ન્યાયસૂત્ર · અધ્યાય 2.2

ન ચતુષ્ટ્વમ્, ઐતિહ્યાર્થાપત્તિસમ્ભવાભાવપ્રામાણ્યાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

શબ્દે ઐતિહ્યાનર્થાન્તરભાવાત્ અનુમાને અર્થાપત્તિસમ્ભવાભાવાનર્થાન્તર ભાવાત્ ચ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અર્થાપત્તિઃ અપ્રમાણમ્ અનૈકાન્તિકત્વાત્
{અર્થાપત્તિપ્રામાણ્યપરીક્ષા}

અનર્થાપત્તૌ અર્થાપત્ત્યભિમાનાત્
{નાનૈકાન્તિકત્વમર્થાપત્તેઃ}

પ્રતિષેધાપ્રામાણ્યં ચ અનૈકાન્તિકત્વાત્
(-)

તત્પ્રામાણ્યે વા ન અર્થાપત્ત્યપ્રામાણ્યમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અભાવપ્રામાણ્યસિદ્ધિઃ - અવાન્તરપ્રકરણમ્]

ન અભાવપ્રામાણ્યં પ્રમેયાસિદ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

લક્ષિતેષ્વલક્ષણલક્ષિતત્વાત્ અલક્ષિતાનાં તત્પ્રમેયસિદ્ધેઃ
{ઉદાહરણ સૂત્ર}

અસતિ અર્થે ન અભાવઃ ઇતિ ચેત્ ન, અન્યલક્ષણોપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તત્સિદ્ધેઃ અલક્ષિતેષુ અહેતુઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, લક્ષણાવસ્થિતાપેક્ષસિદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રાક્ ઉત્પત્તેઃ અભાવોપપત્તેઃ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શબ્દાનિત્યત્વપરીક્ષાપ્રકરણમ્(13-39)]

આદિમત્વાત્ ઐન્દ્રિયકત્વાત્ કૃતકવત્ ઉપચારાત્ ચ
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}

ન, ઘટાભાવસામાન્યનિત્યત્વાત્ નિત્યેષુ અપિ અનિત્યવત્ ઉપચારાત્ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તત્ત્વભાક્તયોઃ નાનાત્વવિભાગાત્ અવ્યભિચારઃ
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સન્તાનાનુમાનવિશેષણાત્
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કારણદ્રવ્યસ્ય પ્રદેશશબ્દેનાભિધાનાત્
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રાક્ ઉચ્ચારણાત્ અનુપલબ્ધેઃ આવરણાદ્યનુપલબ્ધેઃ ચ
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}

તદનુપલબ્ધેઃ અનુપલમ્ભાત્ આવરણોપપત્તિઃ
{શબ્દાનિત્યત્વ-પ્રતિપાદન-સૂત્ર}

અનુપલમ્ભાત્ અનુપલબ્ધિસદ્ભાવાત્ ન આવરણાનુપપત્તિઃ અનુપલમ્ભાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનુપલમ્ભાત્મકત્વાત્ અનુપલબ્ધેઃ અહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અસ્પર્શત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, કર્માનિત્યત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, અણુનિત્યત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સમ્પ્રદાનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદન્તરાલાનુપલબ્ધેઃ અહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અધ્યાપનાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઉભયોઃ પક્ષયોઃ અન્યતરસ્ય અધ્યાપનાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અભ્યાસાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન અન્યત્વે અપિ અભ્યાસસ્ય ઉપચારાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અન્યત્ અન્યસ્માત્ અનન્યત્વાત્ અનન્યત્ ઇતિ અન્યતાભાવઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદભાવે ન અસ્તિ અનન્યતા, તયોઃ ઇતરેતરાપેક્ષસિદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિનાશકારણાનુપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અશ્રવણકારણાનુપલબ્ધેઃ સતતશ્રવણપ્રસઙ્ગઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઉપલભ્યમાને ચ અનુપલબ્ધેઃ અસત્ત્વાત્ અનપદેશઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પાણિનિમિત્તપ્રશ્લેષાત્ શબ્દાભાવે ન અનુપલબ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિનાશકારણાનુપલબ્ધેઃ ચ અવસ્થાને તન્નિત્યત્વપ્રસઙ્ગઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અસ્પર્શત્વાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિભક્ત્યન્તરોપપત્તેઃ ચ સમાસે
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શબ્દપરિણામપરીક્ષાપ્રકરણમ્(40-56)]

વિકારાદેશોપદેશાત્ સંશયઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રકૃતિવિવૃદ્ધૌ વિકારવિવૃદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન્યૂનસમાધિકોપલબ્ધેઃ વિકારાણામ્ અહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દ્વિવિધસ્ય અપિ હેતોઃ અભાવાત્ અસાધનં દૃષ્ટાન્તઃ
{ઉદાહરણસૂત્ર}

ન, અતુલ્યપ્રકૃતીનામ્ વિકારવિકલ્પાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દ્રવ્યવિકારવૈષમ્યવત્ વર્ણવિકારવિકલઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, વિકારધર્માનુપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિકારપ્રાપ્તાનામ્ અપુનરાપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સુવર્ણાદીનાં પુનરાપત્તેઃ અહેતુઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, તદ્વિકારાણાં સુવર્ણભાવાવ્યતિરેકાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વર્ણત્વાવ્યતિરેકાત્ વર્ણવિકારાણામ્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સામાન્યવતો ધર્મયોગો ન સામાન્યસ્ય
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિત્યત્વે અવિકારાત્ અનિત્યત્વે ચ અનવસ્થાનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિત્યાનામ્ અતીન્દ્રિયત્વાત્ તદ્ધર્મવિકલ્પાત્ ચ વર્ણવિકારાણામ્ અપ્રતિષેધઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

અનવસ્થાયિત્વે ચ વર્ણોપલબ્ધિવત્ તદ્વિકારોપપત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વિકારધર્મિત્વે નિત્યત્વાભાવાત્ કાલાન્તરે વિકારોપપત્તેઃ ચ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રકૃત્યનિયમાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનિયમે નિયમાત્ ન અનિયમઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

નિયમાનિયમવિરોધાત્ અનિયમે નિયમાત્ ચ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ગુણાન્તરાપત્ત્યુપમર્દ-હ્રાસ-વૃદ્ધિ-શ્લેષેભ્યઃ તુ વિકારોપપત્તેઃ વર્ણવિકારાઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શબ્દશક્તિપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

તે વિભક્ત્યન્તાઃ પદમ્
{પદ-લક્ષણ-સૂત્રમ્}

વ્યક્ત્યાકૃતિજાતિસન્નિધૌ ઉપચારાત્ સંશયઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}
[વ્યક્તિવાદ-અવાન્તરપ્રકરણમ્]

યાશબ્દ-સમૂહ-ત્યાગ-પરિગ્રહ-સઙ્ખ્યા-વૃદ્ધ્યપચય-વર્ણ-સમાસાનુબન્ધાનામ્ વ્યક્તૌ ઉપચારાત્ વ્યક્તિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, તત્ અનવસ્થાનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સહચરણ-સ્થાન-તાદર્થ્ય-વૃત્ત-માન-ધારણ-સામીપ્ય-યોગ-સાધનાધિપત્યેભ્યઃ બ્રાહ્મણ-મઞ્ચ-કટ-રાજ-સક્તુ-ચન્દન-ગઙ્ગા-શાટકાન્ન-પુરુષેષ્વતદ્ભાવે અપિ તદુપચારઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[આકૃતિવાદ-અવાન્તરપ્રકરણમ્]

આકૃતિઃ, તદપેક્ષત્વાત્ સત્ત્વવ્યવસ્થાનસિદ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}
[જાતિવાદ-અવાન્તરપ્રકરણમ્]

વ્યક્ત્યાકૃતિયુક્તે અપિ અપ્રસઙ્ગાત્ પ્રોક્ષણાદિનાં મૃદ્ગવકે જાતિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, આકૃતિવ્યક્ત્યપેક્ષત્વાત્ જાત્યભિવ્યક્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સિદ્ધાન્તવાદ-અવાન્તરપ્રકરણમ્]

વ્યક્ત્યાકૃતિજાતયઃ તુ પદાર્થઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વ્યક્તિઃ ગુણવિશેષાશ્રયઃ મૂર્તિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

આકૃતિઃ જાતિલિઙ્ગાખ્યા
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સમાનપ્રસવાત્મિકા જાતિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
(ઇતિ ન્યાયસૂત્રે દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયમ્ આહ્નિકમ્)
સમાપ્તઃ ચ અયમ્ દ્વિતીયાધ્યાયઃ
(અથ તૃતીયઃ અધ્યાયઃ)
(પ્રથમમ્ આહ્નિકમ્)
[ઇન્દ્રિયવ્યતિરિક્તાત્મપરીક્ષાપ્રકરણં(1-3)]