ન્યાયસૂત્ર · અધ્યાય 2.1

સમાનાનેકધર્માધ્યવસાયાત્ અન્યતરધર્માધ્યવસાયાત્ વા ન સંશયઃ
{સંશય-}

વિપ્રત્તિપત્ત્યવ્યવસ્થાધ્યવસાયાત્ ચ
{સંશય-}

વિપ્રત્તિપત્તૌ ચ સંપ્રત્તિપત્તેઃ
{સંશય-}

અવ્યવસ્થા આત્મનિ વ્યવસ્થિતત્વાત્ ચ અવ્યવસ્થાયાઃ
{સંશય-}

તથા અત્યન્તસંશયઃ તદ્ધર્મસાતત્યોપપત્તેઃ
{સંશય-}

યથોક્તાધ્યવસાયાત્ એવ તદ્વિશેષાપેક્ષાત્ સંશયે ન અસંશયઃ ન અત્યન્તસંશયઃ વા
{સંશય-}

યત્ર સંશયઃ તત્ર એવમ્ ઉત્તરોત્તરપ્રસઙ્ગઃ
{સંશય-}
[પ્રમાણસામાન્યપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

પ્રત્યક્ષાદીનામ્ અપ્રામાણ્યં ત્રૈકાલ્યાસિદ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

પૂર્વં હિ પ્રમાણસિદ્ધૌ ન ઇન્દ્રિયાર્થસન્નિકર્ષાત્ પ્રત્યક્ષોત્પત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

પશ્ચાત્સિદ્ધૌ ન પ્રમાણેભ્યઃ પ્રમેયસિદ્ધિઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

યુગપત્સિદ્ધૌ પ્રત્યર્થનિયતત્વાત્ ક્રમવૃત્તિત્વાભાવઃ બુદ્ધીનામ્
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

ત્રૈકાલ્યાસિદ્ધેઃ પ્રતિષેધાનુપપત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

સર્વપ્રમાણપ્રતિષેધાત્ ચ પ્રતિષેધાનુપપત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

તત્પ્રામાણ્યે વા ન સર્વપ્રમાણવિપ્રતિષેધઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

ત્રૈકાલ્યાપ્રતિષેધઃ ચ શબ્દાત્ આતોદ્યસિદ્ધિવત્ તત્સિદ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

પ્રમેયા ચ તુલાપ્રામાણ્યવત્
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

પ્રમાણતઃ સિદ્ધેઃ પ્રમાણાનામ્ પ્રમાણાન્તરસિદ્ધિપ્રસઙ્ગઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

તદ્વિનિવૃત્તેઃ વા પ્રમાણસિદ્ધિવત્ પ્રમેયસિદ્ધિઃ
{પૂર્વપક્ષસૂત્રમ્}

ન, પ્રદીપપ્રકાશસિદ્ધિવત્ તત્સિદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્તલક્ષણમ્}

ક્વચિત્ નિવૃત્તિદર્શનાત્ અનિવૃત્તિદર્શનાત્ ચ ક્વચિત્ અનેકાન્તઃ
{સિદ્ધાન્તલક્ષણમ્}
[પ્રત્યક્ષપરીક્ષાપ્રકરણામ્]

પ્રત્યક્ષલક્ષણાનુપપત્તિઃ અસમગ્રવચનાત્
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-}
{પ્રત્યક્ષલક્ષણપરીક્ષા}

ન આત્મમનસોઃ સન્નિકર્ષાભાવે પ્રત્યક્ષોત્પત્તિઃ
(દો)

દિગ્દેશકાલાકાશેષુ અપિ એવં પ્રસઙ્ગઃ
(દો)

જ્ઞાનલિઙ્ગત્વાત્ આત્મનઃ ન અનવરોધઃ
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્રમ્}

તદયૌગપદ્યલિઙ્ગત્વાત્ ચ ન મનસઃ
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રત્યક્ષનિમિત્તત્વાત્ ચ ઇન્દ્રિયાર્થયોઃ સન્નિકર્ષસ્ય સ્વશબ્દેન વચનમ્
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સુપ્તવ્યાસક્તમનસાં ચ ઇન્દ્રિયાર્થયોઃ સન્નિકર્ષનિમિત્તત્વાત્
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તૈઃ ચ અપદેશઃ જ્ઞાનવિશેષાણામ્
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વ્યાહતત્વાત્ અહેતુઃ
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન અર્થવિશેષપ્રાબલ્યાત્
{પ્રત્યક્ષલક્ષણ-સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[વિષયપરીક્ષા-પ્રકરણામ્]

પ્રત્યક્ષમ્ અનુમાનમ્ એકદેશગ્રહણાત્ ઉપલબ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, પ્રત્યક્ષેણ યાવત્ તાવત્ અપિ ઉપલમ્ભાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન ચૈકદેશોપલબ્ધિરવયવિસદ્ભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રસઙ્ગોપાત્તા અવયવિપરીક્ષા]

સાધ્યત્વાત્ અવયવિનિ સન્દેહઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

સર્વાગ્રહણમ્ અવયવ્યસિદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ધારણાકર્ષણોપપત્તેઃ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સેનાવનવત્ ગ્રહણમ્ ઇતિ ચેત્ ન અતીન્દ્રિયત્વાત્ અણૂનામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અનુમાનપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

રોધોપઘાતસાદૃશ્યેભ્યઃ વ્યભિચારાત્ અનુમાનમ્ અપ્રમાણમ્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, એકદેશત્રાસસાદૃશ્યેભ્યઃ અર્થાન્તરભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
{વર્તમાનકાલપરીક્ષા}

વર્તમાનાભાવઃ, પતતઃ પતિતપતિતવ્યકાલોપપત્તેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તયોઃ અપિ અભાવઃ વર્તમાનાભાવે, તદપેક્ષત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન અતીતાનાગતયોઃ ઇતરેતરાપેક્ષા સિદ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વર્તમાનાભાવે સર્વાગ્રહણં પ્રત્યક્ષાનુપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કૃતતાકર્ત્તવ્યતોપપત્તેઃ તુ ઉભયથા ગ્રહણમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઉપમાનપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

અત્યન્તપ્રાયૈકદેશસાધર્મ્યાત્ ઉપમાનાસિદ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રસિદ્ધસાધર્મ્યાત્ ઉપમાનસિદ્ધેઃ યથોક્તદોષાનુપપત્તિઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રત્યક્ષેણ અપ્રત્યક્ષસિદ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન અપ્રત્યક્ષે ગવયે પ્રમાણાર્થમ્ ઉપમાનસ્ય પશ્યામઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તથા ઇતિ ઉપસંહારાત્ ઉપમાનસિદ્ધેઃ ન અવિશેષઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શબ્દસામાન્યપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

શબ્દઃ અનુમાનમ્ અર્થસ્ય અનુપલબ્ધેઃ અનુમેયત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ઉપલબ્ધેઃ અદ્વિપ્રવૃત્તિત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

સમ્બન્ધાત્ ચ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

આપ્તોપદેશસામર્થ્યાત્ શબ્દાત્ અર્થસમ્પ્રત્યયઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પૂરણપ્રદાહપાટનાનુપલબ્ધેઃ ચ સમ્બન્ધાભાવઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

શબ્દાર્થવ્યવસ્થાનાત્ અપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, સામયિકત્વાત્ શબ્દાર્થસમ્પ્રત્યયસ્ય
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

જાતિવિશેષે ચ અનિયમાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શબ્દવિશેષપરીક્ષાપ્રકરણમ્]

તદપ્રામાણ્યમ્ અનૃતવ્યાઘાતપુનરુક્તદોષેભ્યઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, કર્મકર્તૃસાધનવૈગુણ્યાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અભ્યુપેત્ય કાલભેદે દોષવચનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનુવાદોપપત્તેઃ ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વાક્યવિભાગસ્ય ચ અર્થગ્રહણાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિધ્યર્થવાદાનુવાદવચનવિનિયોગાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વિધિઃ વિધાયકઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સ્તુતિઃ નિન્દા પરકૃતિઃ પુરાકલ્પઃ ઇતિ અર્થવાદઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
{અર્થવાદ-ભેદઃ}

વિધિવિહિતસ્ય અનુવચનમ્ અનુવાદઃ
{અર્થવાદ-}

ન અનુવાદપુનરુક્તયોઃ વિશેષઃ, શબ્દાભ્યાસોપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

શીઘ્રતરગમનોપદેશવત્ અભ્યાસાત્ ન અવિશેષઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

મન્ત્રાયુર્વેદપ્રામાણ્યવત્ ચ તત્પ્રામાણ્યમ્, આપ્તપ્રામાણ્યાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
(ઇતિ ન્યાયસૂત્રે દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય પ્રથમમ્ આહ્નિકમ્)
(દ્વિતીયમ્ આહ્નિકમ્)
[પ્રમાણચતુષ્ટ્વપરીક્ષાપ્રકરણમ્]