નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 7

માર્કણ્ડેયેન મુનિના કથં મૃત્યુઃ પરાજિતઃ
એતદ્ આખ્યાહિ મે સૂત ત્વયૈતત્ સૂચિતં પુરા ॥

ઇદં તુ મહદ્ આખ્યાનં ભરદ્વાજ શૃણુષ્વ મે
શૃણ્વન્તુ ઋષયશ્ ચેમે પુરાવૃત્તં બ્રવીમ્ય્ અહમ્ ॥

કુરુક્ષેત્રે મહાપુણ્યે વ્યાસપીઠે વરાશ્રમે
તત્રાસીનં મુનિવરં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં મુનિમ્ ॥

કૃતસ્નાનં કૃતજપં મુનિશિષ્યૈઃ સમાવૃતમ્
વેદવેદાર્થતત્ત્વજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રવિશારદમ્ ॥

પ્રણિપત્ય યથાન્યાયં શુકઃ પરમધાર્મિકઃ
ઇમમ્ એવાર્થમ્ ઉદ્દિશ્ય તં પપ્રચ્છ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

યમ્ ઉદ્દિશ્ય વયં પૃષ્ટાસ્ ત્વયાત્ર મુનિસંનિધૌ
નરસિંહસ્ય ભક્તેન કૃતતીર્થનિવાસિના ॥

માર્કણ્ડેયેન મુનિના કથં મૃત્યુઃ પરાજિતઃ
એતદ્ આખ્યાહિ મે તાત શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તે ઽધુના ॥

માર્કણ્ડેયેન મુનિના યથા મૃત્યુઃ પરાજિતઃ
તથા તે કથયિષ્યામિ શૃણુ વત્સ મહામતે ॥

શૃણ્વન્તુ મુનયશ્ ચેમે કથ્યમાનં મયાધુના
મચ્છિષ્યાશ્ ચૈવ શૃણ્વન્તુ મહદ્ આખ્યાનમ્ ઉત્તમમ્ ॥

ભૃગોઃ ખ્યાત્યાં સમુત્પન્નો મૃકણ્ડુર્ નામ વૈ સુતઃ
સુમિત્રા નામ વૈ પત્ની મૃકણ્ડોસ્ તુ મહાત્મનઃ ॥

ધર્મજ્ઞા ધર્મનિરતા પતિશુશ્રૂષણે રતા
તસ્યાં તસ્ય સુતો જાતો માર્કણ્ડેયો મહામતિઃ ॥

ભૃગુપૌત્રો મહાભાગો બાલત્વે ઽપિ મહામતિઃ
વવૃધે વલ્લભો બાલઃ પિત્રા તત્ર કૃતક્રિયઃ ॥

તસ્મિન્ વૈ જાતમાત્રે તુ આગમી કશ્ચિદ્ અબ્રવીત્
વર્ષે દ્વાદશમે પૂર્ણે મૃત્યુર્ અસ્ય ભવિષ્યતિ ॥

શ્રુત્વા તન્માતૃપિતરૌ દુઃખિતૌ તૌ બભૂવતુઃ
વિદૂયમાનહૃદયૌ તં નિરીક્ષ્ય મહામતે ॥

તથાપિ તત્પિતા તસ્ય યત્નાત્ કાલે ક્રિયાં તતઃ
ચકાર સર્વાં મેધાવી ઉપનીતો ગુરોર્ ગૃહે ॥

વેદાન્ એવાભ્યસન્ન્ આસ્તે ગુરુશુશ્રૂષણોદ્યતઃ
સ્વીકૃત્ય વેદશાસ્ત્રાણિ સ પુનર્ ગૃહમ્ આગતઃ ॥

માતાપિતૃન્ નમસ્કૃત્ય પાદયોર્ વિનયાન્વિતઃ
તસ્થૌ તત્ર ગૃહે ધીમાન્ માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ ॥

તં નિરીક્ષ્ય મહાત્માનં સત્પ્રજ્ઞં ચ વિચક્ષણમ્
દુઃખિતૌ તૌ ભૃશં તત્ર તન્માતાપિતરૌ શુચા ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા દુઃખમ્ આપન્નૌ માર્કણ્ડેયો મહામતિઃ
ઉવાચ વચનં તત્ર કિમર્થં દુઃખમ્ ઈદૃશમ્ ॥

સદૈતત્ કુરુષે માતસ્ તાતેન સહ ધીમતા
વક્તુમ્ અર્હસિ દુઃખસ્ય કારણં મમ પૃચ્છતઃ ॥

ઇત્યુક્તા તેન પુત્રેણ માતા તસ્ય મહાત્મનઃ
કથયામ્_અસ તત્ સર્વમ્ આગમી યદ્ ઉવાચ હ ॥

તચ્ છ્રુત્વાસૌ મુનિઃ પ્રાહ માતરં પિતરં પુનઃ
પિત્રા સાર્ધં ત્વયા માતર્ ન કાર્યં દુઃખમ્ અણ્વ્ અપિ ॥

અપનેષ્યામિ ભો મૃત્યું તપસા નાત્ર સંશયઃ
યથા ચાહં ચિરાયુઃ સ્યાં તથા કુર્યામ્ અહં તપઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૌ સમાશ્વાસ્ય પિતરૌ વનમ્ અભ્યગાત્
વલ્લીવટં નામ વનં નાનાઋષિનિષેવિતમ્ ॥

તત્રાસૌ મુનિભિઃ સાર્ધમ્ આસીનં સ્વપિતામહમ્
ભૃગું દદર્શ ધર્મજ્ઞં માર્કણ્ડેયો મહામતિઃ ॥

અભિવાદ્ય યથાન્યાયં મુનીંશ્ ચૈવ સ ધાર્મિકઃ
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા તસ્થૌ તત્પુરતો દમી ॥

ગતાયુષં તતો દૃષ્ટ્વા પૌત્રં બાલં મહામતિઃ
ભૃગુર્ આહ મહાભાગં માર્કણ્ડેયં તદા શિશુમ્ ॥

કિમાગતો ઽસિ પુત્રાત્ર પિતુસ્ તે કુશલં પુનઃ
માતુશ્ ચ બાન્ધવાનાં ચ કિમ્ આગમનકારણમ્ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો ભૃગુણા માર્કણ્ડેયો મહામતિઃ
ઉવાચ સકલં તસ્મૈ આદેશિવચનં તદા ॥

પૌત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભૃગુસ્ તુ પુનર્ અબ્રવીત્
એવં સતિ મહાબુદ્ધે કિં ત્વં કર્મ ચિકીર્ષસિ ॥

ભૂતાપહારિણં મૃત્યું જેતુમ્ ઇચ્છામિ સાંપ્રતમ્
શરણં ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ તત્રોપાયં વદસ્વ નઃ ॥

નારાયણમ્ અનારાધ્ય તપસા મહતા સુત
કો જેતું શક્નુયાન્ મૃત્યું તસ્માત્ તં તપસાર્ચય ॥

તમ્ અનન્તમ્ અજં વિષ્ણુમ્ અચ્યુતં પુરુષોત્તમમ્
ભક્તપ્રિયં સુરશ્રેષ્ઠં ભક્ત્યા ત્વં શરણં વ્રજ ॥

તમ્ એવ શરણં પૂર્વં ગતવાન્ નારદો મુનિઃ
તપસા મહતા વત્સ નારાયણમ્ અનામયમ્ ॥

તત્પ્રસાદાન્ મહાભાગ નારદો બ્રહ્મણઃ સુતઃ
જરાં મૃત્યું વિજિત્યાશુ દીર્ઘાયુર્ વર્ધતે સુખમ્ ॥

તમ્ ઋતે પુણ્ડરીકાક્ષં નારસિંહં જનાર્દનમ્
કઃ કુર્યાન્ માનવો વત્સ મૃત્યુસત્તાનિવારણમ્ ॥

તમ્ અનન્તમ્ અજં વિષ્ણું કૃષ્ણં જિષ્ણું શ્રિયઃ પતિમ્
ગોવિન્દં ગોપતિં દેવં સતતં શરણં વ્રજ ॥

નરસિંહં મહાદેવં યદિ પૂજયસે સદા
વત્સ જેતાસિ મૃત્યું ત્વં સતતં નાત્ર સંશયઃ ॥

ઉક્તઃ પિતામહેનૈવં ભૃગુણા પુનર્ અબ્રવીત્
માર્કણ્ડેયો મહાતેજા વિનયાત્ સ્વપિતામહમ્ ॥

આરાધ્યઃ કથિતસ્ તાત વિષ્ણુર્ વિશ્વેશ્વરઃ પ્રભુઃ
કથં કુત્ર મયા કાર્યમ્ અચ્યુતારાધનં ગુરો
યેનાસૌ મમ તુષ્ટસ્ તુ મૃત્યું સદ્યો ઽપનેષ્યતિ ॥

તુઙ્ગભદ્રેતિ વિખ્યાતા યા નદી સહ્યપર્વતે
તત્ર ભદ્રવટે વત્સ ત્વં પ્રતિષ્ઠાપ્ય કેશવમ્ ॥

આરાધય જગન્નાથં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્
હૃદિ કૃત્વેન્દ્રિયગ્રામં મનઃ સંયમ્ય તત્ત્વતઃ ॥

હૃત્પુણ્ડરીકે દેવેશં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
ધ્યાયન્ન્ એકમના વત્સ દ્વાદશાક્ષરમ્ અભ્યસન્ ॥

ઇમં મન્ત્રં હિ જપતો દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
પ્રીતો ભવતિ વિશ્વાત્મા મૃત્યું યેનાપનેષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તસ્ તં પ્રણમ્યાથ સ જગામ તપોવનમ્ ॥

સહ્યપાદોદ્ભવાયાસ્ તુ ભદ્રાયાસ્ તટમ્ ઉત્તમમ્
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપુષ્પોપશોભિતમ્ ॥

ગુલ્મવેણુલતાકીર્ણં નાનામુનિજનાકુલમ્
તત્ર વિષ્ણું પ્રતિષ્ઠાપ્ય ગન્ધધૂપાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥

પૂજયામ્_અસ દેવેશં માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ
પૂજયિત્વા હરિં તત્ર તપસ્ તેપે સુદુષ્કરમ્ ॥

નિરાહારો મુનિસ્ તત્ર વર્ષમ્ એકમ્ અતન્દ્રિતઃ
માત્રોક્તકાલે ત્વ્ આસન્ને દિને તત્ર મહામતિઃ ॥

સ્નાત્વા યથોક્તવિધિના કૃત્વા વિષ્ણોસ્ તથાર્ચનમ્
હૃદિ કૃત્વેન્દ્રિયગ્રામં વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ॥

આસનં સ્વસ્તિકં બદ્ધ્વા કૃત્વાસૌ પ્રાણસંયમમ્
ઓંકારોચ્ચારણાદ્ ધીમાન્ હૃત્પદ્મં સ વિકાસયન્ ॥

તન્મધ્યે રવિસોમાગ્નિ મણ્ડલાનિ યથાક્રમમ્
કલ્પયિત્વા હરેઃ પીઠં તસ્મિન્ દેશે સનાતનમ્ ॥

પીતામ્બરધરં કૃષ્ણં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
ભાવપુષ્પૈઃ સમભ્યર્ચ્ય મનસ્ તસ્મિન્ નિવેશ્ય ચ ॥

બ્રહ્મરૂપં હરિં ધ્યાયંસ્ તતો મન્ત્રમ્ ઉદીરયત્
ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય ॥

ઇત્ય્ એવં ધ્યાયતસ્ તસ્ય માર્કણ્ડેયસ્ય ધીમતઃ
મનસ્ તત્રૈવ સંલગ્નં દેવદેવે જગત્પતૌ ॥

તતો યમાજ્ઞયા તત્ર આગતા યમકિંકરાઃ
પાશહસ્તાસ્ તુ તં નેતું વિષ્ણુદૂતૈસ્ તુ તે હતાઃ ॥

શૂલૈઃ પ્રહન્યમાનાસ્ તુ દ્વિજં મુક્ત્વા યયુસ્ તદા
વયં નિવર્ત્ય ગચ્છામો મૃત્યુર્ એવાગમિષ્યતિ ॥

યત્ર નઃ સ્વામિનો નામ લોકનાથસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
કો યમસ્ તત્ર મૃત્યુર્ વા કાલઃ કલયતાં વરઃ ॥

આગત્ય સ્વયમ્ એવાહ મૃત્યુઃ પાર્શ્વં મહાત્મનઃ
માર્કણ્ડેયસ્ય બભ્રામ વિષ્ણુકિંકરશઙ્કયા ॥

તે ઽપ્ય્ ઉદ્યમ્યાશુ મુશલાન્ આયસાન્ વિષ્ણુકિંકરાઃ
વિષ્ણ્વાજ્ઞયા હનિષ્યામો મૃત્યુમ્ અદ્યેતિ સંસ્થિતાઃ ॥

તતો વિષ્ણ્વર્પિતમના માર્કણ્ડેયો મહામતિઃ
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા દેવદેવં જનાર્દનમ્ ॥

વિષ્ણુનૈવોદિતં યત્ તત્ સ્તોત્રં કર્ણે મહાત્મનઃ
સુભાષિતેન મનસા તેન તુષ્ટાવ માધવમ્ ॥

નારાયણં સહસ્રાક્ષં પદ્મનાભં પુરાતનમ્
પ્રણતો ઽસ્મિ હૃષીકેશં કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

ગોવિન્દં પુણ્ડરીકાક્ષમ્ અનન્તમ્ અજમ્ અવ્યયમ્
કેશવં ચ પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

વાસુદેવં જગદ્યોનિં ભાનુવર્ણમ્ અતીન્દ્રિયમ્
દામોદરં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

શઙ્ખચક્રધરં દેવં છન્નરૂપિણમ્ અવ્યયમ્
અધોક્ષજં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

વારાહં વામનં વિષ્ણું નરસિંહં જનાર્દનમ્
માધવં ચ પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

પુરુષં પુષ્કરં પુણ્યં ક્ષેમબીજં જગત્પતિમ્
લોકનાથં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

ભૂતાત્માનં મહાત્માનં જગદ્યોનિમ્ અયોનિજમ્
વિશ્વરૂપં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

સહસ્રશિરસં દેવં વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્
મહાયોગં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કિં મે મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉદીરિતમ્ આકર્ણ્ય સ્તોત્રં તસ્ય મહાત્મનઃ
અપયાતસ્ તતો મૃત્યુર્ વિષ્ણુદૂતૈશ્ ચ પીડિતઃ ॥

ઇતિ તેન જિતો મૃત્યુર્ માર્કણ્ડેયેન ધીમતા
પ્રસન્ને પુણ્ડરીકાક્ષે નૃસિંહે નાસ્તિ દુર્લભમ્ ॥

મૃત્યુંજયમ્ ઇદં પુણ્યં મૃત્યુપ્રશમનં શુભમ્
માર્કણ્ડેયહિતાર્થાય સ્વયં વિષ્ણુર્ ઉવાચ હ ॥

ય ઇદં પઠેતે ભક્ત્યા ત્રિકાલં નિયતઃ શુચિઃ
નાકાલે તસ્ય મૃત્યુઃ સ્યાન્ નરસ્યાચ્યુતચેતસઃ ॥

હૃત્પદ્મમધ્યે પુરુષં પુરાણં નારાયણં શાશ્વતમ્ આદિદેવમ્
સંચિન્ત્ય સૂર્યાદ્ અપિ રાજમાનં મૃત્યું સ યોગી જિતવાંસ્ તદૈવ ॥