Nirukta · અધ્યાય 4

એક.અર્થમ્.અનેક.શબ્દમ્.ઇત્ય્.એતદ્.ઉક્તમ્।[347]
અથ.યાન્ય્.અનેક.અર્થાન્ય્.એક.શબ્દાનિ.તાન્ય્.અતો.અનુક્રમિષ્યામો.અનવગત.સંસ્કારાંશ્.ચ.નિગમાન્।[347].(ચ્f..ણિર્.1,20).[પ્રકૃતિ.પ્રત્યય.આદિ.સંસ્કાર.ડ્.349]
તદ્.અઓલ@અદોલ,.ઓતુ.આચલ્સતે।[347]
જહા.જઘાન.ઇત્ય્.અર્થહ્।[347]

``કો.નુ.મર્યા.અમિથિતઃ.સખા.સખાયમ્.અબ્રવીત્.[ચ્f.3,15]।
જહા.કો.અસ્મદ્.ઈસતે।ઽઽ.[350]
મર્યા.ઇતિ.મનુષ્ય.નામ.મર્યાદ.અભિધાનમ્.વા.સ્યાત્।[350]
મર્યાદા.મર્યૈર્.આદીયતે.મર્યાદા.મર્ય.આદિનોર્.વિભાગહ્।[350]
મેથતિર્.આક્રોશ.કર્મા।[350]
અપાપકમ્.જઘાન.કમ્.અહમ્.જાતુ.કો.અસ્મદ્.ભીતઃ.પલાયતે।[350]
નિધા.પાશ્યા.ભવતિ.યત્.નિધીયતે।[350]
પાશ્યા.પાશ.સમૂહહ્।[350]
પાશઃ.પાશયતેર્.વિપાશનાત્।[350]

``વયઃ.સુપર્ણા.ઉપ.સેદુર્.ઇન્દ્રમ્.પ્રિયમેધા.ઋષયો.નાધમાનાહ્।
અપ.ધ્વાન્તમ્.ઊર્ણુહિ.પૂર્ધિ.ચક્ષુસ્.મુમુગ્ધ્ય્.અસ્માન્.નિધયા.ઇવ.બદ્ધાન્।[352]
વયો.વેર્.બહુવચનમ્.સુપર્ણાઃ.સુપતના.આદિત્ય.રશ્મિ1.ઉપસેદુર્.ઇન્દ્રમ્.યાચમાનાહ્।[353]
અપ.ઊર્ણુહ્ય્.આધ્વસ્તંશ્.ચક્ષુસ્2।[353]
ચક્ષુસ્1.ખ્યાતેર્.વા.ચસ્તેર્.વા।[353]
પૂર્ધિ.પૂરય.દેહિ.ઇતિ.વા.મુઞ્ચ.અસ્માન્.પાશૈર્.ઇવ.બદ્ધાન્।[353]
[વરમ્.અવિદ્યમાનસ્ય.અધ્યાહારાદ્.વિદ્યમાનસ્ય.શબ્દસ્ય.આકાઙ્ક્ષિત.અર્થ.અભિધાયકત્વ.કલ્પના...તસ્માદ્.એવમ્.સર્વત્ર.અનવગત.સંસ્કારાનામ્.અપ્રસિદ્ધ.અર્થાનામ્.પદાનામ્.સામર્થ્યાદ્.આકાઙ્ક્ષિત.રુપ.એવ.અર્થે.અવસ્થાનમ્.ભવતિ..ડ્.354]
``પાર્શ્વતઃ.શ્રોનિતઃ.શિતામતહ્।ઽઽ.[353]
પાર્શ્વમ્.પર્શુમયમ્.અઙ્ગમ્.ભવતિ।[353]
પર્શુ.સ્પૃશતેઃ.સંસ્પૃષ્ટા.પૃષ્ઠ.દેશમ્।[353]
પૃષ્ઠમ્.સ્પૃશતેઃ.સંસ્પૃષ્ટમ્.અઙ્ગૈહ્।[353]
અઙ્ગમ્.અઙ્ગનાદ્.અઞ્ચનાદ્.વા।[353]
શ્રોનિઃ.શ્રોનતેર્.ગતિ.ચલા.કર્મણહ્,.શ્રોનિશ્.ચલતિ.ઇવ.ગચ્છતહ્।[353]
દોસ્.શિતામ.ભવતિ.દોસ્.દ્રવતેહ્।
`
યોનિઃ.શિતામ.ઇતિ.શાકપૂનિર્,.વિષિતસ્[સ્લચ્કેનેદ્].ભવતિ।[353]
શ્યામતો.યકૃત્ત.ઇતિ.તૈટીકિહ્।[353]
શ્યામમ્.શ્યાયતેહ્।
`
યકૃત્.યથા.કથા.ચ.કૃત્યતે।[353]
શિતિ.માંસતો.મેદસ્તસ્.ઇતિ.ગાલવહ્।[353]
શિતિઃ.શ્યતેર્.માંસમ્.માનનમ્.વા.માનસમ્.વા.મનો.અસિમ્ન્ત્.સીદતિ.ઇતિ.વા,.મેદસ્.મેદ્યતેહ્।[353]

``યદ્.ઇન્દ્ર.ચિત્ર.મેહના.અસ્તિ.ત્વા.દાતમ્.અદ્રિવહ્।
રાધસ્.તન્.નો..વિદદ્.વસ.ઉભયા.હસ્ત્યા.ભર।ઽઽ.[359]
યદ્.ઇન્દ્ર.ચિત્રંશ્.ચાયનીયમ્.મન્હનીયમ્.ધનમ્.અસ્તિ।[359]
યન્.મ.ઇહ.ન.અસ્તિ.ઇતિ.વા.ત્રીનિ.મધ્યમાનિ.પદાનિ।[359]
ત્વયા.નસ્.તદ્.દાતવ્યમ્.અદ્રિવન્।[359]
અદ્રિર્.આદૃણાત્ય્.એનેન.અપિ.વા.અત્તેઃ.સ્યાત્,.તે.સોમાદ.ઇતિ.હ.વિજ્ઞાયતે।[359]
રાધસ્.ઇતિ.ધન.નામ.રધ્નુવન્ત્ય્.એનેન।[359]
તત્.નસ્.ત્વમ્.વિત્ત.ધનસ્.ઉભાભ્યામ્.હસ્તાભ્યામ્.આહર।[359]
ઉભૌ.સમુબ્ધૌ(ચોન્fઇનેદ્).ભવતહ્।[359]
દમૂના.દમમના.વા.દાનમના.વા.દાન્તમના.વા.અપિ.વા.દમ.ઇતિ.ગૃહ.નામ,.તન્.મનાઃ.સ્યાત્,.મનો.મનોતેહ્।[359]

``જુત્સો.દમૂના.અતિથિર્.દુરોન.ઇમમ્.નો.યજ્ઞમ્.ઉપ.યાહિ.વિદ્વાન્।
વિશ્વા.અગ્નિ8.અભિયુજો.વિહત્ય.શત્રૂયતામ્.આભરા.ભોજનાનિ।[362]
અતિથિર્.અભ્યતિતો.ગૃહાન્.ભવત્ય્,.અભ્યેતિ.તિથિસુ.પર.કુલાનિ.ઇતિ.વા.પરગૃહીતાનિ.ઇતિ.વા।[362]
દુરોન.ઇતિ.ગૃહ.નામ,.દુરવા.ભવન્તિ.દુસ્તર્પાહ્।[362]
ઇમમ્.નો.યજ્ઞમ્.ઉપયાહિ.વિદ્વાન્ત્.સર્વા.અગ્નિ8.અભિયુજસ્.\.વિહત્ય.શત્રૂયતામ્.આભર.ભોજનાનિ।[362]
નિહત્ય.અન્યેસામ્.બલાનિ.શત્રૂનામ્.ભવનાદ્.આરહ.ભોજનાનિ.ઇતિ.વા.ધનાનિ.ઇતિ.વા।[362]
મૂસ.મૂસિકા.ઇત્ય્.અર્થહ્।[362]
મૂસિકાઃ.પુનર્.મુસ્નાતેર્.મૂસો.અપ્ય્.એતસ્માદ્.એવ।[362]

``સમ્.મા.તપન્ત્ય્.અભિતઃ.સપત્નીર્.ઇવ.પ્ર્શવહ્।
મૂસો.ન.શિશ્ના.વ્યદન્તિ.મા.અધ્યઃ.સ્તોતારમ્.તે.શત.ક્રતુ8.વિત્તમ્.મે.અસ્ય.રોદસી।ઽઽ.[364]
સંતપન્તિ.મામ્.અભિતઃ.સપત્ન્ય.ઇવ.ઇમાઃ.પર્શુ1પ્.કૂપ.પર્શુ1પ્.મૂસિકા.ઇવ.અસ્નાતાનિ.સૂત્રાનિ.વ્યદન્તિ।[362]
સ્વ.અઙ્ગ.અભિધાનમ્.વા.સ્યાત્.શિશ્નાનિ.વ્યદન્તિ.ઇતિ।[362]
સંતપન્તિ.મા.આધિ.અઃ.કામાઃ.સ્તોતારમ્.તે.શત.ક્રતુ8।[362]
વિત્તમ્.મે.અસ્ય.રોદસી.જાનીતમ્.મે.અસ્ય.દ્યાવા.પૃથિવી.આવ્.ઇતિ।[362]
ત્રિતમ્.કૂપે.અવહિતમ્.એતત્.સૂક્તમ્.પ્રતિબભૌ।[362]
તત્ર.બ્રહ્મ.ઇતિહાસ.મિશ્રમ્.ઋચ્.મિશ્રમ્.ગાથા.મિશ્રમ્.ભવતિ।[362]
ત્રિતસ્.તીર્ણતમો.મેધા3.બભૂવ,.અપિ.વા.સઙ્ખ્યાનામ્.એવ.અભિપ્રેતમ્.સ્યાદ્.એકતો.દ્વિતસ્.ત્રિત.ઇતિ.ત્રયસ્.બભૂવુહ્।[362]

``ઇસિરેન.તે.મનસા.સુતસ્ય.ભક્ષીમહિ.પિત્ર્યસ્ય.ઇવ.રાયહ્।
સોમ.રાજન્.પ્ર.ન.આયૂંસિ.તારીર્.અહાનિ.ઇવ.સૂર્યો.વાસરાનિ।ઽઽ.[367]
ઈસનેન.વૈસનેન.વાર્ષનેન.વા.તે.મનસા.સુતસ્ય.ભક્ષીમહિ.પિત્ર્યસ્ય.ઇવ.ધનસ્ય.પ્રવર્ધય.ચ.ન.આયૂંસિ.સોમ.રાજન્।[367]
અહાનિ.ઇવ.સૂર્યો.વાસરાનિ।
વાસરાનિ.વેસરાનિ.વિવાસનાનિ.ગમનાનિ.ઇતિ.વા।[367]
કુરુતના.ઇત્ય્.અનર્થકા.ઉપજના.ભવન્તિ.કર્તન.હન્તન.યાત્ના.ઇતિ।[367]
જથરમ્.ઉદરમ્.ભવતિ.જગ્ધમ્.અસ્મિન્.ધ્રિયતે.ધીયતે.વા।[367]

``મરુત્વામ્.ઇન્દ્ર.વૃસભસ્.રનાય.પિબા.સોમમ્.અનુસ્વધમ્.મદાય।
આ.સિંચસ્વ.જથરે.મધ્વ.ઊર્મિમ્.ત્વમ્.રાજા.અસિ.પ્રદિવઃ.સુતાનામ્।ઽઽ.[370]
મરુત્વાન્.ઇન્દ્ર.મરુદ્ભિસ્.તદ્વાન્,.વૃસભો.વર્ષિતા.અપામ્,.રનાય.રમનીયાય.સંગ્રામાય,.પિબ.સોમમ્,.અનુસ્વધમ્.અન્વન્નમ્,.મદાય.મદનીયાય.જૈત્રાય,.આસિઞ્ચસ્વ.જથરે.મધુન.ઊર્મિમ્।[370]
મધુ.સોમમ્.ઇત્ય્.ઔપમિકમ્.માદ્યતેહ્।
ઇદમ્.અપિ.ઇતરન્.મધુ.એતસ્માદ્.એવ।[370]
ત્વ,.રાકા.અસિ.પૂર્વેષ્વ્.અપ્ય્.અહસ્સુ.સુતાનામ્।[370]

તિતૌ.પરિપવનમ્.ભવતિ.તતવદ્.વા.તુન્નવદ્.વા.તિલ.માત્ર.તુન્નમ્.ઇતિ.વા।[371]

``સક્તુમ્.ઇવ.તિતૌના.પુનન્તો.યત્ર.ધીરા.મનસા.વાચમ્.અક્રત।
અત્રા.સખાયઃ.સખ્યાનિ.જાનતે.ભદ્ર.એષામ્.લક્ષ્મીર્.નિહિતા.અધિ.વાચિ।ઽઽ[371]
સક્તુમ્.ઇવ.પરિપવનેન.પુનન્તહ્।[371]
સક્તુઃ.સચતેર્.દુર્ધાવો.ભવતિ.કસતેર્.વા.સ્યાદ્.વિપરીતસ્ય.વિકસિતો.ભવતિ।[371]
યત્ર.ધીરા.મનસા.વાચમ્.અક્ર્ષત,.પ્રજ્ઞાનમ્.ધીરાઃ.પ્રજ્ઞાનવન્તો.ધ્યાનવન્તસ્,.તત્ર.સખાયઃ.સખ્યાનિ.સંજાનતે,.ભદ્રા.એષામ્.લક્ષ્મીર્.નિહિત.અધિ.વાચિ.ઇતિ।[371]
ભદ્રમ્.ભગેન.વ્યાખ્યાતમ્.ભજતિ.ઇયમ્.ભૂતાનામ્.અભિદ્રવનીયમ્.ભવદ્.રમયતિ.ઇતિ.વા.ભાજનવદ્.વા।[371]
લક્ષ્મીર્.લાભાદ્.વા.લક્ષણાદ્.વા.લપ્સ્યનાદ્.વા.લાઞ્છનાદ્.વા.લસતેર્.વા.સ્યાત્.પ્રેપ્સા.કર્મણો.લગ્યતેર્.વા.સ્યાદ્.આશ્લેસ.કર્મણો.લત્તતેર્.વા.સ્યાદ્.અશ્લાઘા.કર્મણહ્।[371]
શિપ્ર.ઇત્ય્.ઉપરિષ્ટાદ્.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।[371]

``તત્.સૂર્યસ્ય.દેવત્વમ્.તન્.મહિત્વમ્.મધ્યા.કર્તોર્.વિતતમ્.સંજભાર।
યદેવ.યુક્ત.હરિતઃ.સધસ્થાદાઅદ્.રાત્રી.વાસસ્.તનુતે.સિમ્.અસ્મૈ।ઽઽ.[373]
તત્.સૂર્યસ્ય.દેવત્મ.તત્.મહિત્વમ્.મધ્યે.યત્.કર્મણામ્.ક્રિયમાનાનામ્.વિતતમ્.સંહ્રિયતે.યદા.અસાવ્.અયુઙ્ક્ત.હરનાન્.આદિત્ય.રશ્મીન્.હરિતો.અશ્વાન્.ઇતિ.વા.અથ.રાત્રી.વાસસ્.તનુતે.સિમસ્મૈ.વેસરમ્.અહર્.અવયુવતી.સર્વસ્માત્।[373]
તથા.અપિ.નિગમો.ભવતિ।ઽઽ.પુનઃ.સમવ્યદ્.વિતતમ્.વયન્તી।સમનાત્સીત્।ઽઽ.[373]

``ઇન્દ્રેન.સમ્.હિ.દૃક્ષસે.સંજગ્માનો.અબિભ્યુસા।
મન્દૂ.સમાન.વર્ચસા।ઽઽ.[376]
ઉબ્દ્ર3બ.ગુ.સન્દૃશ્તસે.સઙ્ગચ્ગનાબો.અબિભ્યુસા.ગનેન.મન્દૂ.મદિસ્નૂ.યુવામ્.સ્થો.અપિ.વા.મન્દુના.તેન.ઇતિ.સ્યાત્.સમાન.વર્ચસા.ઇત્ય્.એતેન.વ્યાખ્યાતમ્।[376]

``ઈર્મ.અન્તાસઃ.સિલિક.મધ્યમાસઃ.સમ્.શૂરનાસો.દિવ્યાસો.અત્યાહ્।
હંસા.ઇવ.શ્રેનિશો.યતન્તે.યદા.આક્ષિસુર્.દિવ્યમ્.અજ્મમ્.અશ્વાહ્।ઽઽ[376]
ઈર્મ.અન્તાઃ.સમીરિત.અન્તાઃ.સુસમીરિત.અન્તાઃ.પૃથુ.અન્તા.વા।[377]
સિલિક.મધ્યમાઃ.સંસૃત.મધ્યમાઃ.શીર્ષ.મધ્યમા.વા,.અપિ.વા.શિરસ્.આદિત્યો.ભવતિ.યદ્.અનુશેતે.સર્વાણિ.ભૂતાનિ.મધ્યે.ચ.એષામ્.તિષ્ઠતિ.ઇદમ્.અપિ.ઇતરત્.શિરસ્.એતસ્માદ્.એવ.સમાશ્રિતાન્ય્.એતદ્.ઇન્દ્રિયાનિ.ભવન્તિ।[377]
સંશૂરનાસો.દિવ્યાસો.અત્યાહ્।[377]
શૂરઃ.શવતેર્.ગતિ.કર્મણસ્,.દિવ્યા.દિવિજા,.અત્યા.અતનાહ્।[377]
હન્સા.ઇવ.શ્રેનિશસ્.યન્તન્તે।
હંસા.હન્તેર્.ઘ્નન્ત્ય્.અધ્વાનમ્.શ્રેનિશ.ઇતિ.શ્રેનિઃ.શ્રયતેઃ.સમાશ્રિતા.ભવન્તિ।[377]
યદા.આક્ષિસુર્.યદ્.આપન્.દિવ્યમ્.અજ્મમ્.અજનિમાજિમ્.અશ્વાહ્।[377]
અસ્ત્ય્.આદિત્ય.સ્તુતિર્.અશ્વસ્ય.આદિત્યાદ્.અશ્વો.નિસ્તસ્ત.ઇતિ।[377]
``શૂરાદ્.અશ્વમ્.વસવો.નિરત્સ્ત।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।[377]

``કાયમાનો.વના.ત્વમ્.યન્.માતૄર્.અજગન્ન્.અપહ્।
ન.તત્.તે.અગ્નિ8.પ્રમૃસે.નિવર્તનમ્.યદ્.દૂરે.સન્ન્.ઇહ.અભવહ્।[379]
કાયમાનશ્.ચાયમાનઃ.કામયમાન.ઇતિ.વા.વનાનિ.ત્વમ્.યન્.માતૄર્.અપો.અગમઃ.ઉપશામ્યન્.ન.તત્.તે.અગ્નિ8.પ્રમૃસ્યતે..નિવર્તનમ્.દૂરે.યત્.સન્ન્.ઇહ.ભવસિ.જાયમાનહ્।[379]
``લોધમ્.નયન્તિ.પશુ.મન્યમાનાહ્ઽઽ.લુબ્ધમ્.ઋષિમ્.નયન્તિ.પશુમ્.મન્યમાનાહ્।[380]
``શીરમ્.પાવક.શોચિસમ્।ઽઽ.પાવક.દીપ્તમ્।[380]
અનુશાયિનમ્.ઇતિ.વા.આશિનમ્.ઇતિ.વા।[380]

``કનીનકા.ઇવ.વિદ્રધે.નવે.દ્રુપદે.અર્ભકે।
બભ્રૂ.યામેષુ.શોભેતે।ઽઽ.[381]
કનીનક1દ્.કન્યક1દ્।[381]
કન્યા.કમનીયા.ભવતિ,.ક્વ.ઇયમ્.નેતવ્યા.ઇતિ.વા.કમનેન.આનીયત.ઇતિ.વા.કનતેર્.વા.સ્યાત્.કાન્તિ.કર્મણહ્।[381]
કન્યયોર્.અધિસ્થાન.વચનાનિ.સપ્તમ્યા.એકવચનાનિ.ઇતિ.શાકપૂનિહ્।[381-382]
વિદ્ધયોર્.દારુ.પાદ્વોર્.દારુ.દૃણાતેર્.વા.તસ્માદ્.એવ.દ્રુ।[381]
નવ1દ્.નવ.જાત1દ્,.અર્ભક1દ્.અવૃદ્ધ1દ્,.તે.યથા.તદ્.અધિસ્થાનેષુ.શોભેતે.એવમ્.બભ્રૂ.યામેષુ.શોભેતે।[382]
બભ્રુ.ઓર્.અશ્વયોઃ.સંસ્તવહ્।[382]
ઇદંશ્.ચ.મેદાદ્.ઇદંશ્.ચ.મેદાદ્.ઇત્ય્.ઋષિઃ.પ્રસઙ્ખ્યાય.આહ।[382]
``સુવાસ્.ત્વા.અધિ.તુગ્વનિ।ઽઽ.સુવાસ્.તુર્ણદી.તુગ્વ.તીર્થમ્.ભવતિ.તૂર્ણમ્.એતદ્.આયન્તિ।[382]
``કુવિત્.નંસન્તે.મરુતઃ.પુનર્.નહ્।
પુનર્.નો.નમન્તે.મરુતહ્।ઽઽ.નસન્ત.ઇત્ય્.ઉપરિષ્ટાદ્.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।[382]
``યે.તે.મદા.આહનસો.વિહાયસસ્.તેભિર્.ઇન્દ્રંશ્.ચોદય.દાતવે.મઘમ્।ઽઽ.યે.તે.મદા.આહનનવન્તો.વઞ્ચનવન્તસ્.તૈર્.ઇન્દ્રંશ્.ચોદય.દાનાય.મઘમ્।[382]

``ઉપો.અદર્શિ.શુન્ધ્યુવો.ન.વક્ષો.નોધસ્.ઇવ.આવિરકૃત.પ્રિયાનિ।
અદ્મસત્.ન.સતતો.બોધયન્તી.શશ્વત્.તમ્.આગાત્.પુનર્.એયુસીનામ્।ઽઽ.[386]
ઉપાદર્શિ.શુન્ધ્યુવઃ.શુન્ધ્યુર્.આદિત્યો.ભવતિ.શોધનાત્.તસ્ય.એવ.વક્ષો.ભાષો.અભ્યૂધમ્।[386]
ઇદમ્.અપિ.ઇતરદ્.વક્ષસ્.એતસ્માદ્.એવ.અધ્યૂધમ્.કાયે।[386]
શકુનિર્.અપિ.શુન્ધ્યુર્.ઉચ્યતે.શોધનાદ્.એવ.ઉદક.ચરો.ભવત્ય્.આપો.અપિ.શુન્ધ્યુવ.ઉચ્યન્તે.શોધનાદ્.એવ।[386-387]
નોધસ્.ઋષિર્.ભવતિ.નવનમ્.દધાતિ.સ.યથા.સ્તુતિ.આ.કામાન્.આવિસ્કુરુત.એવમ્.ઉસસ્.રૂપાન્ય્.આવિસ્કુરુતે।[387]
અદ્મસદ્.અદ્મ.અન્નમ્.ભવત્ય્.અદ્મસાદિની.ઇતિ.વા.અન્નસાનિની.ઇતિ.વા।[387]
સસતો.બોધયન્તી.શશ્વત્.તમ્.આગાત્.પુનર્.એયુસીનામ્।
સ્વપતો.બોધયન્તી.શાશ્વતિ.કતમ્.આગાત્.પુનર્.આગમિનીનામ્।[387]
``તે.વાસીમન્ત.ઇસ્મિનહ્।ઽઽ.ઈસનિન.ઇતિ.વા.એષનિન.ઇતિ.વા.આર્ષિન.ઇતિ.વા।[387]
વાસીતિ.વાચ્.નામ.વાશ્યત.ઇતિ.સત્યાહ્।[387]
``શંશાવ.અધર્યુ8.પ્રતિ.મે.ગૃણીહિ.ઇન્દ્રાય.વાહઃ.કૃણવાવ.જુસ્તમ્।ઽઽ.[387]
અભિવહન.સ્તુતિમ્.અભિસવન.પ્રવાદામ્.સ્તુતિમ્.મન્યન્ત.ઐન્દ્રી.ત્વ્.એવ.શસ્યતે।[387]
પરિત્કમ્ય.ઇત્ય્.ઉપરિષ્ટાદ્.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।[387]

સુવિતે.સુ.ઇતે.સુગતે.પ્રજાયામ્.અતિ.વા।[387]
સુવિતે.મા.ધાહ્।
ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।[387]
દયતિર્.અનેક.કર્મા।[387]
``નવેન.પૂર્વમ્.દયમાનાઃ.સ્યામ।ઽઽ.ઇત્ય્.ઉપદયા.કર્મા।[388]
``ય.એક.ઇદ્.વિદયતે.વસુ।ઽઽ.ઇતિ.દાન.કર્મા.વા.વિભાગ.કર્મા.વા।[388]
``દુર્વર્તુર્.ભીમો.દયતે.વનાનિ।ઽઽ..ઇતિ.હિંસા.કર્મા।[388]
``ઇમે.સુતા.ઇન્દવઃ.પ્રાતર્.ઇત્વના.સજોસસા.પિબતમ્.અશ્વિના.તાન્।ઽઽ..[388]
અયમ્.હિ.વા.અમૂતિ7.વન્દનાય.મામ્.વાયસો.દોસા.દયમાનો.અબૂબુધત્।
દયમાન.ઇતિ।[388]
નૂ.ચિદ્.ઇતિ.નિપાતઃ.પુરાન.નવયોર્.નૂ.ચ.ઇતિ.ચ।[388]
``અદ્યા.ચિત્.નૂ.ચિત્ત.દર્પો.નદીનામ્।ઽઽ.[388]
અદ્ય.ચ.પુરા.ચ.તદ્.એવ.કર્મ.નદીનામ્।[388]
``નૂ.ચ.પુરા.ચ.સદનમ્.રયીનામ્।ઽઽ.[388]
અદ્ય.ચ.પુરા.ચ.સદનમ્.રયીનામ્।
રયિર્.ઇતિ.ધન.નામ.રાતેર્.દાન.કર્મણહ્।[389]

``વિદ્યામ.તસ્ય.તે.વયમ્.અકૂપારસ્ય.દાવને।ઽઽ.[400]
વિદ્યામ.તસ્ય.તે.વયમ્.અકુપરનસ્ય.દાનસ્ય।[400]
આદિત્યો.અપ્ય્.અકૂપાર.ઉચ્યતે.અકૂપારો.ભવતિ.દૂરપારહ્।[400]
સમુદ્રો.અપ્ય્.અકૂપાર.ઉચ્યતે.અકૂપારો.ભવતિ.મહા.પારહ્।[400]
કચ્છપો.અપ્ય્.અકૂપાર.ઉચ્યતે.અકૂપારસ્.ન.કૂપમ્.ઋચ્છતિ.ઇતિ।[400]
કચ્છપઃ.કચ્છમ્.પાતિ.કચ્છેન.પાતિ.ઇતિ.વા.કચ્છેન.પિબતિ.ઇતિ.વા।[400]
કચ્છઃ.ખચ્છઃ.ખચ્છદહ્।[400]
અયમ્.અપિ.ઇતરો.નદી.કચ્છ.એતસ્માદ્.એવ.કમ્.ઉદકમ્.તેન.છાદ્યતે।[400]
``શિશીતે.શૃણ્ગે.રક્ષસે.વિનિક્ષે।ઽઽ.[400]
નિશ્યતિ.શૃણ્ગે.રક્ષસો.વિનિક્ષનાય।[400]
રક્ષસ્.રક્ષિતવ્યમ્.અસ્માદ્.રહસિ.ક્ષનોતિ.ઇતિ.વા.રાત્રિ7.નક્ષત.ઇતિ.વા।[400]
``અગ્નિઃ.સુતુકઃ.સુતુકેભિર્.અશ્વૈહ્।ઽઽ.[400]
સુતુકનઃ.સુતુકનૈર્.ઇતિ.વા.સુપ્રજાઃ.સુપ્રજોભિર્.ઇતિ.વા।[400]
``સુપ્રાયના.અસ્મિન્.યજ્ઞે.વિ.શ્રયન્તામ્।ઽઽ.સુપ્રગમનાહ્।[400]

``દેવા.નો.યથા.સદમ્.ઇત્.વૃધે.અસન્ન.પ્રાયુવસ્.રક્ષિતારો.દિવેદિવે।ઽઽ.[405]
દેવા.નો.યથા.સદા.વર્ધનાય.સ્યુર્.અપ્રાયુવો.અપ્રમાદ્યન્તો.રક્ષિતારશ્.ચ.અહન્ય્.અહનિ।[405]
ચ્યવન.ઋષિર્.ભવતિ.ચ્યાવયિતા.સ્તોમાનાંશ્.ચ્યવાનમ્.ઇત્ય્.અપ્ય્.અસ્ય.નિગમા.ભવન્તિ।[405]
``યુવંશ્.ચ્યવાનમ્.સનયમ્.યથા.રથમ્.પુનર્.યુવાનંશ્.ચરથાય.તક્ષથુર્।ઽઽ.[406]
યુવાંશ્.ચ્યવનમ્.સનયમ્.પુરાનમ્.યથા.રથમ્.પુનર્.યુવાનંશ્.ચરનાય.તતક્ષથુર્.યુવા.પ્રયૌતિ.કર્માણિ।[406]
તક્ષતિઃ.કરોતિ.કર્મા।[406]
રજસ્.રજતેર્.જ્યોતિષ્.રજસ્.ઉચ્યત.ઉદકમ્.રજસ્.ઉચ્યતે.લોકા.રજાંસ્ય્.ઉચ્યન્તે.અસૃક્.અહની.રજસી.ઉચ્યેતે।[406]
``રજાંસિ.ચિત્રા.વિચરન્તિ.તન્યવહ્।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમગ્.ભવતિ।[406]
હરો.હરતેર્.જ્યોતિષ્.હર.ઉચ્યતે।[406]
ઉદકમ્.હર.ઉચ્યતે।[406]
લોકા.હરાંસ્ય્.ઉચ્યન્તે।[406]
અસૃક્.અહની.હરસી.ઉચ્યેતે।[406]
``પ્રત્ય્.અગ્નિ8.હરસા.હરઃ.શૃણીહિ।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।[406]
``જુહુરે.વિચિતયન્તહ્।ઽઽ.જુહ્વિરે.વિચેતયમાનાહ્।[406]
વ્યન્ત.ઇત્ય્.એષો.અનેક.કર્મા।[406]
``પદમ્.દેવસ્ય.નમસા.વ્યન્તહ્।ઽઽ.ઇતિ.પશ્યતિ.કર્મા।[406]
``વીહિ.શૂર.પુરોળાશમ્।
2.ઇતિ.ખાદતિ.કર્મા।[406]
``વીતમ્.પાતમ્.પયસ.ઉસ્રિયાયાહ્।ઽઽ.[407]
અશ્નીતમ્.પિબતમ્.પયસ.ઉસ્રિયાયાહ્।[407]
ઉસ્રિયા.ઇતિ.ગો.નામ.ઉત્સ્રાવિનો.અસ્યામ્.ભોગા.ઉસ્રા.ઇતિ.ચ।[407]
``ત્વામ્.ઇન્દ્ર.મતિભિઃ.સુતે.સુનીથાસો.વસૂયવહ્।
ગોભિઃ.ક્રાના.અનૂસત।ઽઽ
ગોભિઃ.કુર્વાના.અસ્તોસત।[407]
``આ.તૂ.સિઞ્ચ.હરિમીમ્.દ્રોરુપસ્થે.વાશીભિસ્.તક્ષત.અશ્મન્મયીભિહ્।ઽઽ.આસિઞ્ચ.હરિમ્.દ્રોર્.ઉપસ્થે.દ્રુમમયસ્ય।[407]
હરિઃ.સોમો.હરિત.વર્ણો.અયમ્.અપિ.ઇતરો.હરિર્.એતસ્માદ્.એવ।[407]
વાશીભિસ્.તક્ષત.અશ્મન્મયીભિહ્।[407]
વાશીભિર્.અસ્મમયીભિર્.ઇતિ.વા.વાચ્.ભિર્.ઇતિ.વા।[407]
``સ.શર્ધદર્યો.વિસુનસ્ય.જન્તોર્.મા.શિશ્ન.દેવા.અપિ.ગુરૃતમ્.નહ્।ઽઽ..[407]
સ.ઉત્સહતામ્.યો.વિસુનસ્ય.જન્તોર્.વિસમસ્ય.મા.શિશ્ન.દેવા.અબ્રહ્મચર્યાહ્।[407]
શિશ્નમ્.શ્નથતેહ્।[407]
અપિગુર્.ઋતમ્.નહ્।
સત્યમ્.વા.યજ્ઞમ્.વા।[407]

``આ.ઘા.તા.ગચ્છ.અનુત્તરા.યુગાનિ.યત્ર.જામયઃ.કૃણવન્ન્.અજામિ।
ઉપ.બર્બૃહિ.વૃસભાય.બાહુમ્.અન્યમ્.ઇચ્છસ્વ.સુભગે.પતિમ્.મત્।ઽઽ.
આગમિષ્યન્તિ.તાન્ય્.ઉત્તરાનિ.યુગાનિ.યત્ર.જામયઃ.કરિષ્યન્ત્ય્.અજામિ.કર્માણિ।
જામિ.અતિરેક.નામ.બાલિશસ્ય.વા.અસમાન.જાતીયસ્ય.વા.ઉપજનહ્।
ઉપધેહિ.વૃસભાય.બાહુમ્.અન્યમ્.ઇચ્છસ્વ.સુભગા8.પતિમ્.મદ્.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।

``દૌર્.મે.પિતા.જનિતા.નાભિર્.અત્ર.બન્ધુર્.મે.માતા.પૃથિવી.મહીયમ્।
ઉત્તાનયોશ્ચંવોર્.યોનિર્.અન્તરત્રા.પિતા.દુહિતુર્.ગર્ભમ્.આદાત્।ઽઽ.
દ્યૌર્.મે.પિતા.પિતા.વા.પાલયિતા.વા.જનયિતા,.નાભિર્.અત્ર.બન્ધુર્.મે,.માતા.પૃથિવી.મહતી.ઇયમ્।
બન્ધુઃ.સમ્બન્ધાત્।
નાભિઃ.સમ્નહનાત્.નાભિ.આ.સમ્નદ્ધા.ગર્ભા.જાયન્ત.ઇત્ય્.આહુર્.એતસ્માદ્.એવ.જ્ઞાતીન્ત્.સનાભિ1પ્.ઇત્ય્.આચક્ષતે.સમ્બન્ધુ1પ્.ઇતિ.ચ।
જ્ઞાતિઃ.સંજ્ઞાનાત્।
ઉત્તાનયોશ્ચંવોર્.યોનિર્.અન્તહ્।
ઉત્તાન.ઉત્તતાન.ઊર્ધ્વતાનો.વા।
તત્ર.પિતા.દુહિતૃ6.ગર્ભમ્.દધાતિ.પર્જન્યઃ.પૃથિવિએહ્।
શમ્યુઃ.સુખયુહ્।
``અથા.નઃ.શમ્યોર્.અરપો.દધાત।ઽઽ.
રપસ્.રિપ્રમ્.ઇતિ.પાપ.નામની.ભવતહ્।
શમનંશ્.ચ.રોગાનામ્.યાવનંશ્.ચ.ભયાનામ્।
અથ.અપિ.શમ્યુર્.બાર્હસ્પત્ય.ઉચ્યતે।
``તચ્છમ્.યોર્.આવૃણીમહે.ગાતુમ્.યજ્ઞાય.ગાતુમ્.યજ્ઞપતયે।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।
ગમનમ્.યજ્ઞાય.ગમનમ્.યજ્ઞ.પતિ4।

અદિતિર્.અદીના.દેવ.માતા।

``અદિતિર્.દ્યૌર્.અદિતિર્.અન્તરિક્ષમ્.અદિતિર્.માતા.સ.પિતા.સ.પુત્રહ્।
વિશ્વેદેવા.અદિતિઃ.પઞ્ચ.જના.અદિતિર્.જાતમ્.અદિતિર્.જનિત્વમ્।ઽઽ.ઇત્ય્.અદિતેર્.વિભૂતિમ્.આચષ્ટ.એનાન્ય્.અદીનાનિ.ઇતિ.વા।
``યમ્.એરિરે.ભૃગવહ્ઽઽ.એરિર.ઇતિ.ઈર્તિર્.ઉપસૃષ્ટસ્.અભ્યસ્તહ્।

``ઉત.સ્મૈનમ્.વસ્ત્રમથિ.ન.તાયુમ્.અનુ.ક્રોશન્તિ.ક્ષિતયો.ભરેષુ।
નીચાયમાનમ્.જસુરિમ્.ન.શ્યેનમ્.શ્રવશ્ચાચ્છા.પશુમ્.અચ્ચ.યૂથમ્।ઽઽ.
અપિ.સ્મ.એનમ્.વસ્ત્ર.મથિમ્.ઇવ.વસ્ત્ર.માથિનમ્।
વસ્ત્રમ્.વસ્તેસ્.તાયુર્.ઇતિ.સ્તેન.નામ.સંસ્ત્યાનમ્.અસ્મિન્.પાપકમ્.ઇતિ.નૈરુક્તાસ્.તસ્યતેર્.વા.સ્યાત્।
અનુક્રોશન્તિ.ક્ષિતયઃ.સંગ્રામેષુ।
ભર.ઇતિ.સંગ્રામ.નામ.ભરતેર્.વા.હરતેર્.વા।
નીચાયમાનમ્.નીચૈર્.અયમાનમ્।
નીચૈર્.નિચિતમ્.ભવત્ય્.ઉચ્ચૈર્.ઉચ્ચિતમ્.ભવતિ।
જસ્તમ્.ઇવ.શ્યેનમ્।
શ્યેનઃ.શંસનીયમ્.ગચ્છતિ।
શ્રવશ્ચાચ્છા.પશુમત્.ચ.યૂથમ્।
શ્રવશ્.ચ.અપિ.પશુમત્.ચ.યૂથમ્।
પ્રશંસાંશ્.ચ.યૂથંશ્.ચ.ધનંશ્.ચ.યૂથંશ્.ચ.ઇતિ.વા।
યૂથમ્.યૌતેઃ.સમાયુતમ્.ભવતિ।
``ઇન્ધાન.એનમ્.જરતે.સ્વાધીહ્।ઽઽ.
ગૃણાતિ।
મન્દી.મન્દતેઃ.સ્તુતિ.કર્મણહ્।
``પ્ર.મન્દિને.પિતુમદ્.અર્ચતા.વચહ્।ઽઽ.
પ્રાર્ચત.મન્દિને.પિતુમદ્.વચસ્2।
ગૌર્.વ્યાખ્યાતહ્।

``અત્રાહ.ગોર્.અમન્વત.નામ.ત્વસ્તુર્.અપીચ્યમ્।
ઇત્થા.ચન્દ્રમસો.ગૃહે।ઽઽ
અત્ર.હ.ગોઃ.સમમંસત.આદિત્ય.રશ્મયઃ.સ્વમ્.નામ.અપીચ્યમ્.અપગતમ્.અપચિતમ્.અપિહિતમ્.અન્તર્હિતમ્.વા.અમુત્ર.ચન્દ્રમસો.ગૃહે।
ગાતુર્.વ્યાખ્યાતહ્।
``ગાતુમ્.કૃણવન્ન્.ઉસસો.જનાય।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।
દંસયઃ.કર્માણિ.દંસયન્ત્ય્.એનાનિ।
``કુત્સાય.મન્મન્.નહ્યશ્.ચ.દંસયહ્।ઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।
``સ.તૂતાવ.નૈનમ્.અશ્નોત્ય્.અંહતિહ્।ઽઽ.
સ.તુતાવ.ન.એનમ્.અંહતિર્.અશ્નોત્ય્.અંહતિશ્.ચ.અંહશ્.ચ.અહ્મુશ્.ચ.હન્તેર્.નિરૂધ.ઉપધાદ્.વિપરીતાત્।
``બૃહસ્પતે.ચયસ.ઇત્.પિયારુમ્।ઽઽ.
બૃહસ્પતિ8.યચ્.ચાતયસિ.દેવ.પીયુમ્.પીયતિર્.હિંસા.કર્મા।
વિયુત1દ્.દ્યાવા.પૃથિવી.ઔ.વિયવનાત્।
``સમાન્યા.વિયુતે.દૂરે.અન્તે।ઽઽ.
સમાનમ્.સમ્માન.માત્રમ્.ભવતિ।
માત્રા.માનાત્।
દૂરમ્.વ્યાખ્યાતમ્।
અન્તો.અતતેહ્।
ઋધક્.ઇતિ.પૃથક્.ભાવસ્ય.પ્રવચનમ્.ભવત્ય્.અથ.અપ્ય્.ઋધ્નોતિ.અર્થે.દૃશ્યતે।
``ઋધકયા.ઋધગુતાશમિસ્થાહ્।ઽઽ.
ર્ધ્નુવન્ન્.અયાક્ષીર્.ઋધ્નુવન્ન્.અશમિસ્થા.ઇતિ.ચ।
અસ્યા.ઇતિ.ચ.અસ્ય.ઇતિ.ચ.ઉદાત્તમ્.પ્રથમ.આદેશે.અનુદાત્તમ્.અન્વાદેશે।
તીવ્ર.અર્થતરમ્.ઉદાત્તમ્.અલ્પીયો.અર્થતરમ્.અનુદાત્તમ્।
``અસ્યા.ઊ.સુ.ન.ઉપ.સાતયે.ભુવોહેળમાનો.રરિવામ્.અજાશ્વ.શ્રવસ્યતામ્.અજાશ્વ।ઽઽ.
અસ્યૈ.નઃ.સાતય.ઉપભવ.આલેળમાનો.અક્રુધ્યન્।
રરિવાન્.રાતિર્.અભ્યસ્તહ્।
અજાશ્વ.ઇતિ.પૂસનમ્.આહ,.અજાશ્વા.અજા.અજનાહ્।
અથ.અનુદાત્તમ્।
``દીર્ઘાયુર્.અસ્યા.યઃ.પતિર્.જીવાતિ.શરદઃ.શતમ્।ઽઽ.
દીર્ઘ.આયુસ્.અસ્યા.યઃ.પતિર્.જીવતુ.સ.શરદઃ.શતમ્।
શરદ્.શૃતા.અસ્યામ્.ઓસધયો.ભવન્તિ.શીર્ણા.આપ.ઇતિ.વા।
અસ્ય.ઇત્ય્.અસ્યા.ઇત્ય્.એતેન.વ્યાખ્યાતમ્।

``અસ્ય.વામસ્ય.પલિતસ્ય.હોતુસ્.તસ્ય.ભ્રાતા.મધ્યમો.અસ્ત્ય્.અશ્નહ્।
તૃતીયો.ભ્રાતા.ઘૃતપૃષ્ઠો.અસ્યાત્રાપશ્યમ્.વિશ્પતિમ્.સપ્તપુત્રમ્।ઽઽ.
અસ્ય.વામસ્ય.વનનીયસ્ય.પલિતસ્ય.પાલયિતૃ6.હોતૃ6.હ્વાતવ્યસ્ય.તસ્ય.ભ્રાતા.મધ્યમો.અસ્ત્ય્.અશનહ્।
ભ્રાતા.ભરતેર્.હરતિ.કર્મણો.હરતે.ભાગમ્.ભર્તવ્યો.ભવતિ.ઇતિ.વા।
તૃતીયો.ભ્રાતા.ઘૃત.પૃષ્ઠો.અસ્ય.અયમ્.અગ્નિહ્।
તત્ર.અપશ્યમ્.સર્વસ્ય.પાતારમ્.વા.પાલયિતારમ્.વા.વિશ્પતિમ્.સપ્ત.પુત્રમ્.સપ્તમ.પુત્રમ્.સપર્ણ.પુત્રમ્.ઇતિ.વા।
સપ્ત.સૃપ્તા.સઙ્ખ્યા.સપ્ત.આદિત્ય.રશ્મિ1પ્.ઇતિ.વદન્તિ।

``સપ્ત.યુઞ્જન્તિ.રથમ્.એક.ચક્રમ્.એકો.અશ્વો.વહતિ.સપ્તનામા।
ત્રિનાભિ.ચક્રમ્.અજરમ્.અનર્વમ્.યત્રેમા.વિશ્વા.ભુવનાધિ.તસ્થુહ્।ઽઽ.
સપ્ત.યુઞ્જન્તિ.રથમ્.એક.ચક્રમ્.એક.ચારિનમ્।
ચક્રંશ્.ચકતેર્.વા.ચરતેર્.વા.ક્રામતેર્.વા।
એકો.અશ્વો.વહતિ.સપ્ત.નામા.આદિત્યહ્,.સપ્ત.અસ્મૈ.રશ્મયો.રસાન્.અભિસમ્નામયન્તિ,.સપ્ત.એનમ્.ઋષયઃ.સ્તુવન્તિ\.ઇતિ.વા।
ઇદમ્.અપિ.ઇતરત્.નામ.એતસ્માદ્.એવ.અભિસમ્નામાત્।
સંવત્સર.પ્રધાન.ઉત્તરો.અર્ધર્ચહ્।
ત્રિ.નાભિ.ચક્રમ્.ત્રિ.ઋતુઃ.સંવત્સરો.ગ્રીસ્મો.વર્ષા.હેમન્ત.ઇતિ।
સંવત્સરઃ.સંવસન્તેઽઅસ્મિન્.ભૂતાનિ।
ગ્રીસ્મો.ગ્રસ્યન્તેઽઅસ્મિન્.રસા,.વર્ષા.વર્ષત્ય્.આસુ.પર્જન્યસ્,.હેમન્તો.હિમવાન્,.હિમમ્.પુનર્.હન્તેર્.વા.નિહોતેર્.વા।
અજરમ્.અજરન.ધર્માનમ્.અનર્વમ્.અપ્રત્યૃતમ્.અન્યસ્મિન્।
યત્ર.ઇમાનિ.સર્વાણિ.ભૂતાન્ય્.અભિસંતિષ્ઠન્તે.તમ્.સંવત્સરમ્.સર્વ.માત્રાભિઃ.સ્તૌતિ।
``પઞ્ચારે.ચક્રે.પરિવર્તમાનેઽઽ.ઇતિ.પઞ્ચ.ઋતુતયા।
પઞ્ચ.ઋતુ1પ્.સંવત્સરસ્ય.ઇતિ.ચ.બ્રાહ્મણમ્.હેમન્ત.શિશિરયોઃ.સમાસેન।
``સળર.આહુર્.અર્પિતમ્ઽઽ.ઇતિ.સસ્.ઋતુતયા।
અરાઃ.પ્રત્યૃતા.નાભિ7।
સસ્.પુનઃ.સહતેહ્।
``દ્વાદશારમ્.નહિ.તજ્જરાય।ઽઽ.``.દ્વાદશ.પ્રધયશ્.ચક્રમેકમ્।ઽઽ.ઇતિ.માસાનામ્।
માસા.માનાત્।
પ્રધિઃ.પ્રહિતો.ભવતિ।
એતસ્મિન્ત્.સાકમ્.ત્રિશતા.ન.શઙ્કવોર્.પિતાઃ.સસ્તિર્.ન.ચલાચલાસહ્।ઽઽ..
સસ્તિશ્.ચ.હ.વૈ.ત્રીનિ.ચ.શતાનિ.સંવત્સરસ્ય.અહોરાત્રા.ઇતિ.ચ.બ્રાહ્મણમ્.સમાસેન।
``સપ્ત.શતાનિ.વિંશતિશ્.ચ.તસ્થુહ્।ઽઽ.
સપ્ત.ચ.વૈ.શતાનિ.વિંશતિશ્.ચ.સંવત્સરસ્ય.અહોરાત્રા.ઇતિ.ચ.બ્રાહ્મણમ્.વિભાગેન.વિભાગેન।