નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 6

સૃષ્ટિસ્ તે કથિતા વિષ્ણોર્ મયાસ્ય જગતો દ્વિજ
દેવદાનવયક્ષાદ્યા યથોત્પન્ના મહાત્મનઃ ॥

યમ્ ઉદ્દિશ્ય ત્વયા પૃષ્ટઃ પુરાહમ્ ઋષિસંનિધૌ
મિત્રાવરુણપુત્રત્વં વસિષ્ઠસ્ય કથં ત્વ્ ઇતિ ॥

તદ્ ઇદં કથયિષ્યામિ પુણ્યાખ્યાનં પુરાતનમ્
શૃણુષ્વૈકાગ્રમનસા ભરદ્વાજ વિશેષતઃ ॥

સર્વધર્માર્થતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વવેદવિદાં વરઃ
પારગઃ સર્વવિદ્યાનાં દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ ॥

તેન દત્તાઃ શુભાઃ કન્યાઃ સર્વાઃ કમલલોચનાઃ
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણાઃ કશ્યપાય ત્રયોદશ ॥

તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ નિબોધત મમાધુના
અદિતિર્ દિતિર્ દનુઃ કાલા મુહૂર્તા સિંહિકા મુનિઃ ॥

ઇરા ક્રોધા ચ સુરભિર્ વિનતા સુરસા ખસા
કદ્રૂ સરમા ચૈવ યા તુ દેવશુની સ્મૃતા ॥

દક્ષસ્યૈતા દુહિતરસ્ તાઃ પ્રાદાત્ કશ્યપાય સઃ
તાસાં જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ચ અદિતિર્ નામતો દ્વિજ ॥

અદિતિઃ સુષુવે પુત્રાન્ દ્વાદશાગ્નિસમપ્રભાન્
તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ ગદતો મમ ॥

યૈર્ ઇદં વાસરં નક્તં વર્તતે ક્રમશઃ સદા
ભગો ઽંશુસ્ ત્વ્ અર્યમા ચૈવ મિત્રો ઽથ વરુણસ્ તથા ॥

સવિતા ચૈવ ધાતા ચ વિવસ્વાંશ્ ચ મહામતે
ત્વષ્ટા પૂષા તથૈવેન્દ્રો વિષ્ણુર્ દ્વાદશમઃ સ્મૃતઃ ॥

એતે ચ દ્વાદશાદિત્યાસ્ તપન્તે વર્ષયન્તિ ચ
તસ્યાશ્ ચ મધ્યમઃ પુત્રો વરુણો નામ નામતઃ ॥

લોકપાલ ઇતિ ખ્યાતો વારુણ્યાં દિશિ શબ્દ્યતે
પશ્ચિમસ્ય સમુદ્રસ્ય પ્રતીચ્યાં દિશિ રાજતે ॥

જાતરૂપમયઃ શ્રીમાન્ આસ્તે નામ શિલોચ્ચયઃ
સર્વરત્નમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ ધાતુપ્રસ્રવણાન્વિતૈઃ ॥

સંયુક્તો ભાતિ શૈલેશો નાનારત્નમયઃ શુભઃ
મહાદરીગુહાભિશ્ ચ સિંહશાર્દૂલનાદિતઃ ॥

નાનાવિવિક્તભૂમીષુ સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતઃ
યસ્મિન્ ગતે દિનકરે તમસાપૂર્યતે જગત્ ॥

તસ્ય શૃઙ્ગે મહાદિવ્યા જામ્બૂનદમયી શુભા
રમ્યા મણિમયૈઃ સ્તમ્ભૈર્ વિહિતા વિશ્વકર્મણા ॥

પુરી વિશ્વાવતી નામ સમૃદ્ધા ભોગસાધનૈઃ
તસ્યાં વરુણ આદિત્યો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા ॥

પાતિ સર્વાન્ ઇમાંલ્ લોકાન્ નિયુક્તો બ્રહ્મણા સ્વયમ્
ઉપાસ્યમાનો ગન્ધર્વૈસ્ તથૈવાપ્સરસાં ગણૈઃ ॥

દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
કદાચિદ્ વરુણો યાતો મિત્રેણ સહિતો વનમ્ ॥

કુરુક્ષેત્રે શુભે રમ્યે સદા બ્રહ્મર્ષિસેવિતે
નાનાપુષ્પફલોપેતે નાનાતીર્થસમાકુલે ॥

આશ્રમા યત્ર દૃશ્યન્તે મુનીનામ્ ઊર્ધ્વરેતસામ્
તસ્મિંસ્ તીર્થે સમાશ્રિત્ય બહુપુષ્પફલોદકે ॥

ચીરકૃષ્ણાજિનધરૌ ચરન્તૌ તપ ઉત્તમમ્
તત્રૈકસ્મિન્ વનોદ્દેશે વિમલોદો હ્રદઃ શુભઃ ॥

બહુગુલ્મલતાકીર્ણો નાનાપક્ષિનિષેવિતઃ
નાનાતરુવનચ્છન્નો નલિન્યા ચોપશોભિતઃ ॥

પૌણ્ડરીક ઇતિ ખ્યાતો મીનકચ્છપસેવિતઃ
તતસ્ તુ મિત્રાવરુણૌ ભ્રાતરૌ વનચારિણૌ
તં તુ દેશં ગતૌ દેવૌ વિચરન્તૌ યદૃચ્છયા ॥

તાભ્યાં તત્ર તદા દૃષ્ટા ઉર્વશી તુ વરાપ્સરાઃ
સ્નાયન્તી સહિતાન્યાભિઃ સખીભિઃ સા વરાનના
ગાયન્તી ચ હસન્તી ચ વિશ્વસ્તા નિર્જને વને ॥

ગૌરી કમલગર્ભાભા સ્નિગ્ધકૃષ્ણશિરોરુહા
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી રક્તૌષ્ઠી મૃદુભાષિણી ॥

શઙ્ખકુન્દેન્દુધવલૈર્ દન્તૈર્ અવિરલૈઃ સમૈઃ
સુભ્રૂઃ સુનાસા સુમુખી સુલલાટા મનસ્વિની ॥

સિંહવત્સૂક્ષ્મમધ્યાઙ્ગી પીનોરુજઘનસ્તની
મધુરાલાપચતુરા સુમધ્યા ચારુહાસિની ॥

રક્તોત્પલકરા તન્વી સુપદી વિનયાન્વિતા
પૂર્ણચન્દ્રનિભા બાલા મત્તદ્વિરદગામિની ॥

દૃષ્ટ્વા તસ્યાસ્ તુ તદ્ રૂપં તૌ દેવૌ વિસ્મયં ગતૌ
તસ્યા હાસ્યેન લાસ્યેન સ્મિતેન લલિતેન ચ ॥

મૃદુના વાયુના ચૈવ શીતાનિલસુગન્ધિના
મત્તભ્રમરગીતેન પુંસ્કોકિલરુતેન ચ ॥

સુસ્વરેણ હિ ગીતેન ઉર્વશ્યા મધુરેણ ચ
ઈક્ષિતો ચ કટાક્ષેણ સ્કન્દતુસ્ તાવ્ ઉભાવ્ અપિ
નિમેઃ શાપાદ્ અથોત્ક્રમ્ય સ્વદેહાન્ મુનિસત્તમ ॥

વસિષ્ઠ મિત્રાવરુણાત્મજો ઽસીત્ય્ અથોચુર્ આગત્ય હિ વિશ્વદેવાઃ
રેતસ્ ત્રિભાગં કમલે ઽચરત્ તદ્ વસિષ્ઠ એવં તુ પિતામહોક્તેઃ ॥

ત્રિધા સમભવદ્ રેતઃ કમલે ઽથ સ્થલે જલે
અરવિન્દે વસિષ્ઠસ્ તુ જાતઃ સ મુનિસત્તમઃ
સ્થલે ત્વ્ અગસ્ત્યઃ સંભૂતો જલે મત્સ્યો મહાદ્યુતિઃ ॥

સ તત્ર જાતો મતિમાન્ વસિષ્ઠઃ કુમ્ભે ત્વ્ અગસ્ત્યઃ સલિલે ઽથ મત્સ્યઃ
સ્થાનત્રયે તત્ પતિતં સમાનં મિત્રસ્ય યસ્માદ્ વરુણસ્ય રેતઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ ગતા સા ઉર્વસી દિવમ્
ઉપેત્ય તાન્ ઋષીન્ દેવૌ ગતૌ ભૂયઃ સ્વમ્ આશ્રમમ્
યમાવ્ અપિ તુ તપ્યેતે પુનર્ ઉગ્રં પરં તપઃ ॥

તપસા પ્રાપ્તુકામૌ તૌ પરં જ્યોતિઃ સનાતનમ્
તપસ્યન્તૌ સુરશ્રેષ્ઠૌ બ્રહ્માગત્યેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

મિત્રાવરુણકૌ દેવૌ પુત્રવન્તૌ મહાદ્યુતી
સિદ્ધિર્ ભવિષ્યતિ યથા યુવયોર્ વૈષ્ણવી પુનઃ ॥

સ્વાધિકારેણ સ્થીયેતામ્ અધુના લોકસાક્ષિકૌ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તર્દધે બ્રહ્મા તૌ સ્થિતૌ સ્વાધિકારકૌ ॥

એવં તે કથિતં વિપ્ર વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ
મિત્રાવરુણપુત્રત્વમ્ અગસ્ત્યસ્ય ચ ધીમતઃ ॥

ઇદં પુંસીયમ્ આખ્યાનં વારુણં પાપનાશનમ્
પુત્રકામાસ્ તુ યે કેચિચ્ *છૃણ્વન્તીદં શુચિવ્રતાઃ
અચિરાદ્ એવ પુત્રાંસ્ તે લભન્તે નાત્ર સંશયઃ ॥

યશ્ ચૈતત્ પઠતે નિત્યં હવ્યકવ્યે દ્વિજોત્તમઃ
દેવાશ્ ચ પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્તા યાન્તિ પરં સુખમ્ ॥

યશ્ ચૈતચ્ છૃણુયાન્ નિત્યં પ્રાતર્ ઉત્થાય માનવઃ
નન્દતે સ સુખં ભૂમૌ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥

ઇત્ય્ એતદ્ આખ્યાનમ્ ઇદં મયેરિતં પુરાતનં વેદવિદૈર્ ઉદીરિતમ્
પઠિષ્યતે યસ્ તુ શૃણોતિ સર્વદા સ યાતિ શુદ્ધો હરિલોકમ્ અઞ્જસા ॥