Nirukta · અધ્યાય 2

અથ.નિર્વચનમ્
તદ્.યેષુ.પદેષુ.સ્વર.સંસ્કારૌ.સમર્થૌ.પ્રાદેશિકેન.વિકારેણ.(ગુણેન.ભ્).અન્વિતૌ.સ્યાતામ્.તથા.તાનિ.નિર્બ્રૂયાદ્
અથ.અનન્વિતે.અર્થે.અપ્રાદેશિકે.વિકારે.અર્થ.નિત્યઃ.પરીક્ષેત.કેનચિદ્.વૃત્તિ.સામાન્યેન
અવિદ્યમાને.સામાન્યે.અપ્ય્.અક્ષર.વર્ણ.સામાન્યાન્.નિર્બ્રૂયાન્.ન.ત્વ્.એવ.ન.નિર્બ્રૂયાત્
ન.સંસ્કારમ્.આદ્રિયેત.વિશયવત્યો.(હિ.ભ્).વૃત્તયો.ભવન્તિ
યથા.અર્થમ્.વિભક્તીઃ.સન્નમયેત્
પ્રત્તમ્.અવત્તમ્.ઇતિ.ધાતુ.આદી.એવ.શિસ્યેતે
અથ.અપ્ય્.અસ્તેર્.નિવૃત્તિ.સ્થાનેષ્વ્.આદિ.લોપો.ભવતિ.સ્તઃ.સન્તિ.ઇત્ય્
અથ.અપ્ય્.અન્ત.લોપો.ભવતિ.ગત્વા.ગતમ્.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.ઉપધા.લોપો.ભવતિ.જગ્મતુર્.જગ્મુર્.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.ઉપધા.વિકારો.ભવતિ.રાજા.દણ્ડી.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.વર્ણ.લોપો.ભવતિ.તત્ત્વા.યામિ.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.દ્વિ.વર્ણ.લોપસ્.તૃચ.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.આદિ.વિપર્યયો.ભવતિ.જ્યોતિર્.ઘનો.બિન્દુર્.વાટ્ય.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.આદિ.અન્ત.વિપર્યયો.ભવતિ.સ્તોકા.રજ્જુઃ.સિકતાસ્.તર્કુ.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.અન્ત.વ્યાપત્તિર્.ભવતિ

ઓઘો.મેઘો.નાધો.ગાધો.વધૂર્.મધુ.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.વર્ણ.ઉપજન.આસ્થદ્.દ્વારો.ભરૂજ.ઇતિ
તદ્.યત્ર.સ્વરાદ્.અનન્તર.અન્તસ્થ.અન્તર્.ધાતુર્.ભવતિ.તદ્.દ્વિપ્રકૃતીનામ્.સ્થાનમ્.ઇતિ.પ્રદિશન્તિ
તત્ર.સિદ્ધાયામ્.અનુપપદ્યમાનાયામ્.ઇતરયા.ઉપપિપાદયિષેત્
તત્ર.અપ્ય્.એકે.અલ્પ.નિષ્પત્તયો.ભવન્તિ.તદ્.યથા.એતદ્.ઊતિર્.મૃદુઃ.પૃથુઃ.પૃષતઃ.કુણારુમ્.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.ભાષિકેભ્યો.ધાતુભ્યો.નૈગમાઃ.કૃતો.ભાષ્યન્તે.દમૂનાઃ.ક્ષેત્રસાધા.ઇતિ
અથ.અપ્ય્.નૈગમેભ્યો.ભાષિકા.ઉષ્ણમ્.ઘૃતમ્.ઇતિ
અથ.અપિ.પ્રકૃતય.એવ.એકેષુ.ભાષ્યન્તે.વિકૃતય.એકેષુ
શવતિર્.ગતિ.કર્મા.કમ્બોજેષ્વ્.એવ.ભાષ્યતે
કમ્બોજાઃ.કમ્બલ.ભોજાઃ.કમનીય.ભોજા.વા
કમ્બલઃ.કમનીયો.ભવતિ
વિકારમ્.અસ્ય.આર્યેષુ.ભાષન્તે.શવ.ઇતિ
દાતિર્.લવન.અર્થે.પ્રાચ્યેષુ.દાત્રમ્.ઉદીચ્યેષુ
એવમ્.એક.પદાનિ.નિર્બ્રૂયાત્
અથ.તદ્ધિત.સમાસેષ્વ્.એક.પર્વસુ.વા.(ચ.ભ્).અનેક.પર્વસુ.ચ.પૂર્વમ્.પૂર્વમ્.અપરમ્.અપરમ્.પ્રવિભજ્ય.નિર્બ્રૂયાત્
દણ્ડ્યઃ.પુરુષો.દણ્ડ.પુરુષો.દણ્ડમ્.અર્હતિ.ઇતિ.વા.દણ્ડેન.સમ્પદ્યત.ઇતિ.વા
દણ્ડો.દદતેર્.ધારયતિ.કર્મણો.અકૂરો.દદતે.મણિમ્.ઇત્ય્.અભિભાષન્તે
દમનાદ્.ઇત્ય્.ઔપમન્યવો.દણ્ડમ્.અસ્ય.આકર્ષતિ.(આકર્ષત.ભ્).ઇતિ.ગર્હાયામ્
કક્ષ્યા.રજ્જુર્.અશ્વસ્ય.કક્ષમ્.સેવતે
કક્ષો.ગાહતેઃ.ક્સ.ઇતિ.નામ.કરણઃ.ખ્યાતેર્.વા.અનર્થકો.અભ્યાસઃ.કિમ્.અસ્મિન્.ખ્યાનમ્.ઇતિ.કષતેર્.વા
તત્.સામાન્યાન્.મનુષ્ય.કક્ષો.બાહુ.મૂલ.સામાન્યાદ્.અશ્વસ્ય

રાજ્ઞઃ.પુરુષો.રાજ.પુરુષઃ
રાજા.રાજતેઃ
પુરુષઃ.પુરિ.ષાદઃ.પુરિ.શયઃ.પૂરયતેર્.વા
પૂરયત્ય્.અન્તર્.ઇત્ય્.અન્તર.પુરુષમ્.અભિપ્રેત્ય
``યસ્માત્.પરમ્.ન.અપરમ્.અસ્તિ.કિંચિદ્.યસ્માન્.ન.અણીયો.ન.જ્યાયો.અસ્તિ.કશ્ચિત્.ઽઽ.(ટ.10,10,3;.ંઉ.10,4)
``વૃક્ષ.ઇવ.સ્તબ્ધો.દિવિ.તિષ્ઠત્ય્.એકસ્.તેન.ઇદમ્.પૂર્ણમ્.પુરુષેણ.સર્વમ્.ઽઽ.(ટ.10,10,3;.ંઉ.10,4;.ણુ.21-9).ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ
વિશ્ચકદ્રાકર્ષો.વિ.ઇતિ.ચકદ્ર.ઇતિ.શ્વ.ગતૌ.ભાષ્યતે
દ્રાતિ.ઇતિ.ગતિ.કુત્સના
કદ્રાતિ.ઇતિ.દ્રાતિ.કુત્સના
ચકદ્રાતિ.કદ્રાતિ.ઇતિ.સતો.અનર્થકો.અભ્યાસસ્.તદ્.અસ્મિન્ન્.અસ્તિ.ઇતિ.વિશ્ચકદ્રઃ
કલ્યાણ.વર્ણ.રૂપઃ.કલ્યાણ.વર્ણસ્ય.ઇવ.અસ્ય.રૂપમ્
કલ્યાણમ્.કમનીયમ્.ભવતિ
વર્ણો.વૃણોતેઃ
રૂપમ્.રોચતેઃ
એવમ્.તદ્ધિત.સમાસાન્.નિર્બ્રૂયાત્
ન.એક.પદાનિ.નિર્બ્રૂયાત્.ન.અવૈયાકરણાય.ન.અનુપસન્નાય.અનિદંવિદે.વા
નિત્યમ્.હ્ય્.અવિજ્ઞાતુર્.વિજ્ઞાને.અસૂયા
ઉપસન્નાય.તુ.નિર્બ્રૂયાદ્.યો.વા.અલમ્.વિજ્ઞાતુમ્.સ્યાન્.મેધાનિને.તપસ્વિને.વા

``વિદ્યા.હ.વૈ.બ્રાહ્મણમ્.આજગામ.ગોપાય.મા.શેવધિ.શેવધિસ્.તે.અહમ્.અસ્મિ।
``અસૂયકાય.અનૃજ.વેયતાય.ન.મામ્.બ્રૂયા.વીર્યવતી.તથા.સ્યામ્।
``ય.આતૃણત્ત્ય્.અવિતથેન.કર્ણાવ્.અદુહ્ખમ્.કુર્વન્ન્.અમૃતમ્.સમ્પ્રયચ્છન્।
``તમ્.મન્યેત.પિતારમ્.માતારંશ્.ચ.તસ્મૈ.ન.દ્રુહેત્.કતમત્.ચન.અહમ્।
``અધ્યાપિતા.યે.ગુરુમ્.ન.આદ્રિયન્તે.વિપ્રા.વાચા.મનસા.કર્મણા.વા।
``યથા.એવા.તે.ન.ગુરોર્.ભોજનીયાસ્.તથા.એવ.તાન્.ન.ભુનક્તિ.શ્રુતમ્.તત્।
``યમ્.એવ.વિદ્યાઃ.શુચિમ્.અપ્રમત્તમ્.મેધાવિનમ્.બ્રહ્મચર્ય.ઉપપન્નમ્।
``યસ્.તે.ન.દ્રુહ્હેત્.કતમત્.ચન.અહમ્.તસ્મૈ.મા.બ્રૂયા.નિધિપાય.બ્રહ્મન્.ઇતિ।
નિધિઃ.શેવધિર્.ઇતિ।

અથ.અતો.અનુક્રમિષ્યામહ્।
ગૌર્.ઇતિ.પૃથિવ્યા.નામધેયમ્,.યદ્.દૂરમ્.ગતા.ભવતિ।(2,5)
યચ્.ચ.અસ્યામ્.ભૂતાનિ.ગચ્છન્તિ।(2,5)
ગાતેર્.વા.ઔ.કારો.નામ.કરણહ્।(2,5)
અથ.અપિ.પશુ.નામ.ઇહ.ભવત્ય્.એતસ્માદ્.એવ।(2,5)[177]
અથ.અપ્ય્.અસ્યામ્.તાદ્ધિતેન.કૃત્સ્નવત્.નિગમા.ભવન્તિ।(2,5).[ઉસેદ્.ઇન્.અ.દેરિવતિવે.સેન્સે]
``ગોભિઃ.શ્રીનીત.મત્સરમ્।ઽઽ.ઇતિ.પયસહ્।(2,5)[177]
મત્સરઃ.સોમો.મન્દતેસ્.તૃપ્તિ.કર્મણહ્।(2,5)
મત્સર.ઇતિ.લોભ.નામ.અભિમત્ત.એનેન.ધનમ્.ભવતિ।(2,5)[177]
પયસ્.પિબતેર્.વા.પ્યાયતેર્.વા।(2,5)
ક્ષીરમ્.ક્ષરતેર્.ઘસેર્.વા.ઈરો.નામ.કરણહ્,.ઉશીરમ્.ઇતિ.યથા।(2,5)[177]
``અંશુમ્.દુહન્તો.અધ્યાસતે.ગવિઽઽ.ઇત્ય્.અધિસવન.ચર્ણમહ્।(2,5)
અંશુઃ.શમ્.અષ્ટ.માત્રો.ભવત્ય્,.અનનાય.શમ્.ભવતિ.ઇતિ.ચ।(2,5)
ચર્મ.ચરતેર્.વા.ઉચ્ચૃત્તમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા।
અથ.અપિ.ચર્મ.ચ.શ્લેસ્મા.ચ।
``ગોભિઃ.સમ્નદ્ધો.અસિ.વીલયસ્વઽઽ.ઇતિ.રથ.સ્તુતિ7।(2,5)[177]
અથ.અપિ.સ્નાવ.ચ.શ્લેસ્મા.ચ।ઽઽ.ગોભિઃ.સમ્નદ્ધા.પતતિ.પ્રસૂતાઽઽ.ઇતિ.ઇષુ.સ્તુતિ7।(2,5)
જ્યા.અપિ.ગૌર્.ઉચ્યતે।(2,5)
ગવ્યા.ચેત્.તાધિતમ્,.અથ.ચેત્.ન.ગવ્યા.ગમયતિ.ઇસૂન્.ઇતિ।2,5।

``વૃક્ષેવૃક્ષે.નિયતા.અમીમયદ્.ગૌસ્.તતો.વયસ્.પ્રપતાન્.પુરુષાદહ્।ઽઽ.(2,6)
વૃક્ષે.વૃક્ષે.ધનુસિ.ધનુસિ।(2,6)
વૃક્ષો.વ્રશ્ચનાદ્.વૃત્વા.ક્ષામ્.તિષ્ઠતિ.ઇતિ.વા।(2,6)
ક્ષા.ક્ષિયતેર્.નિવાસ.કર્મણહ્।(2,6).[182]
નિયતા.અમીમયદ્.ગૌઃ.શબ્દમ્.કરોતિ।(2,6)
મીમયતિઃ.શબ્દ.કર્મા।(2,6)
તતો.વયસ્.પ્રપતન્તિ.પુરુષાન્.અદનાય।(2,6)
વિર્.ઇતિ.શકુનિ.નામ.વેતેર્.ગતિ.કર્મણહ્।(2,6)
અથ.અપિ.ઇસુ.નામ.ઇહ.ભવત્ય્.એતસ્માદ્.એવ।(2,6).[182]
આદિત્યો.અપિ.ગૌર્.ઉચ્યતે।(2,6)
``ઉત.અદઃ.પરુસે.ગો7।ઽઽ.(2,6)
પર્વવતિ.ભાષ્વતિ.ઇત્ય્.ઔપમન્યવહ્।(2,6).[182]
અથ.અપ્ય્.અસ્ય.એકસ્.રશ્મિશ્.ચન્દ્રમસમ્.પ્રતિ.દીપ્યતે।(2,6)
તદ્.એતેન.ઉપેક્ષિતવ્યમ્,.આદિત્યતો.અસ્ય.દીપ્તિર્.ભવતિ.ઇતિ।(2,6).[182]
``સુસુમ્નઃ.સૂર્ય.રશ્મિશ્.ચન્દ્રમા.ગન્ધર્વઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।(2,6)
સ.અપિ.ગૌર્.ઉચ્યતે।(2,6)
અત્ર.આહ.ગોર્.અમન્વત.ઇતિ.તદ્.ઉપરિષ્ટાદ્.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।(2,6)
સર્વે.અપિ.રશ્મયો.ગાવ.ઉચ્યન્તે।2,6।[182]

``તા.વામ્.વાસ્તૂન્ય્.ઉશ્મસિ.ગમધ્યૈ.યત્ર.ગાવસ્.ભૂરિ.શૃણ્ગા.અયાસહ્।
અત્ર.આહ.તદ્.ઉરુ.ગાયસ્ય.વૃસ્નઃ.પરમમ્.પદમ્.અવભાતિ.ભૂરિ।ઽઽ.તાનિ.વામ્.વાસ્તૂનિ.કામયામહે.ગમનાય.યત્ર.ગાવસ્.ભૂરિ.શૃણ્ગા.બહુ.શૃણ્ગાહ્।(2,7).[186].
ભૂરિ.ઇતિ.બહુનો.નામધેયમ્.પ્રભવતિ.ઇતિ.સતહ્।(2,7).[186]
શૃણ્ગમ્.શ્રયતેર્.વા.શૃણાતેર્.વા.શમ્નાતેર્.વા.શરનાય.ઉદ્ગતમ્.ઇવિ.વા.શિરસો.નિર્ગતમ્.ઇતિ.વા।(2,7).[186]
અયાસો.અયનાહ્।
તત્ર.તદ્.ઉરુ.ગાયસ્ય.વિસ્નોર્.મહા.ગતેઃ.પરમમ્.પદમ્.પરાર્ધ્યસ્થમ્.અવભાતિ.ભૂરિ।(2,7).[186]
પાદઃ.પદ્યતેસ્.તત્.નિધાનાત્.પદમ્।
પશુ.પાદ.પ્રકૃતિઃ.પ્રભાગ.પાદહ્।
પ્રભાગ.પાદ.સામાન્યાદ્.ઇતરાનિ.પદાનિ।
એવમ્.અન્યેસામ્.અપિ.સત્ત્વાનામ્.સંદેહા.વિદ્યન્તે।
તાનિ.ચેત્.સમાન.કર્માણિ.સમાન.નિર્વચનાનિ,.નાના.કર્માણિ.ચેત્.નાના.નિર્વચનાનિ.યથા.અર્થમ્.નિર્વક્તવ્યાનિ।(2,7).[186]
ઇતિ.ઇમાન્ય્.એકવિંશતિઃ.પૃથિવી.નામધેયાન્ય્.અનુક્રાન્તાનિ।
તત્ર.નિરૃતિર્.નિરમનાદ્.ઋચ્છતેઃ.કૃચ્છ્ર.આપત્તિર્.ઇતરા।
સા.પૃથિવ્યા.સંદિહ્યતે,.તયોર્.વિભાગસ્.તસ્યાઃ.એષા.ભવતિ।2,7।[186]

``ય.ઈમ્.ચકાર.ન.સો.અસ્ય.વેદ.ય.ઈમ્.દદર્શ.હિરુગિન્નુ.તસ્માત્।
સ.માતુર્.યોના.પરિવીતો.અન્તર્બહુપ્રજા.નિરૃતિમ્.આવિવેશ।ઽઽ.બહુ.પ્રજાઃ.કૃચ્છ્રમ્.આપદ્યત.ઇતિ.પરિવ્રાજકા.વર્ષ.કર્મા.ઇતિ.નૈરુક્તાહ્।(2,8)[188]
ય.ઈમ્.ચકાર.ઇતિ.કરોતિ.કિરતી.સંદિગ્ધૌ.વર્ષ.કર્મણા।
ન.સો.અસ્ય.વેદ.મધ્યમહ્।
સ.એવ.અસ્ય.વેદ.મધ્યમો.યો.દદર્શ.આદિત્ય.ઉપહિતમ્.સ.માતૃ6.યોનિ7.માતૃ.અન્તરિક્ષમ્.નિર્મીયન્તે.અસ્મિન્.ભૂતાનિ.યોનિર્.અન્તરિક્ષમ્.મહાન્.અવયવઃ.પરિવીતો.વાયુના.અયમ્.અપિ.ઇતરો.યોનિર્.એતસ્માદ્.એવ.પરિયુતો.ભવતિ।
બહુ.પ્રજા.ભૂમિમ્.આપદ્યતે.વર્ષ.કર્મણા।(2,8)[188-189].($)
શાકપૂનિઃ.સંકલ્પયાંશ્.ચક્રે.સર્વા.દેવતા.જાનામિ.ઇતિ।
તસ્મૈ.દેવતા.ઉભય.લિઙ્ગા.પ્રાદુર્બભૂવ।
તામ્.ન.જજ્ઞે।
તામ્.પપ્રછ.વિવિદિસાનિ.ત્વા.ઇતિ।
સા.અસ્મા.એતામ્.ઋચમ્.આદિદેશ.એષા.મદ્દેવતા.ઇતિ।2,8।[189]

``અયમ્.સ.શિઙ્ક્તે.યેન.ગૌર્.અભીવૃતા.મિમાતિ.માયુમ્.ધ્વંસન.અવધિ.શ્રિતા।
સા.ચિત્તિભિર્.ન.હિ.ચકાર.મર્ત્ત્યમ્.વિદ્યુત્.ભવન્તી.પ્રતિ.વવ્રિમ્.ઔહત।ઽઽ.(2,9)[192]
અયમ્.સ.શબ્દાયતે.યેન.ગૌર્.અભિપ્રવૃત્તા.મિમાતિ.માયુમ્.શબ્દમ્.કરોતિ.માયુમ્.ઇવ.આદિત્યમિતિ.વા।
વાચ્.એષા.માધ્યમિકા.ધ્વંસને.મેઘે.અધિશ્રિતા।
સા.ચિત્તિભિઃ.કર્મભિર્.નીચૈર્.નિકરોતિ.મર્ત્ત્ત્યમ્.વિદ્યુત્.ભવન્તી.પ્રત્યૂહતે.વવ્રિમ્।
વવ્રિર્.ઇતિ.રૂપ.નામ.વૃણોતિ.ઇતિ.સતહ્।
વર્ષેન.પ્રચ્છાદ્ય.પૃથિવીમ્.તત્.પુનર્.આદત્તે।2,9।[192]

હિરન્ય.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.પઞ્ચ.દશ।
હિરન્યમ્.કસ્માદ્,.હ્રિયત.આયમ્યમાનમ્.ઇતિ.વા.હ્રિયતે.જનાત્.જનમ્.ઇતિ.વા.હિતરમનમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા.હૃદય.રમનમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા.હર્યતેર્.વા.સ્યત્.પ્રેપ્સા.કર્મણહ્।(2,10)[194]
અન્તરિક્ષ.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સોદશ।
અન્તરિક્ષમ્.કસ્માદ્,.અન્તરા.ક્ષ.અન્તમ્.ભવત્ય્.અન્તર્.ઇમે.ઇતિ.વા.શરીરેષ્વ્.અન્તર્.અક્ષયમ્.ઇતિ.વા।(2,10)[194]
તત્ર.સમુદ્ર.ઇત્ય્.એતત્.પાર્થિવેન.સમુદ્રેન.સંદિહ્યતે।(2,10)[194]
સમુદ્રઃ.કસ્માત્,.સમુદ્દ્રવન્ત્ય્.અસ્માદ્.આપહ્,.સમભિદ્રવન્ત્ય્.એનમ્.આપહ્,.સમ્મોદન્તે.અસ્મિન્.ભૂતાનિ,.સમુદકો.ભવતિ,.સમુનત્તિ.ઇતિ.વા।(2,10)[195]
તયોર્.વિભાગહ્।
તત્ર.ઇતિહાસમ્.આચક્ષતે.દેવાપિશ્.ચ.આર્ષ્તિસેનઃ.શાન્તનુશ્.ચ.કૌરવ્યૌ.ભ્રાતરુ.બભુવતુહ્,.સ.શન્તનુઃ.કનીયાન્.અહિસેચયામ્.ચક્રે.દેવાપિસ્.તપસ્.પ્રતિપેદે।
તતઃ.શાન્તનસ્.રાજ્યે.દ્વાદશ.વર્ષાનિ.દેવો.ન.વવર્શ,.તમ્.ઊચુર્.બ્રાહ્મણા.અધર્મસ્.ત્વયા.ચરિતો.જ્યેસ્થમ્.ભ્રાતરમ્.અન્તરિત્ય.અભિસેચિતમ્.તસ્માત્.તે.દેવો.ન.વર્ષતિ.ઇતિ।
સ.શન્તનુર્.દેવાપિમ્.શિશિક્ષ.રાજ્યેન.તમ્.ઉવાચ.દેવાપિઃ.પુરોહિતસ્.તે.અસાનિ.યાજયાનિ.ચ.ત્વા.ઇતિ।
તસ્ય.એતદ્.વર્ષ.કામ.સૂક્તમ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``આર્ષ્તિસેનો.હોત્રમ્.ઋષિર્.નિસીદન્.દેવાપિર્.દેવ.સુમતિમ્.ચિકિત્વાન્।
સ.ઉત્તરસ્માદ્.અધરમ્.સમુદ્રમ્.અપો.દિવ્યા.અસૃજદ્.વર્ષ્યા.અભિ।ઽઽ
આર્ષ્તિસેન.ઋષ્ટિસેનસ્ય.પુત્ર.ઇસિત.સેનસ્ય.ઇતિ.વા।
સેના.સ.ઈશ્વરા।
સમાન.ગતિર્.વા,.પુત્રઃ.પુરુ.ત્રાયતે.નિપરનાદ્.વા.નુત્.નરકમ્.તતસ્.ત્રાયત.ઇતિ.વા,.ઽઽ.હોત્રમ્.ઋષિર્.નિસીદન્ઽઽ.ઋષિર્.દર્શનાત્.સ્તોમાન્.દદર્શ.ઇત્ય્.ઔપમન્યવસ્,.તદ્.યદ્.એનાંસ્.તપસ્યમાનાન્.બ્રહ્મ.સ્વયમ્ભુ.અભ્યાનર્ષત્.ત.ઋષયો.અભવંસ્.તદ્.ઋસીનામ્.ઋષિત્વમ્.ઇતિ.વિજ્ઞાયતે।
દેવાપિર્.દેવાનામ્.આપ્તિ.આ.સ્તુતિ.આ.ચ.પ્રદાનેન.દેવ.સુમતિમ્.દેવાનામ્.કલ્યાણીમ્.મતિમ્.ચિકિત્વાંસ્.ચેતનાવાન્।
સ.ઉત્તરસ્માદ્.અધરમ્.સમુદ્રમ્.ઉત્તર.ઉદ્ધતતરો.ભવત્ય્,.અધરો.અધરહ્।
અધો.ન.ધાવતિ.ઇત્ય્.ઊર્ધ્વ.ગતિઃ.પ્રતિસિદ્ધા।
તસ્ય.ઉત્તરા.ભૂયસે.નિર્વચનાય।

``યદ્.દેવાપિઃ.શન્તનુ4.પુરોહિતો.હોત્રાય.વૃતઃ.કૃપયન્ન્.અદીધેત્।
દેવ.શ્રુતમ્.વૃષ્ટિ.વનિમ્.રરાનો.બૃહસ્પતિર્.વાચમ્.અસ્મા.અયચ્છત્।ઽઽ
શન્તનુઃ.શમ્.તનો.અસ્તુ.ઇતિ.વા.શમ્.અસ્મૈ.તનુ.આ.અસ્તુ.ઇતિ.વા।
પુરોહિતઃ.પુર.એનમ્.દધતિ।
હોત્રાય.વૃતઃ.કૃપાયમાનો.અન્વધ્યાયદ્,.દેવ.શ્રુતમ્.દેવા.એનમ્.શૃણ્વન્તિ,.ઋષ્ટિ.વનિમ્.વૃષ્ટિ.યાચિનમ્.રરાનસ્.રાતિર્.અભ્યસ્તસ્,.બૃહસ્પતિર્.બ્રહ્મ.આસીત્.સો.અસ્મૈ.વાચમ્.અયચ્છદ્,.બૃહત્.ઉપવ્યાખ્યાતમ્।

સાધારનાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સો.દિવશ્.ચ.આદિત્યસ્ય.ચ।
યાનિ.ત્વ્.અસ્ય.પ્રાધાન્યેન.ઉપરિસ્તાત્.તાનિ.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।
આદિત્યઃ.કસ્માદ્,.આદત્તે.રસાન્,.આદત્તે.ભાષમ્.જ્યોતિષામ્,.આદીપ્તો.ભાષા.ઇતિ.વા.અદિતેઃ.પુત્ર.ઇતિ.વા।
અલ્પ.પ્રયોગમ્.ત્વ્.અસ્ય.એતદ્.આર્ચ.અભ્યામ્નાયે.સૂક્ત.ભાક્.ઽઽ.સૂર્યમ્.આદિતેયમ્ઽઽ.અદિતેઃ.પુત્રમ્।
એવમ્.અન્યાસામ્.અપિ.દેવતાનામ્.આદિત્ય.પ્રવાદાઃ.સ્તુતયો.ભવન્તિ.તદ્.યથા.એતત્.મિત્રસ્ય.વરુણસ્ય.અર્યમન્6.દક્ષસ્ય.ભગસ્ય.અંશસ્ય.ઇતિ।
અથ.અપિ.મિત્રા.વરુણયોહ્।ઽઽ.આદિત્યા.દાનુનસ્પતીઽઽ.દાનપતી।
અથ.અપિ.મિત્રસ્ય.એકસ્ય।ઽઽ.પ્ર.સમિત્ર.મર્તો.અસ્તુ.પ્રયસ્વાન્.યસ્.ત.આદિત્ય.શિક્ષતિ.વ્રતેનઽઽ.ઇત્ય્.અપિ.નિગમો.ભવતિ।
અથ.અપિ.વરુણસ્ય.એકસ્ય.ઽઽ.અથા.વયમ્.આદિત્ય.વ્રતે.તવ।
વ્રતમ્.ઇતિ.કર્મ.નામ.નિવૃત્તિ.કર્મ.વારયતિ.ઇતિ.સતહ્,.ઇદમ્.અપિ.ઇતરદ્.વ્રતમ્.એતસ્માદ્.એવ.વૃણોતિ.ઇતિ.સતસ્,.અન્નમ્.અપિ.વ્રતમ્.ઉચ્યતે.યદ્.આવૃણોતિ.શરીરમ્।

સ્વર્.આદિત્યો.ભવતિ,.સુ.અરનહ્,.સુ.ઈરનહ્,.સુ.ઋતસ્.રસાન્,.સુ.ઋતો.ભાષમ્.જ્યોતિષામ્,.સુ.ઋતસ્..ભાષા.ઇતિ.વા.એતેન.દ્યૌર્.વ્યાખ્યાતા।
પૃશ્નિર્.આદિત્યો.ભવતિ,.પ્રાશ્નુત.એનમ્.વર્ણ.ઇતિ.નૈરુક્તાહ્,.સંસ્પ્રસ્તા.રસાન્,.સંસ્પ્રસ્તા.ભાષમ્.જ્યોતિષામ્,.સંસ્પૃષ્ટો.ભાષા.ઇતિ.વા।
દ્યૌહ્,.સંસ્પૃષ્ટા.જ્યોતિષ્.ભિઃ.પુન્ય.કૃદ્ભિશ્.ચ।
નાક.આદિત્યો.ભવતિ,.નેતા.રસાનામ્.નેતા.ભાષામ્.જ્યોતિષામ્.પ્રનયહ્।
અથ.દ્યૌહ્,.કમ્.ઇતિ.સુખ.નામ.તત્.પ્રતિસિદ્ધમ્.પ્રતિસિધ્યેત।ઽઽ.ન.વા.અમુમ્.લોકમ્.જગ્મુસે.કિંચ.નાકમ્।ઽઽ
ન.વા.અમુમ્.લોકમ્.ગતવતે.નાકમ્,.પુન્ય.કૃતો.હ્ય્.એવ.તત્ર.ગચ્છન્તિ।
ગૌર્.આદિત્યો.ભવતિ,.ગમયતિ.રસાન્,.ગચ્છન્ત્ય્.અન્તરિક્ષે।
અથ.દ્યૌર્.યત્.પૃથિવી.આ.અધિ.દૂરમ્.ગતા.ભવતિ.યચ્.ચ.અસ્યામ્.જ્યોતીંસિ.ગચ્છન્તિ।
વિસ્તપ્.આદિત્યો.ભવત્ય્,.આવિસ્તસ્.રસાન્,.આવિસ્તો.ભાષમ્.જ્યોતિષામ્,.આવિસ્તો.ભાષા.ઇતિ.વા।
અથ.દ્યૌર્,.આવિસ્તા.જ્યોતિષ્.ભિઃ.પુન્ય.કૃત્.ભિશ્.ચ।
નભસ્.આદિત્યસ્.ભવતિ,.નેતા.રસાનામ્,.નેતા.ભાષામ્.જ્યોતિષામ્.પ્રનયો.અપિ.વા,.ભન.એવ.સ્યાદ્.વિપરીતસ્,.ન.ન.ભાતિ.ઇતિ.વા.એતેન.દ્યૌર્.વ્યાખ્યાતા।

રશ્મિ.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.પઞ્ચ.દશ,.રશ્મિર્.યમનાત્,.તેષામ્.આદિતઃ.સાધારનાનિ.પઞ્ચ.અશ્વ.રશ્મિભિહ્।
દિશ્.નામાન્ય્.ઉત્તરાન્ય્.અસ્તૌ।
દિશઃ.કસ્માદ્,.દિશતેર્.આસદનાદ્.અપિ.વા.અભ્યશનાત્।
તત્ર.કાસ્થાઃ.ઇત્ય્.એતદ્.અનેકસ્ય.અપિ.સત્ત્વસ્ય.નામ.ભવતિ।
કાસ્થા.દિશો.ભવન્તિ,.ક્રાન્ત્વા.સ્થિતા.ભવન્તિ।
કાસ્થા.ઉપદિશો.ભવન્તિ,.ઇતરેતરમ્.ક્રાન્ત્વા.સ્થિતા.ભવન્ત્ય્।
આદિત્યો.અપિ.કાસ્થા.ઉચ્યતે,.ક્રાન્ત્વા.સ્થિતો.ભવતિ।
આજિ.અન્તો.અપિ.કાસ્થા.ઉચ્યતે,.ક્રાન્ત્વા.સ્થિતસ્.ભવતિ।
આપો.અપિ.કાસ્થા.ઉચ્યન્તે,.ક્રાન્ત્વા.સ્થિતા.ભવન્તિ.ઇતિ.સ્થાવરાનામ્।

``અતિષ્ઠન્તીનામ્.અનિવેશનાનામ્.કાસ્થાનામ્.મધ્યે.નિહિતમ્.શરીરમ્।
વૃત્રસ્ય.નિન્યમ્.વિચરન્ત્ય્.આપો.દીર્ઘમ્.તમસ્.આશયદ્.ઇન્દ્ર.શત્રુહ્।ઽઽ
``અતિષ્ઠન્તીનામ્ઽઽ.અનિવિશમાનાનામ્.ઇત્ય્.અસ્થાવરાનામ્.કાસ્થાનામ્.મધ્યે.ઽઽ.નિહિતમ્.શરીરમ્ઽઽ.મેઘહ્।
શરીરમ્.શરીરમ્($).શૃણાતેઃ.શમ્નાતેર્.વા।
વૃત્રસ્ય.નિન્યમ્.નિર્ણામમ્.વિચરન્તિ.વિજાનન્ત્ય્.આપ.ઇતિ।
દીર્ઘમ્.દ્રાઘતેસ્.તમસ્.તનોતેહ્।
આશયત્.આશેતેહ્।
ઇન્દ્ર.શત્રુર્.ઇન્દ્રો.અસ.શમયિતા.વા.શાતૈતા.વા.તસ્માદ્.ઇન્દ્ર.શત્રુહ્।
તત્.કો.વૃત્રસ્,.મેઘ.ઇતિ.નૈરુક્તાસ્,.ત્વાસ્ત્રો.અસુર.ઇત્ય્.ઐતિહાસિકા।
અપામ્મ્.ચ.જ્યોતિષશ્.ચ.મિશ્રી.ભાવ.કર્મણો.વર્ષ.કર્મ.જાયતે,.તત્ર.ઉપમા.અર્થેન.યુદ્ધ.વર્ણા.ભવન્તિ।
અહિવત્.તુ.ખલુ.મન્ત્ર.વર્ણા.બ્રાહ્મણ.વાદાશ્.ચ।
વિવૃદ્ધિ.આ.શરીરસ્ય.સ્રોતાંસિ.નિવારયામ્.ચકાર,.તસ્મિન્.હતે.પ્રસસ્યન્દિર.આપસ્,.તદ્.અભિવાદિની.એષા.ઋચ્.ભવતિ।

``દાસ.પત્નીર્.અહિ.ગોપા.અતિષ્ઠન્.નિરુદ્ધા.આપઃ.પનિના.ઇવ.ગાવહ્।
અપામ્.બિલમ્.અપિહિતમ્.યદ્.આસીદ્.વૃત્રમ્.જઘન્વામ્.અપ.તદ્.વવાર।ઽઽ
દાસ.પત્નીર્.દાસ.અધિપત્ની.ઓ,.દાસો.દસ્યતેર્.ઉપદાસયતિ.કર્માણ્ય્.અહિ.ગોપા.અતિષ્ઠન્.અહિના.ગુપ્તાહ્।
અહિર્,.અયનાદ્,.એત્ય્.અન્તરિક્ષે.અયમ્.અપિ.ઇતરો.અહિર્.એતસ્માદ્.એવ($),.નિર્હ્રસિત.ઉપસર્ગ.આહન્તિતિ।
``નિરુદ્ધા.આપઃ.અહિના.ઇવ.ગાવહ્।ઽઽ.પનિર્.વનિજ્.ભવતિ,.પનિઃ.પનનાદ્,.વનિજ્.પન્યમ્.નેનેક્તિ।
``અપામ્.બિલમ્.અપિહિતમ્.યદ્.આસીત્।ઽઽ.બિલમ્.ભરમ્.ભવતિ,.બિભર્તેહ્।
``વૃત્રમ્.જઘ્નિવાન્.અપ.વવાર.(તદ્)।ઽઽ.વૃત્રો.વૃણોતેર્.વા.વર્તતેર્.વા.વર્ધતિ.વા।
યદ્.અવૃણોત્.તદ્.વૃત્રસ્ય.વૃત્રત્વમ્.ઇતિ.વિજ્ઞાયતે।
યદ્.અવર્તત.તદ્.વૃત્રસ્ય.વૃત્રત્વમ્.ઇતિ.વિજ્ઞાયતે।
યદ્.અવર્ધત.તદ્.વૃત્રસ્ય.વૃત્રત્વમ્.ઇતિ.વિજ્ઞાયતે।

રાત્રિ.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.ત્રયોવિંશતિહ્।
રાત્રિઃ.કસ્માત્,.પ્રરમયતિ.ભૂતાનિ.નક્તમ્.ચારીન્ય્,.ઉપરમયતિ.ઇતરાનિ.ધ્રુવીકરોતિ,.રાતેર્.વા.સ્યાદ્.દાન.કર્મણહ્,.પ્રદીયન્તે.અસ્યામ્.અવશ્યાયાહ્।
ઉસસ્.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સોદશ।
ઉસસ્1.કસ્માદ્,.ઉચ્છતિ.ઇતિ.સત્યા।
રાત્રેર્.અપરઃ.કાલસ્,.તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``ઇદમ્.શ્રેસ્થમ્.જ્યોતિષામ્.જ્યોતિષ્.આગાત્.ચિત્રઃ.પ્રકેતો.અજનિસ્ત.વિભ્વા।
યથા.પ્રસૂતા.સવિતૃ6.સવાય.એવા.રાત્રિ.ઉસસે.યોનિમ્.આરૈક્।ઽઽ
``ઇદમ્.શ્રેસ્થમ્.જ્યોતિષામ્.જ્યોતિષ્ઽઽ.આગમત્.ચિત્રમ્.પ્રકેતનમ્.પ્રજ્ઞા.તતમ્.અજનિસ્ત.વિભૂત.તમમ્.ઽઽ.યથા.પ્રસૂતા.સવિતૃ6ઽઽ.પ્રસવાય.રાત્રિર્.આદિત્યસ્ય.એવમ્.રાત્રિ.ઉસસે.યોનિમ્.અરિચત્.સ્થાનમ્।
સ્ત્રી.યોનિર્,.અભિયુત.એનામ્.ગર્ભહ્।
તસ્યા.એષા.અપરા.ભવતિ।

``રુશદ્વત્સા.રુશતી.શ્વેત્યા.આગાદ્.આરૈક્.ઉ.કૃસ્ના.સદનાન્ય્.અસ્યાહ્।
સમાન.બન્ધૂ.અમૃતે.અનૂચી.દ્યાવા.વર્ણંશ્.ચરત.આમિનાને।ઽઽ
રુશત્.વત્સા.સૂર્ય.વત્સા,.રુશદ્.ઇતિ.વર્ણ.નામ,.રોચતેર્.જ્વલતિ.કર્મણહ્।
સૂર્યમ્.અસ્યા.વત્સમ્.આહ,.સાહચર્યાદ્.રસ.હરનાદ્.વા।
``રુશતી.શ્વેત્યાગાત્।ઽઽ.શ્વેત્યા.શ્વેતતેર્.અરિચત્.કૃસ્ના.સદનાય્.અસ્યાઃ.કૃસ્ન.વર્ણા.રાત્રિહ્।
કૃસ્નમ્.કૃસ્યતેર્.નિકૃષ્ટો.વર્ણહ્।
અથ.એને.સંસ્તૌતિ.સમાન.બન્ધૂ.સમાન.બન્ધન1દ્.અમૃત1દ્.અમરન.ધર્માનાવ્,.અનૂચી.અનૂચ્યાવ્.ઇતિ.ઇતરેતરમ્.અભિપ્રેત્ય,.ઽઽ.દ્યાવા.વર્ણંશ્.ચરતસ્ઽઽ.તે.એવ.દ્યાવૌ,.દ્યોતનાદ્।
અપિ.વા.દ્યાવા.ચરતસ્.તયા.સહ.ચરતસ્.ઇતિ.સ્યાદ્।
આમિનાને.આમિન્વાને.અન્યોન્યસ્ય.અધ્યાત્મમ્.કુર્વાને।
અહર્.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.દ્વાદશ।
અહર્.કસ્માદ્.ઉપાહરન્ત્ય્.અસ્મિન્.કર્માણિ।
તસ્ય.એષ.નિપાતસ્.ભવતિ.વૈશ્વાનરીયાયામ્.ઋચિ।

``અહર્.ચ.કૃસ્નમ્.અહર્.અર્જુનંશ્.ચ.વિવર્તેતે.રજસી.વેદ્યાભિહ્।
વૈશ્વાનરો.જાયમાનો.ન.રાજા.અવાતિરત્.જ્યોતિષા.અગ્નિસ્.તમાંસિ।ઽઽ
અહર્.ચ.કૃસ્નમ્.રાત્રિઃ.શુક્લંશ્.ચ.અહર્.અર્જુનમ્.વિવર્તેતે.રજસી.વેદ્યાભિર્.વેદિતવ્યાભિઃ.પ્રવૃત્તિભિર્,.વૈશ્વાનરો.જાયમાન.ઇવ.ઉદ્યન્ન્.આદિત્યઃ.સર્વેષામ્.જ્યોતિષામ્.રાજા.અવાહન્ન્.અગ્નિર્.જ્યોતિષા.તમાંસિ।
મેઘ.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.ત્રિંશત્।
મેઘઃ.કસ્માત્,.મેહતિ.ઇતિ.સતહ્।
આ.ઉપર.ઉપલ.ઇત્ય્.એતેભ્યામ્.સાધારનાનિ.પર્વત.નામભિહ્।
ઉપર.ઉપલો.મેઘસ્.ભવત્ય્,.ઉપરમન્તે.અસ્મિન્ન્.અભ્રાન્ય્,.ઉપરતા.અપિ.ઇતિ.વા,.તેષામ્.એષા.ભવતિ।

``દેવાનામ્.માના7.પ્રથમા.અતિષ્ઠન્.કૃણ્તત્રાદ્.એષામ્.ઉપરા.ઉદાયન્।
ત્રયસ્.તપન્તિ.પૃથિવીમ્.અનૂપા.દ્વા.બૃબૂકમ્.વહતઃ.પુરીસમ્।ઽઽ
દેવાનામ્.નિર્માને.પ્રથમા.અતિષ્ઠન્.માધ્યમકા.દેવ.ગનાહ્।
પ્રથમ.ઇતિ.મુખ્ય.નામ,.પ્રતમસ્.ભવતિ।
કૃણ્તત્રમ્.અન્તરિક્ષમ્.વિકર્તનમ્.મેઘાનામ્।
વિકર્તનેન.મેઘાનામ્.ઉદકમ્.જાયતે।
ત્રયસ્.તપન્તિ.પૃથિવીમ્.અનૂપાહ્।
પર્જન્યો.વાયુર્.આદિત્યઃ.શીત.ઉસ્ન.વર્ષૈર્.ઓષસ્હીઃ.પાચયન્તિ,.અનૂપા.અનુવપન્તિ.લોકાન્ત્.સ્વેન.સ્વેન.કર્મણા।
અયમ્.અપિ.ઇતરો.અનૂપ.એતસ્માદ્.એવ.અનૂપ્યત.ઉદકેન,.અપિ.વા.[આપ્નોતેહ્].અન્વાપ્.ઇતિ.સ્યાદ્.યથા.પ્રાક્.ઇતિ।
તસ્ય.અનૂપ.ઇતિ.સ્યાદ્.યથા.પ્રાચીનમ્.ઇતિ।
દ્વા.બૃબૂકમ્.બહતઃ.પુરીસમ્।
વાયુ.આદિત્યા.ઉદકમ્।
બૃબૂકમ્.ઇત્ય્.ઉદક.નામ,.બ્રવીતેર્.વા.શબ્દ.કર્મણો.ભ્રંશતેર્.વા।
પુરીસમ્.પૃણાતેઃ.પૂરયતેર્.વા।

વાચ્.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સપ્ત.પઞ્ચાશત્।
વાચ્.કસ્માદ્,.વચેહ્।
તત્ર.સરસ્વતી.ઇત્ય્.એતસ્ય.નદીવદ્.દેવતાવત્.ચ.નિગમા.ભવન્તિ.તદ્.યદ્.દેવતાવદ્.ઉપરિસ્તાત્.તદ્.વ્યાખ્યાસ્યામહ્।
અથ.એતત્.નદીવત્।

``ઇયમ્.શુસ્મેભિર્.બિસખા.ઇવ.અરુજત્.સાનુ.ગિરીનામ્.તવિસેભિર્.ઊર્મિભિહ્।
પારાવતઘ્નીમ્.અવસે.સુવૃક્તિભિઃ.સરસ્વતીમ્.ઇવ.અસેમ.ધીતિભિહ્।ઽઽ
ઇયમ્.શુસ્મૈઃ.શોસનૈઃ.શુસ્મમ્.ઇતિ.બલ.નામ,.શોસયતિ.ઇતિ.સતો।
બિસમ્.બિષ્યતેર્.ભેદન.કર્મણો.વૃદ્ધિ.કર્મણો.વા।
સાનુ.સમુછ્રિતમ્.ભવતિ.સમુન્નુન્નમ્.ઇતિ.વા।
મહત્.ભિર્.ઊર્મિભિહ્।
પારાવતઘ્નીમ્.પારાવારઘાતિનીમ્,.પારમ્.પરમ્.ભવત્ય્.અવારમ્.અવરમ્.અવનાય.સુપ્રવૃક્તિભિઃ.શોભનાભિઃ.સ્તુતિભિઃ.સરસ્વતીમ્.નદીમ્.કર્મભિઃ.પરિચરેમ।
ઉદક.નામાન્ય્.ઉત્તરાન્ય્.એકશતમ્।
ઉદકમ્.કસ્માત્,.ઉનત્તિ.ઇતિ.સતહ્।
નદી.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સપ્ત.ત્રિંશત્।
નદી.અઃ.કસ્માત્,.નદના.ઇમા.ભવન્તિ.શબ્દવત્યહ્।
બહુલમ્.આસામ્.નૈઘણ્ટુકમ્.વૃત્તમ્.આશ્ચર્યમ્.ઇવ.પ્રાધાન્યેન।
તત્ર.ઇતિહાસમ્.આચક્ષતે,.વિશ્વામિત્ર.ઋષિઃ.સુદાસઃ.પૈજવનસ્ય.પુરોહિતો.બભૂબ।
વિશ્વામિત્રઃ.સર્વ.મિત્રઃ.સર્વમ્.સંસૃતમ્,..સુદાસ્.કલ્યાણ.દાનહ્,.પૈજવનઃ.પિજવનસ્ય.પુત્રહ્,.પિજવનઃ.પુનઃ.સ્પર્ધનીય.જવો.વા.અમિશ્રીભાવ.ગતિર્.વા।
સ.વોત્ત,.ગૃહીત્વા.વિપાટ્.શુતુદ્રી.ઓઃ.સમ્ભેદમ્.આયયાવ્.અનુયયુર્.ઇતરે।
સ.વિશ્વામિત્રો.નદીસ્.તુસ્તાવ,.ગાધા.ભવત.ઇત્ય્.અપિ.દ્વિવત્.અપિ.બહુવત્.તદ્.યદ્.દ્વિવત્.ઉપરિસ્તાત્.તદ્.વ્યાખ્યાસ્યામો.અથ.એતદ્.બહુવત્।

``રમધ્વમ્.મે.વચસે.સોમ્યાય.ઋતાવરીર્.ઉપ.મુહુર્તમ્.એવૈહ્।
પ્ર.સિન્ધુમ્.અચ્છા.બૃહતી.મનીસા.અવસ્યુર્.અહ્વે.કુસિકસ્ય.સૂનુહ્।ઽઽ
ઉપરમધ્વમ્.મે.વચસે.સોમ્યાય.સોમ.સમ્પાદિને,.ઋતાવરીર્.ઋતવત્ય।
ઋતમ્.ઇત્ય્.ઉદક.નામ.પ્રત્ય્.ઋતમ્.ભવતિ।
મુહૂર્તમ્.એવૈર્.અયનૈર્.અવનૈર્.વા।
મુહૂર્તો.મુહુર્.ઋતુર્,.ઋતુર્.અર્તેર્.ગતિ.કર્મણો,.મુહુર્.મૂધ.ઇવ.કાલસ્.યાવદ્.અભીક્ષ્નમ્.ચ.ઇતિ।
અભીક્ષ્નમ્.અભિક્ષનમ્.ભવતિ,.ક્ષનઃ.ક્ષનોતેઃ.પ્રક્ષ્નુતઃ.કાલહ્।
કાલઃ.કાલયતેર્.ગતિ.કર્મણહ્।
પ્રાભિહ્વયામિ.સિન્ધુમ્.બૃહત્યા.મહત્યા.મનીસયા,.મનસ.ઈસયા.સ્તુતિ.આ.પ્રજ્ઞયા.વા,.અવનાય.કુશિકસ્ય.સૂનુહ્।
કુશિકસ્.રાજા.બભૂવ,.ક્રોશતેઃ.શબ્દ.કર્મણહ્,.ક્રંશતેર્.વા.સ્યાત્.પ્રકાશયતિ.કર્મણઃ.સાધુ.વિક્રોશયિતા.અર્થાનામ્.ઇતિ.વા।
નદી.અઃ.પ્રત્યૂચુહ્।

``ઇન્દ્રો.અસ્માન્.અરદદ્.વજ્ર.બાહુર્.અપાહન્.વૃત્રમ્.પરિધિમ્.નદીનામ્।
દેવો.અનયત્.સવિતા.સુપાનિસ્.તસ્ય.વયમ્.પ્રસવે.યામ.ઊર્વીહ્।ઽઽ
ઇન્દ્રો.અસ્માન્.અરદદ્.વજ્ર.બાહુર્,.રદતિઃ.ખનતિ.કર્મા।
અપાહન્.વૃત્રમ્.પરિધિમ્.નદીનામ્.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।
દેવો.અનયત્.સવિતા.સુપાનિઃ.કલ્યાણ.પાનિહ્।
પાનિઃ.પનાયતેઃ.પૂજા.કર્મણહ્,.પ્રગૃહ્ય.પાની.દેવાન્.પૂજયન્તિ।
તસ્ય.વયમ્.પ્રસવે.યામ.ઉર્વીહ્।
ઉર્વી.અઃ.ઊર્ણોતેર્.વૃણોતેર્.ઇત્ય્.ઔર્ણવાભહ્।
પ્રત્યાખ્યાય.અન્તત.આશુશ્રુવુહ્।

``આ.તે.કારસ્.શૃણવામા.વચાંસિ.યયાથ.દૂરાદ્.અનસા.રથેન।
નિ.તે.નંસૈ.પીપ્યાના.ઇવ.યોષા.મર્યાયા.ઇવ.કન્યા.શશ્વચૈ.તે।ઽઽ
આશૃણવામ.તે.કારો.વચનાનિ,.યાહિ.દૂરાદ્.અનસા.ચ.રથેન.ચ,.નિનમામ.તે.પાયયમાના.ઇવ.યોષા.પુત્રમ્,.મર્યાયા.ઇવ.કન્યા.પરિસ્વજનાય.નિનમા.ઇતિ.વા।
અશ્વ.નામાન્ય્.ઉત્તરાનિ.સદ્વિંશતિહ્।
તેષામ્.અસ્તા.ઉત્તરાનિ.બહુવત્।
અશ્વઃ.કસ્માદ્,.અશ્નુતે.અધ્વાનમ્,.મહા.અશનો.ભવતિ.ઇતિ.વા।
તત્ર.દધિક્રા.ઇત્ય્.એતદ્.દધત્ક્રામતિ.ઇતિ.વા.દધત્.ક્રન્દતિ.ઇતિ.વા.દધદ્.આકારી.ભવતિ($).ઇતિ.વા।
તસ્ય.અશ્વવદ્.દેવતાવત્.ચ.નિગમા.ભવન્તિ।
તદ્.યદ્.દેવતાવદ્.ઉપરિસ્તાત્.તદ્.વ્યાખ્યાસ્યામો.અથ.એતદ્.અશ્વવત્।

``ઉત.સ્ય.વાજી.ક્ષિપનિમ્.તુરન્યતિ.ગ્રીવાયામ્.બદ્ધો.અપિકક્ષ.આસનિ।
ક્રતુમ્.દધિક્રા.અનુ.સંતવીત્વત્.પથામ્.અઙ્કાંસ્ય્.અન્વાપનીફનત્।ઽઽ
અપિ.સ,.વાજી.વેજનવાન્,.ક્ષેપનમ્.અનુ,.તૂર્ણમ્.અશ્નુતે.અધ્વાનમ્,.ગ્રીવાયામ્.બદ્ધસ્,.ગ્રીવા.ગિરતેર્.વા.ગૃણાતેર્.વા.ગૃહ્ણાતેર્.વા,.અપિકક્ષ.આસનિ.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।
ક્રતુમ્.દધિક્રાઃ.કર્મ.વા.પ્રજ્ઞામ્.વા.અનુસંતવીત્વત્।
તનોતેઃ.પૂર્વયા.પ્રકૃતિ.આ.નિગમહ્।
પથામ્.અઙ્કાંસિ.પથામ્.કુતિલાનિ,.પન્થાઃ.પતતેર્.વા.પદ્યતેર્.વા.પન્થતેર્.વા।
અઙ્કો.અઞ્ચતેર્.આપનીફનત્.ઇતિ.ફનતેશ્.ચર્કરીત.વૃત્તમ્।
દશ.ઉત્તરાન્ય્.આદિસ્ત.ઉપયોજનાનિ.ઇત્ય્.આચક્ષતે.સાહચર્ય.જ્ઞાનાય।
જ્વલતિ.કર્માણ.ઉત્તરે.ધાતુ1પ્.એકાદશ।
તાવન્ત્ય્.એવ.ઉત્તરાનિ.જ્વલતો.નામધેયાનિ.નામધેયાનિ।