niruttaratantram · અધ્યાય p2

એકાદશઃ પટલઃ
શ્રીદેવ્યુવાચ -
યોગિનાં સાધનં દેવ ! સૂચિતં ન પ્રકાશિતં ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ કૃપયા કથય પ્રભો ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ-
આત્મનો જ્ઞાન-માત્રેણ તત્વ-જ્ઞાનં ભવેત્ પ્રિયે !
તત્ત્વ-જ્ઞાની ભવેદ્ યોગી સ યોગી ત્રિ-વિધઃ સ્મૃતઃ ॥
આત્મન્યેવાત્મનો યોગં શક્તૌ વા શિવ-યોજનં ॥
અભિષેકેણ દેવેશિ ! ભૈરવો જાયતે ભુવિ ।
અવધૂતો ભવેદ્ વોરો દિવ્યશ્ચ કુલ-સુન્દરિ ॥
શ્મશાનાગમ-નિષ્ઠશ્ચ કુલ-યોષિત્-પરાયણઃ ।
નિરાલમ્બશ્ચ સાલમ્બો ભક્તશ્ચ પરમેશ્વરિ !
ભક્તોઽપિ વીર-ભાવેન સાધયેત્ કુલ-સાધનં ॥
શક્તિ-માત્રં યજેદ્યોગો ભક્તો યોગ-પરાયણઃ ।
કુલ-શાસ્ત્રાર્થ-સમ્વક્તા બલિદાન-રતઃ સદા ॥
નિર્દ્વન્દ્વો નિરહઙ્કારો નિર્લોભો નિર્ભયઃ શુચિઃ ।
ગુરુ-દેવ-રતઃ શાન્તો ઘૃણા-લજ્જા-વિર્વર્જિતઃ ॥
રક્ત-ચન્દન-લિપ્તાઙ્ગો રક્ત-કૌપીન-ભૂષણઃ ।
ઉદાર-ચિત્તઃ સર્વત્ર વૈષ્ણવાચાર-તત્પરઃ ॥
કુલાચાર-રતો વીરઃ પણ્ડિતઃ કુલ-વર્ત્મનિ ।
કુલ-સઙ્ઘ ત-સમ્વેત્તા કુલ-શાસ્ત્ર-વિશારદઃ ॥
મહા-બલો મહા-બુદ્ધિર્મહા-સાહસિકઃ શુચિઃ ।
નિત્ય-કર્મણિ નિષ્ઠાતો દમ્ભ-હિંસા-વિવર્જિતઃ ॥
પર-નિન્દા-સહિષ્ણુઃ સ્યાદુપકાર-રતઃ સદા ।
વીરમાસનમાસીનઃ પિતૃ-ભૂમિ-ગતઃ શુચિઃ ॥
સર્વદાનન્દ-હૃદયઃ કુમારી-પૂજને રતઃ ।
એવં યદિ ભવેદ્ વીરસ્તદૈવ હોનજાં યજેત્ ॥
દિવ્યોઽપિ વીર-ભાવેન સાધયેત્ કુલ-સાધનં ।
કુલં ચ સર્વ-જાતીનાં પૂજનીયં કુલાર્ચને ॥
સિદ્ધ-વિદ્યા વિશેષેણ સિદ્ધિદા કુલ-પૂજને ।
શ્મશાને નિર્જને રમ્યે ત્રિપાન્તે શૂન્ય-મણ્ડલે ॥
ગ્રામે પાતાલકે વાપિ સાધયેત્ કુલ-સાધનં ।
બલિ-દાનં વિના પાનં શ્મશાન-ગમનં બિના ॥
જપ-પૂજાદિકં કર્મ ત્વભિચારાય કલ્પ્યતે ।
તસ્માત્ સર્વ-પ્રયત્નેન બલિ-દાનં સમાચરેત્ ॥
પ્રણવં પૂર્વમુદ્ધૃત્ય તત્ર ભાવે તતઃ પરં ।
તતો વિકટ-દંષ્ટ્રે ચ પર-પક્ષં મોહય-દ્વયં ॥।
ખાદય-દ્વયમુક્ત્વા ચ પર-પક્ષ-દ્વયં તથા ।
યા માં હિંસિતુમુદ્યતા ચ યોગિની ચ હર-હર હું ફટ્ તતઃ પરં॥
વહ્નિ-જાયા તતો દેવિ ! પર-વિદ્યાં તતઃ પરં ।
આકર્ષય તતો દેવિ ! છેદક-કપાલિને ॥
ગૃહ્ણ-દ્વયં વહ્નિ-જાયા અનેન બલિમાહરેત્।
અનેન બલિ-દાનં તુ કુલ-કર્મ-સુસિદ્ધયે ॥
ત્રિપાન્તરે શ્મશાને વા બલિં દદ્યાજ્જપેન્મનું ।
મહા-ત્રિપાન્તરે દત્ત્વા કિં ન સિદ્ધયતિ ભૂ-તલે ॥
બલિ-દાનં વિના કિઞ્ચિત્ સાધનં નૈવ સાધયેત્ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
સાધકઃ કથિતો દેવ ! સાધિકા કીદૃશી પ્રભો ?
શ્રીશિવ ઉવાચ -
નિર્લોભા કામના-હીના નિર્લજ્જા દમ્ભ-વર્જિતા ।
શિવ-સઙ્ગ-ગતા સાધ્વી સ્વેચ્છ્યા વિપરોતગા ॥
ચતુર્વર્ણોદ્ભવા રમ્ભા પ્રશસ્તા કુલ-પૂજને ।
ચતુર્વર્ણોદ્ભવાનાં ચ પુરશ્ચર્યા વિધીયતે ॥
વર્ણ-સઙ્કરતો જાતા હીનજા પરિકીર્તિતા ।
લજ્જા-લાઞ્છિત-ભાલા યા સા સાક્ષાદ્ ભુવનેશ્વરી ॥
નાના-જાત્યુદ્ભવાનાં ચ સા દીક્ષા કુલ-પૂજને ।
બ્રાહ્મણો હીનજાં દેવીં મનસા વા પ્રપૂજયેત્ ॥
અજ્ઞાત્વા કૌલિકોં દેવીં પશુ-વત્ પરિ-પૂજયેત્ ।
પશુ-વત્ પૂજયેદ્ વીરો દીક્ષિતાં વાપ્યદીક્ષિતાં ॥
શક્તિ-માત્રં યજેદ્ વીરઃ પ્રાપ્ત-યોગ-મનાઃ સ્મરેત્ ।
અષ્ટોત્તર શતં દેવિ ! તદ્-યોગં સુરતો જપેત્ ॥
પ્રણમ્ય મનસા દેવીં ચુમ્બનં મનસા સ્મરેત્ ।
સુન્દરોં નાંગરોં દૃષ્ટ્વા એવં સંઞ્ચિન્તયેન્નરઃ ॥।
સ એવ કાલિકા-પુત્રઃ સદા-શિવ ઇહાપરઃ ।
હંટ્ટે વા મન્દિરે રમ્યે ત્રિપાન્તે પથિ ચાન્તરે ॥
દૃષ્ટ્વા ચ સુન્દરોં રમ્યાં મનસા ચ પ્રપૂજયેત્ ।
તદ્-યોગં મનસા સ્મૃત્વા જપેદષ્ટોત્તરં શતં ॥
જયં સમર્પ્ય તાં ચુમ્બ્ય પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
ભક્ષ્ય-દ્રવ્યં તતસ્તાભ્યો ભક્ત્યા ચ વિનિવેદયેત્ ॥
યદા દ્રવ્યાણિ ગૃહ્ણન્તિ તદા સિદ્ધિર્ભવેદ્ ધ્રુવં ।
યદિ ભાગ્ય-વશેનૈવ હીનજાં કૌલિકોં પરાં ॥
પૂજયેન્મનસા વાચા તત્ત્વં વિચિન્તયેત્ ।
અષ્ટોત્તર શતં જપ્ત્વા ચુમ્બયિત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
પુનસ્તત્ત્વં ચરેત્ તત્ર જપ-સંખ્યા રસાતલં ।
તતસ્તુ પૂર્વ-વત્ કૃત્વા પુરશ્ચરણમુચ્ચરેત્ ॥
હીન-જાતે તુ સંયુક્તા દીક્ષિતા સૈવ સર્વદા ।
શાઙ્કરી શક્તિકા વાપિ વૈષ્ણવી વાપ્યવૈષ્ણવી ॥
સર્વદા સાધને યોજ્યા સાધકાનાં કુલાચંને ।
વાક્યાદ્વા ક્રીડયા વાપિ ધનાદ્વા માનસં નયેત્ ॥
ન દોષો દ્રવ્ય દાને ચ હોનજા કુલ-સાધને ।
વિજયા-રસ-સંયુક્તા હોનજા દીક્ષિતા સદા ॥
તદ્-ભાલે વિલિખેન્માયાં તતઃ સા ભુવનેશ્વરી ।
હીનજા ભાલ-સંયુક્તા ભુવના ભુવનેશ્વરી ॥
હીનજા કુલ-સામાન્યા કુલ-ચક્રં લિખેત્ પ્રિયે !
તત્ર પૂજા ચરેદ્ યોગી ગુરુ-માર્ગ-ક્રમેણ ચ ॥
અષ્ટોત્તર શતં જપ્ત્વા પુરશ્ચરણમુચ્યતે ।
અથવા શક્તિ-ભાલે તુ ત્રિપઞ્વારે લિખેત્ પ્રિયે ॥
મનું વાપિ ત્રિકોણસ્થં તત્ર પૂજાદિકં ચરેત્ ।
વજ્ર-પુષ્પેણ સંલિખ્ય વજ્ર-પુષ્પેણ પૂજયેત્ ।
તત્ત્વ-યોગાજ્જપેદ્ વિદ્યાં કલૌ કલુષ-હારિણીં ।
અષ્ટોત્તર શતં જપ્ત્વા પુરશ્ચરણમુચ્યતે ॥
કુલજાષ્ટ-સુતાં શુદ્ધાં રજકીં યોગિનીં તથા ।
નટીં કાપાલિકાં વેશ્યાં શૌણ્ડિકાં શ્વપચોં તથા ॥
વિદગ્ધાં હીનજાં સર્વા પૂજયેદ્ દ્રવ્યં-દાનતઃ ।
આસાં ભાલે લિખેન્માયાં તતસ્તાઃ પરિપૂજયેત્ ॥
સર્વથા દીક્ષયેન્નૈતાં દીક્ષયેન્નરકં વ્રજેત્ ।
નાના-જાત્યુદ્ભવા રમ્ભા હોનજા પરિકીર્તિતા ॥
ચતુર્વર્ણોદ્ભવા રમ્ભા દીક્ષયેત્ ગુરુ-માર્ગતઃ ।
હીનજાં યદિ લભ્યતે તદાન્યાં પરિ-ચિન્તયેત્ ॥
હીનજાં પૂજયેદ્ યોગી નિઃસઙ્ગો નિશિ વારતઃ ।
હોનજાં દ્રવ્ય-દાનેન તોષાય તત્વ-ચિન્તનાત્ ॥
તત્ર મન્ત્રં ચ યન્વં ચ લિખિત્વા પૂજયેદ્ યદિ ।
સ મુક્તઃ કાલિકા-પુત્રો ન સ ભૂમૌ પ્રજાયતે ॥
કામાખ્યા પૂજિતા યેન સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ ।
શક્તિ-મન્ત્રા ન સિદ્ધયન્તિ કામાખ્યા-પૂજનં વિના ॥
બ્રાહ્મણીં ક્ષત્રિયાં વૈશ્યાં શૂદ્રાં ચ વર-વર્ણિનિ।
નાહરેદ્ દ્રવ્ય-દાનેન હરેચ્ચ નરકં વ્રજેત્ ॥
આકર્ષિતાય શિષ્યાય પ્રત્યાનુત્યાં ચ દીક્ષિતાં ।
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા તાસાં ચાહં વિશેષતઃ॥
આસામભાવે દેવેશિ ! સ્વ-શક્તિં પરિ-જયેત્ ।
સ્વ-શક્તૌ સિદ્ધ-મન્ત્રી સ્યાત્ પશ્ચાદ્ દેવાન્ પ્રપૂજયેત્ ॥
તદૈવ હીનજાં શક્તિં શોધયેદુક્ત-વર્ત્મના ॥
હીનજાં શોધયેદેકાં સિદ્ધ-મન્ત્રી ત્વલિપ્સિતઃ ।
હીનજા સુપ્રસન્ના ચેત્ સિદ્ધિર્ભવતિ સાધકે॥
સર્વદા હીનજાં શક્તિં સર્વત્રૈવ પ્રપૂજયેત્ ।
ગુરુ-નામ ચ યન્ત્રં ચ પૂજયેત્ કુલ-માર્ગિણમ્ ॥
અઙ્ગાવરણ-પૂજાદૌ યદિ વા લક્ષતે કુલં ।
ભૈરવં ભૈરવીં તત્ત્વં મનસા ન પ્રકાશયેત્ ।
કન્યા-કોટિ-પ્રદાનેન હેમ-ભાર-શતસ્ય ચ ॥
યત્ફલં લભતે દેવિ ! તત્ફલં નિજ-મન્દિરે ।
પ્રથમાં દ્વિતીયામુક્તાં શક્તિભ્યોઽપિ દદેદ્ યદિ ॥
તૃપ્યન્તિ દેવતાઃ સર્વા યોગિન્યો ભૈરવાદયઃ ।
પૃથિવીં હેમ-સમ્પૂર્ણાં દત્વા યત્ફલમાલભેત્ ॥
તત્ફલં કૌલિકાં ગેહે પૂજાયાં લભતે ધ્રુવં ।
અશ્વમેધાધિકં પુણ્યં કુલીનાં ગૃહ-દર્શનં ॥
ગવાં કોટિ-પ્રદાનેન યત્ફલં લભતે નરઃ ।
તત્ફલં હીનજા-ગેહે લભતે વાત્ર સંશયઃ ॥
તિસ્રઃ કોટ્યર્દ્ધ-કોટી ચ તીર્થ-સ્નાનેષુ યત્ફલં ।
તત્ફલં લભતે દેવિ ! કુલીનાં યન્ત્ર-દર્શને ॥
કુલીનાં યન્ત્રમાલિખ્ય યદ્યત્ કર્મ સમાચરેત્।
તત્કર્મ સફલં યાતિ સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ॥
કુલીનાં યન્ત્રમાલોક્ય સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે।
શૈવાઃ શાક્તાશ્ચ સૌરાશ્ચ વૈષ્ણવાશ્ચ કુલેશ્વરિ ॥
પૂજયન્તિ સદા ભક્ત્યા કુલીનાં ગૃહ-મન્દિરે ।
સર્વેષાં યન્ત્ર-મન્ત્રાણાં દુર્ગાધિષ્ઠાતૃ-દેવતા ॥
યતો વૈ જાયતે વિશ્વં તસ્માત્ તાં પરિ-પૂજયેત્ ।
યન્ત્ર-પૂજા-કૃતો મન્ત્રી ન સ યોનૌ પ્રજાયતે ॥
યન્ત્ર-પૂજાં વિના દેવિ ! ન શક્તિ-પૂજનં ચરેત્ ।
॥ ઇતિ શ્રીનિરુત્તર-તન્ત્રે શિવ-પાર્વતી-સમ્વાદે એકાદશઃ પટલઃ ॥