નારાયણીય · અધ્યાય 12.331

બ્રહ્મન્ સુમહદ્ આખ્યાનં ભવતા પરિકીર્તિતમ્
યચ્ છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ॥

ઇદં શતસહસ્રાદ્ ધિ ભારતાખ્યાનવિસ્તરાત્
આમથ્ય મતિમન્થેન જ્ઞાનોદધિમ્ અનુત્તમમ્ ॥

નવનીતં યથા દધ્નો મલયાચ્ ચન્દનં યથા
આરણ્યકં ચ વેદેભ્ય ઓષધિભ્યો ઽમૃતં યથા ॥

સમુદ્ધૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મન્ કથા-મૃતમ્ અનુત્તમમ્
તપોનિધે ત્વયોક્તં હિ નારાયણકથાશ્રયમ્ ॥

સ હીશો ભગવાન્ દેવઃ સર્વભૂતાત્મભાવનઃ
અહો નારાયણં તેજો દુર્દર્શં દ્વિજસત્તમ ॥

યત્રાવિશન્તિ કલ્પાન્તે સર્વે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ
ઋષયશ્ ચ સગન્ધર્વા યચ્ ચ કિંચિચ્ ચરા-ચરમ્
ન તતો ઽસ્તિ પરં મન્યે પાવનં દિવિ ચેહ ચ ॥

સર્વાશ્રમાભિગમનં સર્વતીર્થાવગાહનમ્
ન તથા ફલદં ચાપિ નારાયણકથા યથા ॥

સર્વથા પાવિતાઃ સ્મેહ શ્રુત્વેમામ્ આદિતઃ કથામ્
હરેર્ વિશ્વેશ્વરસ્યેહ સર્વપાપપ્રણાશનીમ્ ॥

ન ચિત્રં કૃતવાંસ્ તત્ર યદ્ આર્યો મે ધનંજયઃ
વાસુદેવસહાયો યઃ પ્રાપ્તવાઞ્ જયમ્ ઉત્તમમ્ ॥

ન ચાસ્ય કિંચિદ્ અપ્રાપ્યં મન્યે લોકેષ્વ્ અપિ ત્રિષુ
ત્રૈલોક્યનાથો વિષ્ણુઃ સ યસ્યાસીત્ સાહ્યકૃત્ સખા ॥

ધન્યાશ્ ચ સર્વએ એવાસન્ બ્રહ્મંસ્ તે મમ પૂર્વકાઃ
હિતાય શ્રેયસે ચૈવ યેષામ્ આસીજ્ જનાર્દનઃ ॥

તપસાપિ ન દૃશ્યો હિ ભગવાંલ્ લોકપૂજિતઃ
યં દૃષ્ટવન્તસ્ તે સાક્ષાચ્ છ્રીવત્સાઙ્કવિભૂષણમ્ ॥

તેભ્યો ધન્યતરશ્ ચૈવ નારદઃ પરમેષ્ઠિજઃ
ન ચાલ્પતેજસમ્ ઋષિં વેદ્મિ નારદમ્ અવ્યયમ્

શ્વેતદ્વીપં સમાસાદ્ય યેન દૃષ્ટઃ સ્વયં હરિઃ ॥

દેવપ્રસાદાનુગતં વ્યક્તં તત્ તસ્ય દર્શનમ્
યદ્ દૃષ્ટવાંસ્ તદા દેવમ્ અનિરુદ્ધતનૌ સ્થિતમ્ ॥

બદરીમ્ આશ્રમં યત્ તુ નારદઃ પ્રાદ્રવત્ પુનઃ
નરનારાયણૌ દ્રષ્ટું કિં નુ તત્કારણં મુને ॥

શ્વેતદ્વીપાન્ નિવૃત્તશ્ ચ નારદઃ પરમેષ્ઠિજઃ
બદરીમ્ આશ્રમં પ્રાપ્ય સમાગમ્ય ચ તાવ્ ઋષી ॥

કિયન્તં કાલમ્ અવસત્ કાઃ કથાઃ પૃષ્ટવાંશ્ ચ સઃ
શ્વેતદ્વીપાદ્ ઉપાવૃત્તે તસ્મિન્ વા સુમહાત્મનિ ॥

કિમ્ અબ્રૂતાં મહાત્માનૌ નરનારાયણાવ્ ઋષી
તદ્ એતન્ મે યથાતત્ત્વં સર્વમ્ આખ્યાતુમ્ અર્હસિ ॥

નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયા-મિતતેજસે
યસ્ય પ્રસાદાદ્ વક્ષ્યામિ નારાયણકથામ્ ઇમામ્ ॥

પ્રાપ્ય શ્વેતં મહાદ્વીપં દૃષ્ટ્વા ચ હરિમ્ અવ્યયમ્
નિવૃત્તો નારદો રાજંસ્ તરસા મેરુમ્ આગમત્
હૃદયેનોદ્વહન્ ભારં યદ્ ઉક્તં પરમાત્મના ॥

પશ્ચાદ્ અસ્યાભવદ્ રાજન્ન્ આત્મનઃ સાધ્વસં મહત્
યદ્ ગત્વા દૂરમ્ અધ્વાનં ક્ષેમી પુનર્ ઇહાગતઃ ॥

તતો મેરોઃ પ્રચક્રામ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્
નિપપાત ચ ખાત્ તૂર્ણં વિશાલાં બદરીમ્ અનુ ॥

તતઃ સ દદૃશે દેવૌ પુરાણાવ્ ઋષિસત્તમૌ
તપશ્ ચરન્તૌ સુમહદ્ આત્મનિષ્ઠૌ મહાવ્રતૌ ॥

તેજસાભ્યધિકૌ સૂર્યાત્ સર્વલોકવિરોચનાત્
શ્રીવત્સલક્ષણૌ પૂજ્યૌ જટામણ્ડલધારિણૌ ॥

જાલપાદભુજૌ_2 તૌ તુ પાદયોશ્ ચક્રલક્ષણૌ
વ્યૂઢોરસ્કૌ દીર્ઘભુજૌ_2 તથા મુષ્કચતુષ્કિણૌ ॥

ષષ્ટિદન્તાવ્ અષ્ટદંષ્ટ્રૌ મેઘૌઘસદૃશસ્વનૌ
સ્વાસ્યૌ પૃથુલલાટૌ ચ સુહનૂ સુભ્રુનાસિકૌ ॥

આતપત્રેણ સદૃશે શિરસી દેવયોસ્ તયોઃ
એવં લક્ષણસંપન્નૌ મહાપુરુષસંજ્ઞિતૌ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા નારદો હૃષ્ટસ્ તાભ્યાં ચ પ્રતિપૂજિતઃ
સ્વાગતેનાભિભાષ્યાથ પૃષ્ટશ્ ચાનામયં તદા ॥

બભૂવાન્તર્ગતમતિર્ નિરીક્ષ્ય પુરુષોત્તમૌ
સદોગતાસ્ તત્ર યે વૈ સર્વભૂતનમસ્કૃતાઃ ॥

શ્વેતદ્વીપે મયા દૃષ્ટાસ્ તાદૃશાવ્ ઋષિસત્તમૌ
ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્
ઉપોપવિવેશે તત્ર પીઠે કુશમયે શુભે ॥

તતસ્ તૌ તપસાં વાસૌ યશસાં તેજસામ્ અપિ
ઋષી શમદમોપેતૌ કૃત્વા પૂર્વાહ્ણિકં વિધિમ્ ॥

પશ્ચાન્ નારદમ્ અવ્યગ્રૌ પાદ્યાર્ઘ્યાભ્યાં પ્રપૂજ્ય ચ
પીઠયોશ્ ચોપવિષ્ટૌ તૌ કૃતાતિથ્યાહ્નિકૌ નૃ

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ સ દેશો ઽભિવ્યરાજત
આજ્યાહુતિમહાજ્વાલૈર્ યજ્ઞવાટો ઽગ્નિભિર્ યથા ॥

અથ નારાયણસ્ તત્ર નારદં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાન્તં કૃતાતિથ્યં સુખસ્થિતમ્ ॥

અપીદાનીં સ ભગવાન્ પરમાત્મા સનાતનઃ
શ્વેતદ્વીપે ત્વયા દૃષ્ટ આવયોઃ પ્રકૃતિઃ પરા ॥

દૃષ્ટો મે પુરુષઃ શ્રીમાન્ વિશ્વરૂપધરો ઽવ્યયઃ
સર્વે હિ લોકાસ્ તત્રસ્થાસ્ તથા દેવાઃ સહર્1ષિભિઃ
અદ્યાપિ ચૈનં પશ્યામિ યુવાં પશ્યન્ સનાતનૌ ॥

યૈર્ લક્ષણૈર્ ઉપેતઃ સ હરિર્ અવ્યક્તરૂપધૃક્
તૈર્ લક્ષણૈર્ ઉપેતૌ હિ વ્યક્તરૂપધરૌ યુવામ્ ॥

દૃષ્ટૌ મયા યુવાં તત્ર તસ્ય દેવસ્ય પાર્શ્વતઃ
ઇહ ચૈવાગતો ઽસ્મ્ય્ અદ્ય વિસૃષ્ટઃ પરમાત્મના ॥

કો હિ નામ ભવેત્ તસ્ય તેજસા યશસા શ્રિયા
સદૃશસ્ ત્રિષુ લોકેષુ ઋતે ધર્માત્મજૌ યુવામ્ ॥

તેન મે કથિતં પૂર્વં નામ ક્ષેત્રજ્ઞસંજ્ઞિતમ્
પ્રાદુર્ભાવાશ્ ચ કથિતા ભવિષ્યન્તિ હિ યે યથા ॥

તત્ર યે પુરુષાઃ શ્વેતાઃ પઞ્ચેન્દ્રિયવિવર્જિતાઃ
પ્રતિબુદ્ધાશ્ ચ તે સર્વે ભક્તાશ્ ચ પુરુષોત્તમમ્ ॥

તે ઽર્ચયન્તિ સદા દેવં તૈઃ સાર્ધં રમતે ચ સઃ
પ્રિયભક્તો હિ ભગવાન્ પરમાત્મા દ્વિજપ્રિયઃ ॥

રમતે સો ઽર્ચ્યમાનો હિ સદા ભાગવતપ્રિયઃ
વિશ્વભુક્ સર્વગો_1 દેવો બાન્ધવો ભક્તવત્સલઃ
સ કર્તા કારણં ચૈવ કાર્યં ચાતિબલદ્યુતિઃ ॥

તપસા યોજ્ય સો આત્માનં શ્વેતદ્વીપાત્ પરં હિ યત્
તેજ ઇત્ય્ અભિવિખ્યાતં સ્વયંભાસાવભાસિતમ્ ॥

શાન્તિઃ સા ત્રિષુ લોકેષુ સિદ્ધાનાં ભાવિતાત્મનામ્
એતયા શુભયા બુદ્ધ્યા નૈષ્ઠિકં વ્રતમ્ આસ્થિતઃ ॥

ન તત્ર સૂર્યસ્ તપતિ ન સોમો ઽભિવિરાજતે
ન વાયુર્ વાતિ દેવેશે તપશ્ ચરતિ દુશ્ચરમ્ ॥

વેદીમ્ અષ્ટતલોત્સેધાં ભૂમાવ્ આસ્થાય વિશ્વભુક્
એકપાદસ્થિતો દેવ ઊર્ધ્વબાહુર્ ઉદઙ્મુખઃ
સાઙ્ગાન્ આવર્તયન્ વેદાંસ્ તપસ્ તેપે સુદુશ્ચરમ્ ॥

યદ્ બ્રહ્મા ઋષયશ્ ચૈવ સ્વયં પશુપતિશ્ ચ યત્
શેષાશ્ ચ વિબુધશ્રેષ્ઠા દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ॥

નાગાઃ સુપર્ણા ગન્ધર્વાઃ સિદ્ધા રાજર્1ષયશ્ ચ યે
હવ્યં કવ્યં ચ સતતં વિધિપૂર્વં પ્રયુઞ્જતે
કૃત્સ્નં તત્ તસ્ય દેવસ્ય ચરણાવ્ ઉપતિષ્ઠતિ ॥

યાઃ ક્રિયાઃ સંપ્રયુક્તાસ્ તુ એકાન્તગતબુદ્ધિભિઃ
તાઃ સર્વાઃ શિરસા દેવઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈ સ્વયમ્ ॥

ન તસ્યાન્યઃ પ્રિયતરઃ પ્રતિબુદ્ધૈર્ મહાત્મભિઃ
વિદ્યતે ત્રિષુ લોકેષુ તતો ઽસ્મ્ય્ ઐકાન્તિકં ગતઃ
ઇહ ચૈવાગતસ્ તેન વિસૃષ્ટઃ પરમાત્મના ॥

એવં મે ભગવાન્ દેવઃ સ્વયમ્ આખ્યાતવાન્ હરિઃ
આસિષ્યે તત્પરો ભૂત્વા યુવાભ્યાં સહ નિત્યશઃ ॥