નવસાહસાઙ્કચરિત · અધ્યાય 12

અથ માનવમીનલક્ષ્મણો મણિપર્યઙ્કગતસ્ય તસ્ય સા
અપતત્ ફણિરાજકન્યકા જગદેકાભરણમ્ સ્મૃતેઃ પથિ ॥

વ્યધિત પ્રણયં દૃશાં પુરઃ કમનીયેષુ સ યેષુ વસ્તુષુ
જનિતોત્કલિકાશતૈઃ સસ્ તૈર્ અરતેર્ આયતનં વ્યધીયત ॥

મુહુર્ અઙ્ગલતાવિવર્તનૈઃ શ્વસિતૈઃ શૂન્યવિલોકનેન ચ
ક્ષિતિભર્તુર્ ઉપાન્તવર્તિના મદનાકલ્પકમ્ અન્વમીયત ॥

કદલીદલદત્તમારુતો હૃદયન્યસ્તમૃણાલકન્દલઃ
અથ તસ્ય બભૂવ યત્નવાન્ ઉપચારે શિશિરે રમાઙ્ગદઃ ॥

અભવદ્ દ્વયમ્ એવ ભૂપતેઃ સ્મરતપ્તસ્ય મનોવિનોદનમ્
સુદૃશઃ સઃ કરાતિથિઃ શરઃ સશ્ ચ હારઃ સ્તનચન્દનાઙ્કિતઃ ॥

મદનાન્તરિતો ઽપિ લઙ્ઘિતઃ પથિ જાતેન પરિશ્રમેણ સ
સ્તિમિતઃ ક્ષણમ્ આસ્ત કૌમુદી વિશદક્ષૌમતિરોહિતાનનઃ ॥

અથ પાર્શ્વચરેણ સાદરં મૃદુસંવાહિતપાદપલ્લવઃ
સઃ કુરઙ્ગદૃશેવ નિદ્રયા ચતુરં લોચનયોર્ અચુમ્બ્યત ॥

સ્વપુરોપવને સમુત્સુકઃ સુમુખીં સ્વપ્નપ્રથેન પાર્થિવઃ
અવતંસિતહેમપઙ્કજામ્ અથ તામ્ અઙ્કગતાં વ્યલોકયત્ ॥

અભિકાન્તમ્ અપાઙ્ગપાતિના જિતનીલાબ્જદલેન ચક્ષુષા
દધતીમ્ અપવર્તિતં હ્રિયા મુખમ્ આપાણ્ડુકપોલમણ્ડલમ્ ॥

શરદિન્દુમરીચિનિર્મલં વિગલદ્વેપથુના સ્તનાંશુકમ્
મુહુર્ આક્ષિપતીમ્ અલક્ષિતમ્ શ્લથમુક્તાવલયેન પાણિના ॥

નવપલ્લવકાન્તિના કિમ્ અપ્ય્ અચિરાવાસિતપુષ્પકેતુના
લલિતામ્ અધરેણ બિભ્રતીં મુખચન્દ્રાંશુસટાં સ્મિતચ્છટામ્ ॥

જગદેકવિલોકનોત્સવે વપુષિ સ્વેદકણૈર્ અલઙ્કૃતામ્
ઉદિતામ્ ઇવ મન્દરાહતાત્ ઉદધેર્ લગ્નસુધાલવાં શ્રિયમ્ ॥

વલિતાહિતનિઃસહાઙ્ગુલિ સ્વકરશ્લેષવિશેષકમ્પિનિ
પુલકિન્ય્ અધિકં વિમુઞ્ચતીં ચકિતં વામકુચે વિલોચને ॥

અતિભાસુરરત્નકુણ્ડલામ્ અતિકાન્તાયતહારમણ્ડલામ્
જઘનશ્લથહેમમેખલામ્ અસમેષોર્ અધિદેવતામ્ ઇવ ॥

અથ સસ્મિતમ્ આત્તવેપથુઃ પતિતો મન્મથપત્રિણાં પથિ
ઇતિ તાં પ્રણયાર્દ્રગિરા સઃ કિલામ્ભોજમુખીમ્ અવોચત્ ॥

વલિતં ન વિભાતિ પૃષ્ઠતઃ કબરીકાન્તમ્ ઇદં તવાનનમ્
અયિ નીલપયોધલેખયા સઃ પરિષ્વઙ્ગમ્ ઇવેન્દુમણ્ડલમ્ ॥

ઇદમ્ અઙ્ગદવર્તિના કરૈર્ મણિના રુદ્ધમ્ ઇવેરિતં હ્રિયા
ન સમર્થમિતોપવર્તિતું વદનં તે લલિતાઙ્ગિ કા ગતિઃ ॥

ઇદમ્ અર્ધવિલોકિતાધરં મધુરાપાઙ્ગતરઙ્ગિતેક્ષણમ્
શ્રિયમ્ આતનુતે સિતાસિતં સુતનુ ત્ર્યશ્રુવિલોકિતં તવ ॥

મિલિતસ્ તવ ગણ્ડલેખયા સુદતિ સ્વેદલવાર્દ્રપત્રયા
કિમ્ અપિ સ્પૃહણીય એષ મે મરુદાસન્નદિવાન્તશીતલઃ ॥

અયમ્ ઉત્પલઃપત્રલોચને તવ બિમ્બાધરપાટલચ્છવિઃ
અવલોકય કર્તુમ્ ઈહતે પદમ્ અસ્તાચલચૂલકે રવિઃ ॥

દુરિતઘ્નમ્ ઇદં સુદર્શનં દધતા બિમ્બમ્ અનૂરુસારથેઃ
સ્મરલક્ષ્મિ વિહાયસામુના તવ કૃષ્ણેન હૃતે વિલોચને ॥

અરવિન્દકરેણ લોહિતં કમલિન્યા ધૃતમ્ આતપાશુકમ્
ઇદમ્ ઉષ્ણકરેણ કૃષ્યતે વલિતેનાપરદિગ્વધૂં પ્રતિ ॥

કરુણાર્પિતલોચનં મિથઃ ક્રમવિશ્લેષગલદ્બિસાઙ્કુરમ્
ઇદમ્ આર્દ્રયતીવ મે મનો મિથુનં માનિનિ ચક્રવાકયોઃ ॥

અવલોકય ભીરુ સમ્પ્રતિ ત્રિતયેન ત્રિતયં વિયુજ્યતે
દ્યુમણિઃ પ્રભયા, શ્રિયામ્બુજં પ્રિયયા સાશ્રુર્ અયં વિહઙ્ગમઃ ॥

ઇદમ્ અમ્બરપલ્વલોદરાદ્ અતિતામ્રદ્યુતિ કાલદન્તિના
રવિવારિરુહં નિરસ્યતે કનકસ્નિગ્ધમયૂખકેસરમ્ ॥

પરિચુમ્બતિ વારુણીં દિશં પુરતો રાગહૃતે વિવસ્વતિ
દિગ્ ઇયં શતમન્યુલાઞ્છિતા ભવતિ શ્યામમુખી મિતોદરિ ॥

ઇહ ભાન્ત્ય્ અતિલોહિતાતપ સ્તબકાઃ પશ્ય વનાન્તભૂમયઃ
તપનાનુગમોત્સવાઙ્કિતા દિનલક્ષ્મ્યેવ પદૈઃ સયાવકૈઃ ॥

મદિરાક્ષિ પુરો ઽવલોક્યતામ્ અપરસ્યામયમાનતો દિશિ
સ્તિમિતામ્ અવગાહતે ગતિં ગુરુગોત્રસ્ખલિતાકુલો રવિઃ ॥

અમુના શતપત્રબન્ધુના સહસા સુન્દરિ યદ્ યદ્ ઉજ્ઝિતમ્
સમમ્ અદ્રિગુહામુખસ્થિતૈસ્ તિમિરૈસ્ તત્ તદ્ ઇતઃકટાક્ષિતમ્ ॥

વિરમન્નયિ પલ્લવાધરે સુરવીથીપથિકો વિરોચનઃ
અયમ્ અસ્તગિરેર્ નિષીદતિ સ્વકરામૃષ્ટશિલાતલે તલે ॥

ઇયમ્ અશ્રુતરઙ્ગિતાં દૃશં દ્વિતયે ચક્રવધૂર્ વિમુઞ્ચતિ
નવકુઙ્કુમલોહિતે રવૌ દયિતે ચાન્દ્રવિયોગવિક્લવે ॥

ચલિતો ઽસિ વદ ક્વ માં વિના વિરહં સોઢુમ્ અહં ન તે ક્ષમા
કૃતપઙ્કજકુડ્મલાઞ્જલિર્ નલિની કાન્તમ્ ઇતીવ યાચતે ॥

અનુપુઞ્જિતપિઙ્ગદીધિતિ દ્રુતલાક્ષારુણદર્પણોપમમ્
પરતો ઽસ્તગિરેર્ ઇદં ગલત્ય્ અનવદ્યાઙ્ગિ પતઙ્ગમણ્ડલમ્ ॥

સરલે સહ વારિજશ્રિયા નિભૃતં ક્વાપિ ગતઃ સ ભાસ્કરઃ
વદ તેન વિનાબ્જિની કથં ક્ષણદામ્ અદ્ય નતાઙ્ગિ નેષ્યતિ ॥

સ્ફુટવિદ્રુમરાજિનૈકતઃ સદૃશં જાતમ્ ઉદઞ્ચતા નભઃ
સુદતિ ત્વદપાઙ્ગપટલે પટુ સાન્ધ્યે મહસિ પ્રસર્પતિ ॥

પરિપિઞ્જરિતાસિતામ્બરૈર્ નિબિડૈઃ કં ન હરન્તિ હારિભિઃ
અયિ સાયમ્ ઇમાઃ પયોધરૈર્ ધૃતસન્ધ્યાતપકુઙ્કુમૈર્ દિશઃ ॥

ક્ષણદાભિમુખેન ખણ્ડિતા નનુ સન્ધ્યા તમસા મનસ્વિની
કુપિતેવ નિવર્તતે જવાત્ અતિવાચાલવિહઙ્ગનૂપુરમ્ ॥

તવ ચણ્ડિ વિડમયત્ય્ અદસ્ તનુસન્ધ્યાતપલિપ્તમ્ અમ્બુજમ્
મણિકુણ્ડલકાન્તિસઙ્કરાત્ ઇદમ્ આતામ્રકપોલમ્ આનનમ્ ॥

ઉદિતાનિ તમાંસિ સા ચ તે દયિતા દૈન્યમ્ ઉપૈતિ પદ્મિની
દિનભર્તુર્ ઇતીવ શંસિતું સહસા સુન્દરિ સન્ધ્યયા ગતમ્ ॥

નિહિતં બલિદીપકેષુ તત્ તપનેનાશુ મહઃ કૃશોદરિ
સ્વશરસ્ફુરિતં મનોભુવા તવ સવૃઈડવિલોકિતેષ્વ્ ઇવ ॥

અતસીકુસુમોપમં મુખે તદ્ અનુ ત્વત્કુચચૂચુકદ્યુતિ
અથ બાલતમાલમાંસલં પ્રસૃતં સંપ્રતિ સર્વતસ્ તમઃ ॥

તરુકોટરમૂકશારિકં નિજનીડાઙ્કનિલીનકોકિલમ્
કરભોરુ સનિદ્રબર્હિણં પ્રમોદોદ્યાનમ્ ઇદં નિમીલતિ ॥

પ્રસૃતૈર્ ગિરિકન્દરોદરાત્ ઇદમ્ ઇન્દીવરદામકાન્તિભિઃ
અધુના તિમિરૈર્ વિગાહ્યતે ભુવનં પદ્મસરશ્ ચ દન્તિભિઃ ॥

તિમિરાઞ્જનભક્તિશોભિના ધવલેનાયતપક્ષ્મપઙ્ક્તિના
અમુના ભવતીવ ચક્ષુષા કુમુદેનૈતિ રુચં કુમુદ્વતી ॥

ઉદરસ્થિતયોઃ કુતૂહલાત્ અલિનોઃ શ્રોતુમ્ ઇવાસ્ફુટં વચઃ
કમલસ્ય નિલીય નિશ્ચલં દલસન્ધિષ્વ્ અવતિષ્ઠતે તમઃ ॥

તરલે ઽતિસિતાસિતદ્યુતાવ્ ઇહ દોલાયિતમ્ ઈક્ષણદ્વયે
લિખિતાગરુપત્રલેખયોસ્ તિમિરં મૂર્ચ્છતિ તે કપોલયોઃ ॥

ઉડુભિઃ ખમ્ ઇતસ્ તતઃ ક્ષણાદ્ ઉદિતૈર્ ભઙ્ગુરકેશિ ભાત્ય્ અદઃ
અતિગાઢદિનોષ્ણજન્મભિઃ પરિતઃ સ્વેદલવૈર્ ઇવાઙ્કિતમ્ ॥

શબલં શશલાઞ્છનત્વિષા સતમઃ પશ્ય મહેન્દ્રદિઙ્મુખમ્
અચલેન્દ્રસુતાસ્મિતચ્છવિ છુરિતં કણ્ઠમ્ ઉમાપતેર્ ઇવ ॥

અહિરાજસુતે વિલોક્યતામ્ ઇયમ્ ઇન્દોઃ પ્રથમોદ્ગતા કલા
અયિ ભાતિ યયા ઇન્દ્રદિઙ્મુખે પ્રમદેવાર્દ્રનખાઙ્કરેખયા ॥

યદિ કૌતુકમ્ આયતેક્ષને ન ચિરાદ્ એવ સુધાર્દ્રયાનયા
અરવિન્દદલદ્યુતૌ કરે મૃદુ લીલાવલયં કરોમિ તે ॥

અનવદ્યમ્ ઇતઃ પુરઃ સ્થિતં વિદિતં કિં શશિના તવાનનમ્
નભસઃ સહસાઙ્કમ્ એષ યન્ ન કલઙ્કત્રપયાધિરોહતિ ॥

ઇદમ્ ઉદ્ગતમ્ ઇન્દુમણ્ડલં દિગ્ ઇયં પશ્ય બિભર્તિ લક્ષ્મવત્
ત્વમ્ ઇવાચ્છકપોલમણ્ડલ સ્ફુટકાલાગરુપત્રમ્ આનનમ્ ॥

વિગલત્તિમિરાંશુકે શનૈઃ સ્પૃશતિ વ્યક્તિમ્ આધીરતારકે
ઇહ પશ્ય નિશાવધૂમુખે સ્ફુરતિ શ્વેતમરીચિકુણ્ડલમ્ ॥

અયમ્ ઉલ્લિખતિ ધ્રુવં કરૈર્ વિધુર્ ઇન્દીવરલોચને તમઃ
કુમુદેષુ તથા હિ દૃશ્યતાં નિપતન્ત્ય્ અસ્ય લવા ઇવાલયઃ ॥

ઇદમ્ અઞ્જનનીલમ્ આહતં પિહિતાશં તુહિનાંશુના કરૈઃ
અચલેન્દ્રગુહાસુ લીયતે શનકૈઃ સંકુચિતં પુનસ્તનઃ(?) ॥

મસૃણોલ્લસદંશુમણ્ડલ છલતઃ પશ્ય દિવઃકૃતે ઽનયા
ઇયમ્ ઇન્દુસમુદ્ગકાદિતો નિશયા હારલતેવ કૃષ્યતે ॥

યદ્ અભૂત્ તમસા જગત્ તથા પિહિતે પુષ્કરપત્રલોચને
તદ્ ઇદં પરતઃ પ્રકાશિતમ્ શશિના કુઙ્કુમકન્દપાણ્ડુના ॥

પ્રસૃતેવ વિલોચનોદરે તિલકે સઙ્કુચિતેવ ચાન્દેન
કલિતેવ નતાઙ્ગિ લક્ષ્યતે તવ મુક્તાવલયેષુ ચન્દ્રિકા ॥

કુચયોઃ પ્રતિબિમ્બિતઃ સમં વિધુર્ એકો ઽપિ ભવત્ય્ અયં દ્વિધા
વિધિનેવ વિભિન્નસંપુટસ્ તવ લાવણ્યસુધાસમુદ્ગકઃ ॥

હૃતમુગ્ધમધૂકશોભયોર્ અનયોઃ પન્નગલોકકૌમુદિ
તવ ચન્દ્રકલાઃ કપોલયોઃ પતિતાઃ સ્પર્શકુતૂહલાદ્ ઇવ ॥

અયમ્ ઇન્દુમુખિ ત્વયા યથા સમુપૈતિ સ્પૃહણીયતાં જનઃ
અનયૈષ સમાગતસ્ તથા નિશયા પશ્ય કુરઙ્ગલાઞ્છનસ્ ॥

ધનુષિ ક્રિયતે ઽધિરોહણં સ્મરમૌર્વીલતયા તનૂદરિ
શશિનેરિતયા સમુચ્છ્રિતે પુલિનાદ્રૌ ચ પયોધવેલયા ॥

કૃતચાટુશતૈઃ પરસ્પરં મકરન્દાર્દ્રરજઃસુગન્ધિષુ
સ્થિતમ્ અન્તરમીષુ સાંપ્રતં ભ્રમરૈઃ પુષ્કરવાસવેશ્મસુ ॥

મરુતા સુહૃદેવ વીજિતં કુમુદામોદમુચા શનૈર્ ઇતઃ
સ્વપિતિ પ્રણયાર્દ્રયોર્ ઇદં મિથુનં માનિનિ રાજહંસયોઃ ॥

અયિ ચક્રવધૂર્ ઇયં પુરઃ કરુણં કૂજતિ હા તપસ્વિનિ
ઇહ સાક્ષિતયાલમ્ આવયોર્ ઉચિતં ગન્તુમ્ અતઃ કૃપાવતિ ॥

ઇતિ ભૂતલવાસવઃ સસ્ તામ્ અભિધાય પ્રમદાં પ્રિયંવદઃ
પ્રવિવેશ તયાસમં કિલ પ્રમનાઃ કેલિનગેન્દ્રકન્દરમ્ ॥

ઝટિતિ સ્ફુટભાવસઙ્કરાં મધુરામઙ્ગલતાં દધાનયા
શશિકાન્તશિલાતલં તતઃ સઃ કિલાધ્યાસ્ત તયા યુવાન્વિતઃ ॥

તદ્ અનુ ત્રપયા પરાઙ્મુખીં પુલકાલઙ્કૃતપીવરસ્તનીમ્
સઃ કિલાઞ્ચિતચાટુર્ આનયત્ સુમુખીં તામ્ અનુકૂલવૃત્તિતામ્ ॥

અથ મન્થરલોચનં હ્રિયા વિનમત્સ્મેરમુખઃ સ્મિતાન્ન્ચિતમ્
સો દદર્શ કિલ પ્રજેશ્વરઃ સુદૃશઃ સ્વિન્નકપોલમ્ આનનમ્ ॥

યદ્ અલં કિલ માનવત્ય્ અભૂદ્ ઋજુવન્નેન્દુમુખી કિલૈક્ષત્
લિખિતેવ કિલાસ્ત યત્ પરં નૃપતેસ્ તેન મનઃ કિલાહરત્ ॥

પરિમૃજ્ય મુખં વિલાસિના શ્રવણેન્દીવરરેણુરૂષિતમ્
સુદૃશઃ શમવારિપઙ્કિલાત્ અલકાન્તસ્ તિલકાદ્ અપાસ્યત ॥

અથ તાં શિથિલીકૃતત્રપામ્ અસમપ્રેમહૃતઃ કિલેશ્વરઃ
સ્મરકેલિકલારસજ્ઞતામ્ અનયદ્યૂથપતિર્ વશામ્ ઇવ ॥

શિથિલાકુલકેશપાશયા પરિમૃષ્ટાર્દ્રકપોલપત્રયા
વિરલાધરરત્નરાગયા સુલભસ્વેદમુખેન્દુબિમ્બયા ॥

ત્રુટિતોજ્ઝિતહારલેખયા નિબિડાશ્લેષકૃશાઙ્ગરાગયા
અસમગ્રનખાઙ્ગમણ્ડિત સ્તનવિન્યસ્તસકમ્પહસ્તયા ॥

અધિકાધિકજાતલજ્જયા મૃદુમીલન્નયનત્રિભાગયા
અથ કામ્ અપિ નિર્વૃતિં તયા સઃ કિલાપત્ ફણિરાજકન્યયા ॥

દદતા નલિનીદલાનિલં વિકસત્સ્વેદકણે કુચદ્વયે
ચતુરં કિલ દીર્ઘચક્ષુષસ્ તદ્ અનુ ક્લાન્તિર્ અનેન ચિચ્છિદે ॥

અથ સત્રપયા ધૃતાંશુકાં જઘનસ્રસ્તવિસૂત્રમેખલામ્
અવતંસિતલોચનોત્પલાં નિજમ્ અઙ્કં લલનાં નિનાય ચ ॥

સુદૃશઃ સઃ કિલાન્યતશ્ચુતં(?) સ્વપદે મૌલિમણિં ન્યવેશયત્
અકરોચ્ ચ કિલારુણાઙ્ગુલિર્ લલિતાવર્તનકુઞ્ચિતાન્ કચાન્ ॥

પશ્યાત્ર દર્પણતલે લિખિતા મયેયં પત્રાવલી તરુણિ તે વલિતાનનેતિ
સ્વપ્નાન્તરપ્રણયજલ્પિતમ્ આત્મભર્તુર્ અશ્રૂયત સ્મિતમુખેન રમાઙ્ગદેન ॥

અથ શુચિ પઠતા શુકેન સામ સ્ફુટમ્ ઉટજાઙ્ગણપાદપસ્થિતેન
વિરચિતદયિતાસમાગમસ્ય પ્રસભમ્ અભજ્યત પાર્થિવસ્ય નિદ્રા ॥

ઝટિતિ વિગતે સ્વપ્નાયાતપ્રિયાનવસઙ્ગમે પુનો ઽપિ તથા તત્પ્રત્યાશાનિમીલિતલોચનઃ
લિખિત ઇવ સઃ ક્ષ્માપાલો ઽભૂત્ ક્ષણં નનુ તાદૃશામ્ અપિ મનસિજો ધૈર્યં લુમ્પત્ય્ અહો બત સાહસમ્ ॥