાસકૃતાત્ સ્તન્યાભિલાષાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અયસઃ અયસ્કાન્તાભિગમનવત્ તદુપસર્પણમ્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, અન્યત્ર પ્રવૃત્ત્યભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વીતરાગજન્માદર્શનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સગુણદ્રવ્યોત્પત્તિવત્ તદુત્પત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, સઙ્કલ્પનિમિત્તત્વાત્ રાગાદીનામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શરીરપરીક્ષાપ્રકરણમ્(27-31)]

પાર્થિવં ગુણાન્તરોપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પાર્થિવાપ્યતૈજસં તદ્ગુણોપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિઃશ્વાસોચ્છ્વાસોપલબ્ધેઃ ચાતુર્ભૌન્તિકમ્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ગન્ધક્લેદપાકવ્યૂહાવકાશદાનેભ્યઃ પાઞ્ચભૌતિકમ્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

શ્રુતિપ્રામાણ્યાત્ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઇન્દ્રિયપરીક્ષાપ્રકરણમ્(32-51)]

કૃષ્ણસારે સતિ ઉપલમ્ભાત્ વ્યતિરિચ્ય ચ ઉપલમ્ભાત્ સંશયઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

મહદણુગ્રહણાત્
{સાઙ્ખ્યમતખણ્ડનમ્}

રશ્મ્યર્થસન્નિકર્ષવિશેષાત્ તદ્ગ્રહણમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદનુપલબ્ધેઃ અહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન અનુમીયમાનસ્ય પ્રત્યક્ષતઃ અનુપલબ્ધિઃ અભાવહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દ્રવ્યગુણધર્મભેદાત્ ચ ઉપલબ્ધિનિયમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનેકદ્રવ્યસમવાયાત્ રૂપવિશેષાત્ ચ રૂપોપલબ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કર્મકારિતઃ ચ ઇન્દ્રિયાણાં વ્યૂહઃ પુરુષાર્થતન્ત્રઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

મધ્યન્દિનોલ્કાપ્રકાશાનુપલબ્ધિવત્ તદનુપલબ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, રાત્રૌ અપિ અનુપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

બાહ્યપ્રકાશાનુગ્રહાત્ વિષયોપલબ્ધેઃ અનભિવ્યક્તિતઃ અનુપલબ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અભિવ્યક્તૌ ચ અભિભવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નક્તઞ્ચરનયનરશ્મિદર્શનાત્ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અપ્રાપ્યગ્રહણં કાચાભ્રપટલસ્ફટિકાન્તરિતોપલબ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

કુડ્યાન્તરિતાનુપલબ્ધેઃ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અપ્રતીઘાતાત્ સન્નિકર્ષોપપત્તિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

આદિત્યરશ્મેઃ સ્ફટિકાન્તરિતે અપિ દાહ્યે અવિઘાતાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન ઇતરેતરધર્મપ્રસઙ્ગાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

આદર્શોદકયોઃ પ્રસાદસ્વાભાવ્યાત્ રૂપોપલબ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દૃષ્ટાનુમિતાનાં હિ નિયોગપ્રતિષેધાનુપપત્તિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઇન્દ્રિયનાનાત્વપરીક્ષાપ્રકરણમ્(52-62)]

સ્થાનાન્યત્વે નાનાત્વાત્ અવયવિનાનાસ્થાનત્વાત્ ચ સંશયઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ત્વક્ અવ્યતિરેકાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન યુગપત્ અર્થાનુપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિપ્રતિષેધાત્ ચ ન ત્વક્ એકા
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઇન્દ્રિયાર્થપઞ્ચત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, તદર્થબહુત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ગન્ધત્વાદ્યવ્યતિરેકાત્ ગન્ધાદીનામપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિષયત્વાવ્યતિરેકાત્ એકત્વમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, બુદ્ધિલક્ષણાધિષ્ઠાન-ગત્યાકૃતિ-જાતિપઞ્ચત્વેભ્યઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ભૂતગુણવિશેષોપલબ્ધેઃ તાદાત્મ્યમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અર્થપરીક્ષાપ્રકરણમ્(62-74)]

ગન્ધ-રસ-રૂપ-સ્પર્શ-શબ્દાનાં સ્પર્શપર્યન્તાઃ પૃથિવ્યાઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અપ્-તેજો-વાયૂનાં પૂર્વં પૂર્વમ્ અપોહ્ય આકાશસ્ય ઉત્તરઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, સર્વગુણાનુપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

એકૈકશ્યેન ઉત્તરગુણાસદ્ભાવાત્ ઉત્તરોત્તરાણાં તદનુપલબ્ધિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વિષ્ટં હિ અપરં પરેણ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, પાર્થિવાપ્યયોઃ પ્રત્યક્ષત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પૂર્વપૂર્વગુણોત્કર્ષાત્ તત્તત્ પ્રધાનમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદ્ધ્યવસ્થાનં તુ ભૂયસ્ત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સગુણાનામ્ ઇન્દ્રિયભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તેન એવ તસ્ય અગ્રહણાત્ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, શબ્દગુણોપલબ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તદુપલબ્ધિઃ ઇતરેતરદ્રવ્યગુણવૈધર્મ્યાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
(ઇતિ ન્યાયસૂત્રે તૃતીયાધ્યાયસ્ય પ્રથમમ્ આહ્નિકમ્)
(દ્વિતીયમ્ આહ્નિકમ્)
[બુદ્ધેરનિત્યત્વપરીક્ષાપ્રકરણમ્(1-9)]