નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 58

ક્ષત્રાદીનાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ
યેન યેન પ્રવર્તન્તે વિધિના ક્ષત્રિયાદયઃ ॥

રાજ્યસ્થઃ ક્ષત્રિયશ્ ચૈવ પ્રજા ધર્મેણ પાલયેત્
કુર્યાદ્ અધ્યયનં સમ્યગ્ યજેદ્ યજ્ઞાન્ યથાવિધિ ॥

દદ્યાદ્ દાનં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યો ધર્મબુદ્ધિસમન્વિતઃ
સ્વદારનિરતો નિત્યં પરદારવિવર્જિતઃ ॥

નીતિશાસ્ત્રાર્થકુશલઃ સંધિવિગ્રહતત્ત્વવિત્
દેવબ્રાહ્મણભક્તશ્ ચ પિતૃકાર્યપરસ્ તથા ॥

ધર્મેણૈવ જયં કાઙ્ક્ષેદ્ અધર્મં પરિવર્જયેત્
ઉત્તમાં ગતિમ્ આપ્નોતિ ક્ષત્રિયો ઽથૈવમ્ આચરન્ ॥

ગોરક્ષાકૃષિવાણિજ્યં કુર્યાદ્ વૈશ્યો યથાવિધિ
દાનધર્મં યથાશક્ત્યા ગુરુશુશ્રૂષણં તથા ॥

લોભદમ્ભવિનિર્મુક્તઃ સત્યવાગ્ અનસૂયકઃ
સ્વદારનિરતો દાન્તઃ પરદારવિવર્જિતઃ ॥

ધનૈર્ વિપ્રાન્ સમર્ચેત યજ્ઞકાલે ત્વરાન્વિતઃ
યજ્ઞાધ્યયનદાનાનિ કુર્યાન્ નિત્યમ્ અતન્દ્રિતઃ ॥

પિતૃકાર્યં ચ તત્કાલે નરસિંહાર્ચનં તથા
એતદ્ વૈશ્યસ્ય કર્મોક્તં સ્વધર્મમ્ અનુતિષ્ટતઃ ॥

એતદ્ આસેવમાનસ્ તુ સ સ્વર્ગી સ્યાન્ ન સંશયઃ
વર્ણત્રયસ્ય શુશ્રૂષાં કુર્યાચ્ છૂદ્રઃ પ્રયત્નતઃ ॥

દાસવદ્ બ્રાહ્મણાનાં ચ વિશેષેણ સમાચરેત્
અયાચિતં પ્રદાતવ્યં કૃષિં વૃત્ત્યર્થમ્ આચરેત્ ॥

ગ્રહાણાં માસિકં કાર્યં પૂજનં ન્યાયધર્મતઃ
ધારણં જીર્ણવસ્ત્રસ્ય વિપ્રસ્યોચ્છિષ્ટમાર્જનમ્ ॥

સ્વદારેષુ રતિં કુર્યાત્ પરદારવિવર્જિતઃ
પુરાણશ્રવણં વિપ્રાન્ નરસિંહસ્ય પૂજનમ્ ॥

તથા વિપ્રનમસ્કારં કાર્યં શ્રદ્ધાસમન્વિતમ્
સત્યસંભાષણં ચૈવ રાગદ્વેષવિવર્જનમ્ ॥

ઇત્થં કુર્વન્ સદા શૂદ્રો મનોવાક્કાયકર્મભિઃ
સ્થાનમ્ ઐન્દ્રમ્ અવાપ્નોતિ નષ્ટપાપસ્ તુ પુણ્યભાક્ ॥

વર્ણેષુ ધર્મા વિવિધા મયોક્તા યથાક્રમં બ્રાહ્મણવર્યસાધિતાઃ
શૃણુધ્વમ્ અત્રાશ્રમધર્મમ્ આદ્યં મયોચ્યમાનં ક્રમશો મુનીન્દ્રાઃ ॥

ઉપનીતો માણવકો વસેદ્ ગુરુકુલે સદા
ગુરોઃ પ્રિયહિતં કાર્યં કર્મણા મનસા ગિરા ॥

બ્રહ્મચર્યમ્ અધઃશય્યા તથા વહ્નેર્ ઉપાસનમ્
ઉદકુમ્ભં ગુરોર્ દદ્યાત્ તથા ચેન્ધનમ્ આહરેત્ ॥

કુર્યાદ્ અધ્યયનં પૂર્વં બ્રહ્મચારી યથાવિધિ
વિધિં હિત્વા પ્રકુર્વાણો ન સ્વાધ્યાયફલં લભેત્ ॥

યત્ કિંચિત્ કુરુતે કર્મ વિધિં હિત્વા નિરાત્મકઃ
ન તત્ફલમ્ અવાપ્નોતિ કુર્વાણો વિધિવિચ્યુતઃ ॥

તસ્માદ્ એવં વ્રતાનીહ ચરેત્ સ્વાધ્યાયસિદ્ધયે
શૌચાચારમ્ અશેષં તુ શિક્ષયેદ્ ગુરુસંનિધૌ ॥

અજિનં દણ્ડકાષ્ઠં ચ મેખલાં ચોપવીતકમ્
ધારયેદ્ અપ્રમત્તસ્ તુ બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ॥

સાયં પ્રાતશ્ ચરેદ્ ભૈક્ષં ભોજનં સંયતેન્દ્રિયઃ
ગુરોઃ કુલે ન ભિક્ષેત ન જ્ઞાતિકુલબન્ધુષુ ॥

અલાભે ત્વ્ અન્યગેહાનાં પૂર્વપુર્વં ચ વર્જયેત્
આચમ્ય પ્રયતો નિત્યમ્ અશ્નીયાદ્ ગુર્વનુજ્ઞયા ॥

શયનાત્ પૂર્વમ્ ઉત્થાય દર્ભમૃદ્દન્તશોધનમ્
વસ્ત્રાદિકમ્ અથાન્યચ્ ચ ગુરવે પ્રતિપાદયેત્ ॥

સ્નાને કૃતે ગુરૌ પશ્ચાત્ સ્નાનં કુર્વીત યત્નવાન્
બ્રહ્મચારી વ્રતી નિત્યં ન કુર્યાદ્ દન્તશોધનમ્ ॥

છત્રોપાનહમ્ અભ્યઙ્ગં ગન્ધમાલ્યાનિ વર્જયેત્
નૃત્યગીતકથાલાપં મૈથુનં ચ વિશેષતઃ ॥

વર્જયેન્ મધુ માંસં ચ રસાસ્વાદં તથા સ્ત્રિયઃ
કામં ક્રોધં ચ લોભં ચ પરિવાદં તથા નૃણામ્ ॥

સ્ત્રીણાં ચ પ્રેક્ષણાલમ્ભમ્ ઉપઘાતં પરસ્ય ચ
એકઃ શયીત સર્વત્ર ન રેતઃ સ્કન્દયેત્ ક્વચિત્ ॥

સ્વપ્ને સિક્ત્વા બ્રહ્મચારી દ્વિજઃ શુક્રમ્ અકામતઃ
સ્નાત્વાર્કમ્ અર્ચયિત્વાગ્નિં પુનર્ મામ્ ઇત્ય્ ઋચં જપેત્ ॥

આસ્તિકો ઽહર્ અહઃ સંધ્યાં ત્રિકાલં સંયતેન્દ્રિયઃ
ઉપાસીત યથાન્યાયં બ્રહ્મચારિવ્રતે સ્થિતઃ ॥

અભિવાદ્ય ગુરોઃ પાદૌ સંધ્યાકર્માવસાનતઃ
યથાયોગં પ્રકુર્વીત માતાપિત્રોસ્ તુ ભક્તિતઃ ॥

એતેષુ ત્રિષુ તુષ્ટેષુ તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ
તદ્ એષાં શાસને તિષ્ઠેદ્ બ્રહ્મચારી વિમત્સરઃ ॥

અધીત્ય ચતુરો વેદાન્ વેદૌ વેદમ્ અથાપિ વા
ગુરવે દક્ષિણાં દત્ત્વા તદા સ્વસ્વેચ્છયા વસેત્ ॥

વિરક્તઃ પ્રવ્રજેદ્ વિદ્વાન્ સંરક્તસ્ તુ ગૃહી ભવેત્
સરાગો નરકં યાતિ પ્રવ્રજન્ હિ ધ્રુવં દ્વિજઃ ॥

યસ્યૈતાનિ સુશુદ્ધાનિ જિહ્વોપસ્થોદરં ગિરઃ
સંન્યસેદ્ અકૃતોદ્વાહો બ્રાહ્મણો બ્રહ્મચર્યવાન્ ॥

એવં યો વિધિમ્ આસ્થાય નયેત્ કાલમ્ અતન્દ્રિતઃ
તેન ભૂયઃ પ્રજાયેત બ્રહ્મચારી દૃઢવ્રતઃ ॥

યો બ્રહ્મચારી વિધિમ્ એતમ્ આસ્થિતશ્ ચરેત્ પૃથિવ્યાં ગુરુસેવને રતઃ
સંપ્રાપ્ય વિદ્યામ્ અપિ દુર્લભાં તાં ફલં હિ તસ્યાઃ સકલં હિ વિન્દતિ ॥

ગૃહીતવેદાધ્યયનઃ શ્રુતિશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્
ગુરોર્ દત્તવરઃ સમ્યક્ સમાવર્તનમ્ આરભેત્ ॥

અસમાનનામગોત્રાં કન્યાં ભ્રાતૃયુતાં શુભામ્
સર્વાવયવસંયુક્તાં સદ્વૃત્તામ્ ઉદ્વહેત્ તતઃ ॥

નોદ્વહેત્ કપિલાં કન્યાં નાધિકાઙ્ગીં ન રોગિણીમ્
વાચાલામ્ અતિલોમાં ચ ન વ્યઙ્ગાં ભીમદર્શનામ્ ॥

નર્ક્ષવૃક્ષનદીનામ્નીં નાન્તપર્વતનામિકામ્
ન પક્ષિઅહિપ્રેષ્યનામ્નીં ન ચ ભીષણનામિકામ્ ॥

અવ્યઙ્ગાઙ્ગીં સૌમ્યનામ્નીં હંસવારણગામિનીમ્
તન્વોષ્ઠકેશદશનાં મૃદ્વઙ્ગીમ્ ઉદ્વહેત્ સ્ત્રિયમ્ ॥

બ્રાહ્મેણ વિધિના કુર્યાત્ પ્રશસ્તેન દ્વિજોત્તમઃ
યથાયોગં તથા હ્ય્ એવં વિવાહં વર્ણધર્મતઃ ॥

ઉષઃકાલે સમુત્થાય કૃતશૌચો દ્વિજોત્તમઃ
કુર્યાત્ સ્નાનં તતો વિદ્વાન્ દન્તધાવનપૂર્વકમ્ ॥

મુખે પર્યુષિતે નિત્યં યતો ઽપૂતો ભવેન્ નરઃ
તસ્માચ્ છુષ્કમ્ અથાર્દ્રં વા ભક્ષયેદ્ દન્તધાવનમ્ ॥

ખદિરં ચ કદમ્બં ચ કરઞ્જં ચ વટં તથા
અપામાર્ગં ચ બિલ્વં ચ અર્કશ્ ચોદુમ્બરસ્ તથા ॥

એતે પ્રશસ્તાઃ કથિતા દન્તધાવનકર્મણિ
દન્તધાવનકાષ્ઠં ચ વક્ષ્યામિ તત્પ્રશસ્તતામ્ ॥

સર્વે કણ્ટકિનઃ પુણ્યાઃ ક્ષીરિણસ્ તુ યશસ્વિનઃ
અષ્ટાઙ્ગુલેન માનેન તત્પ્રમાણમ્ ઇહોચ્યતે ॥

પ્રાદેશમાત્રમ્ અથવા તેન દન્તાન્ વિશોધયેત્
પ્રતિપદ્દર્શષષ્ઠીષુ નવમ્યાં ચૈવ સત્તમાઃ ॥

દન્તાનાં કાષ્ઠસંયોગદ્ દહત્ય્ આસપ્તમં કુલમ્
અલાભે દન્તકાષ્ઠસ્ય પ્રતિષિદ્ધે ચ તદ્દિને ॥

અપાં દ્વાદશગણ્ડૂષૈર્ મુખશુદ્ધિર્ વિધીયતે
સ્નાત્વા મન્ત્રવદ્ આચમ્ય પુનર્ આચમનં ચરેત્ ॥

મન્ત્રવાન્ પ્રોક્ષ્ય ચાત્માનં પ્રક્ષિપેદ્ ઉદકાઞ્જલિમ્
આદિત્યેન સહ પ્રાતર્ મન્દેહા નામ રાક્ષસાઃ ॥

યુધ્યન્તિ વરદાનેન બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
ઉદકાઞ્જલિવિક્ષેપો ગાયત્ર્યા ચાભિમન્ત્રિતઃ ॥

તાન્ હન્તિ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ મન્દેહાન્ રવિવૈરિણઃ
તતઃ પ્રયાતિ સવિતા બ્રાહ્મણૈ રક્ષિતો દિવિ ॥

મરીચ્યાદ્યૈર્ મહાભાગૈઃ સનકાદ્યૈસ્ ચ યોગિભિઃ
તસ્માન્ ન લઙ્ઘયેત્ સંધ્યાં સાયં પ્રાતર્ દ્વિજઃ સદા ॥

ઉલ્લઙ્ઘયતિ યો મોહાત્ સ યાતિ નરકં ધ્રુવમ્
સાયં મન્ત્રવદ્ આચમ્ય પ્રોક્ષ્ય સૂર્યસ્ય ચાઞ્જલિમ્ ॥

દત્ત્વા પ્રદક્ષિણં કૃત્વા જલં સ્પૃષ્ટ્વા વિશુધ્યતિ
પૂર્વાં સંધ્યાં સનક્ષત્રામ્ ઉપક્રમ્ય યથાવિધિ ॥

ગાયત્રીમ્ અભ્યસેત્ તાવદ્ યાવદ્ ઋક્ષાણિ પશ્યતિ
તતસ્ ત્વ્ આવસથં પ્રાપ્ય હોમં કુર્યાત્ સ્વયં બુધઃ ॥

સંચિન્ત્ય ભૃત્યવર્ગસ્ય ભરણાર્થં વિચક્ષણઃ
તતઃ શિષ્યહિતાર્થાય સ્વાધ્યાયં કિંચિદ્ આચરેત્ ॥

ઈશ્વરં ચૈવ રક્ષાર્થમ્ અભિગચ્છેદ્ દ્વિજોત્તમઃ
કુશપુષ્પેન્ધનાદીનિ ગત્વા દૂરાત્ સમાહરેત્ ॥

માધ્યાહ્નિકીં ક્રિયાં કુર્યાચ્ *છુચૌ દેશે સમાહિતઃ
વિધિં સ્નાનસ્ય વક્ષ્યામિ સમાસાત્ પાપનાશનમ્ ॥

સ્નાત્વા યેન વિધાનેન સદ્યો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્
સુધીઃ સ્નાનાર્થમ્ આદાય સુક્લાં કુશતિલૈઃ સહ ॥

સુમનાશ્ ચ તતો ગચ્છેન્ નદીં શુદ્ધાં મનોરમામ્
નદ્યાં તુ વિદ્યમાનાયાં ન સ્નાયાદ્ અલ્પવારિષુ ॥

શુચૌ દેશે સમભ્યુક્ષ્ય સ્થાપયેત્ કુશમૃત્તિકામ્
મૃત્તોયેન સ્વકં દેહમ્ અભિપ્રક્ષાલ્ય યત્નતઃ ॥

સ્નાનાચ્ છરીરં સંશોધ્ય કુર્યાદ્ આચમનં બુધઃ
શુભે જલે પ્રવિશ્યાથ નમેદ્ વરુણમ્ અપ્પતિમ્ ॥

હરિમ્ એવ સ્મરંશ્ ચિત્તે નિમજ્જેચ્ ચ બહૂદકે
તતઃ સ્નાનં સમાસાદ્યા અપ આચમ્ય મન્ત્રતઃ ॥

પ્રોક્ષયેદ્ વરુણં દેવં તૈર્ મન્ત્રૈઃ પાવમાનિભિઃ
કુશાગ્રસ્થેન તોયેન પ્રોક્ષ્યાત્માનં પ્રયત્નતઃ ॥

આલભેન્ મૃત્તિકાં ગાત્રે ઇદં વિષ્ણુર્ ઇતિ ત્રિધા
તતો નારાયણં દેવં સંસ્મરન્ પ્રવિશેજ્ જલમ્ ॥

નિમજ્જ્યાન્તર્જલે સમ્યક્ ત્રિઃ પઠેદ્ અઘમર્ષણમ્
સ્નાત્વા કુશતિલૈસ્ તદ્વદ્ દેવર્ષીન્ પિતૃભિઃ સહ ॥

તર્પયિત્વા જલાત્ તસ્માન્ નિષ્ક્રમ્ય ચ સમાહિતઃ
જલતીરં સમાસાદ્ય ધૌતે શુક્લે ચ વાસસી ॥

પરિધાયોત્તરીયં ચ ન કુર્યાત્ કેશધૂનનમ્
ન રક્તમ્ ઉલ્બણં વાસો ન નીલં તત્ પ્રશસ્યતે ॥

મલાક્તં તુ દશાહીનં વર્જયેદ્ અમ્બરં બુધઃ
તતઃ પ્રક્ષાલયેત્ પાદૌ મૃત્તોયેન વિચક્ષણઃ ॥

ત્રિઃ પિબેદ્ વીક્ષિતં તોયમ્ આસ્યં દ્વિઃ પરિમાર્જયેત્
પાદૌ શિરસિ ચાભ્યુક્ષેત્ ત્રિર્ આચમ્ય તુ સંસ્પૃશેત્ ॥

અઙ્ગુષ્ઠેન પ્રદેશિન્યા નાસિકાં સમુપસ્પૃશેત્
અઙ્ગુષ્ઠકનિષ્ઠિકાભ્યાં નાભૌ હૃદિ તલેન ચ ॥

શિરશ્ ચાઙ્ગુલિભિઃ સર્વૈર્ બાહું ચૈવ તતઃ સ્પૃશેત્
અનેન વિધિનાચમ્ય બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધમાનસઃ ॥

દર્ભે તુ દર્ભપાણિઃ સ્યાત્ પ્રાઙ્મુખઃ સુસમાહિતઃ
પ્રાણાયામાંસ્ તુ કુર્વીત યથાશાસ્ત્રમ્ અતન્દ્રિતઃ ॥

જપયજ્ઞં તતઃ કુર્યાદ્ ગાયત્રીં વેદમાતરમ્
ત્રિવિધો જપયજ્ઞઃ સ્યાત્ તસ્ય ભેદં નિબોધત ॥

વાચિકશ્ ચ ઉપાંશુશ્ ચ માનસસ્ ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ
ત્રયાણાં જપયજ્ઞાનાં શ્રેયઃ સ્યાદ્ ઉત્તરોત્તમમ્ ॥

યદ્ ઉચ્ચનીચસ્વરિતૈઃ સ્પષ્ટશબ્દવદક્ષરૈઃ
શબ્દમ્ ઉચ્ચારયેદ્ વાચા જપયજ્ઞઃ સ વાચિકઃ ॥

શનૈર્ ઉચ્ચારયેન્ મન્ત્રમ્ ઈષદ્ ઓષ્ઠૌ પ્રચાલયેત્
કિંચિન્ મન્ત્રં સ્વયં વિન્દ્યાદ્ ઉપાંશુઃ સ જપઃ સ્મૃતઃ ॥

ધિયા યદ્ અક્ષરશ્રેણ્યા વર્ણાદ્ વર્ણં પદાત્ પદમ્
શબ્દાર્થચિન્તનં ધ્યાનં તદ્ ઉક્તં માનસં જપઃ ॥

જપેન દેવતા નિત્યં સ્તૂયમાના પ્રસીદતિ
પ્રસન્ના વિપુલાન્ ભોગાન્ દદ્યાન્ મુક્તિં ચ શાશ્વતીમ્ ॥

યક્ષરક્ષઃ પિશાચાશ્ ચ ગ્રહાઃ સૂર્યાદિદૂષણાઃ
જાપિનં નોપસર્પન્તિ દૂરદ્ એવાપયાન્તિ તે ॥

ઋક્ષાદિકં પરિજ્ઞાય જપયજ્ઞમ્ અતન્દ્રિતઃ
જપેદ્ અહર્ અહઃ સ્નાત્વા સાવિત્રીં તન્મના દ્વિજઃ ॥

સહસ્રપરમાં દેવીં શતમધ્યાં દશાવરામ્
ગાયત્રીં યો જપેન્ નિત્યં ન સ પાપૈર્ હિ લિપ્યતે ॥

અથ પુષ્પાઞ્જલિં દત્ત્વા ભાનવે ચોર્ધ્વબાહુકઃ
ઉદુત્યં ચ જપેન્ મન્ત્રં ચિત્રં તચ્ચક્ષુર્ ઇત્ય્ અપિ ॥

પ્રદક્ષિણમ્ ઉપાવૃત્ય નમસ્ કુર્યાદ્ દિવાકરમ્
સ્વેન તીર્થેન દેવાદીન્ અદ્ભિઃ સંતર્પયેદ્ બુધઃ ॥

દેવાન્ દેવગણાંશ્ ચૈવ ઋષીન્ ઋષિગણાંસ્ તથા
પિતૄન્ પિતૃગણાંશ્ ચૈવ નિત્યં સંતર્પયેદ્ બુધઃ ॥

સ્નાનવસ્ત્રં તતઃ પીડ્ય પુનર્ આચમનં ચરેત્
દર્ભેષુ દર્ભપાણિઃ સ્યાદ્ બ્રહ્મયજ્ઞવિધાનતઃ ॥

પ્રાઙ્મુખો બ્રહ્મયજ્ઞં તુ કુર્યાદ્ બુદ્ધિસમન્વિતઃ
તતો ઽર્ઘં ભાનવે દદ્યાત્ તિલપુષ્પજલાન્વિતમ્ ॥

ઉત્થાય મૂર્ધપર્યન્તં હંસઃ શુચિષદ્ ઇત્ય્ ઋચા
જલે દેવં નમસ્કૃત્ય તતો ગૃહગતઃ પુનઃ ॥

વિધિના પુરુષસૂક્તેન તત્ર વિષ્ણું સમર્ચયેત્
વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્ બલિકર્મ યથાવિધિ ॥

ગોદોહમાત્રમ્ અતિથિં પ્રતિવીક્ષેત વૈ ગૃહી
અદૃષ્ટપૂર્વમ્ અતિથિમ્ આગતં પ્રાક્ સમર્ચયેત્ ॥

આગત્ય ચ પુનર્ દ્વારં પ્રત્યુત્થાનેન સાધુના
સ્વાગતેનાગ્નયસ્ તુષ્ટા ભવન્તિ ગૃહમેધિનામ્ ॥

આસનેન તુ દત્તેન પ્રીતો ભવતિ દેવરાટ્
પાદશૌચેન પિતરઃ પ્રીતિમ્ આયાન્તિ તસ્ય ચ ॥

અન્નાદ્યેન ચ દત્તેન તૃપ્યતીહ પ્રજાપતિઃ
તસ્માદ્ અતિથયે કાર્યં પૂજનં ગૃહમેધિના ॥

ભક્ત્યા ચ ભક્તિમાન્ નિત્યં વિષ્ણુમ્ અભ્યર્ચ્ય ચિન્તયેત્
ભિક્ષાં ચ ભિક્ષવે દદ્યાત્ પરિવ્રાડ્બ્રહ્મચારિણે ॥

આકલ્પિતાન્નાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સર્વવ્યઞ્જનસંયુતમ્
દદ્યાચ્ ચ મનસા નિત્યં ભિક્ષાં ભિક્ષોઃ પ્રયત્નતઃ ॥

અકૃતે વૈશ્વદેવે તુ ભિક્ષૌ ભિક્ષાર્થમ્ આગતે
અવશ્યમ્ એવ દાતવ્યં સ્વર્ગસોપાનકારકમ્ ॥

ઉદ્ધૃત્ય વૈશ્વદેવાન્નં ભિક્ષાં દત્ત્વા વિસર્જયેત્
વૈશ્વદેવાકૃતં દોષં શક્તો ભિક્ષુર્ વ્યપોહિતુમ્ ॥

સુવાસિનીઃ કુમારીશ્ ચ ભોજયિત્વાતુરાન્ અપિ
બાલવૃદ્ધાંસ્ તતઃ શેષં સ્વયં ભુઞ્જીત વૈ ગૃહી ॥

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ મૌની ચ મિતભાષણઃ
અન્નં પૂર્વં નમસ્કૃત્ય પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥

પઞ્ચ પ્રાણાહુતીઃ કુર્યાત્ સ મન્ત્રેણ પૃથક્ પૃથક્
તતઃ સ્વાદુકરં ચાન્નં ભુઞ્જીત સુસમાહિતઃ ॥

આચમ્ય દેવતામ્ ઇષ્ટાં સંસ્મરેદ્ ઉદરં સ્પૃશન્
ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં કંચિત્ કાલં નયેદ્ બુધઃ ॥

તતઃ સંધ્યામ્ ઉપાસીત બહિર્ ગત્વા વિધાનતઃ
કૃતહોમશ્ ચ ભુઞ્જીત રાત્રાવ્ અતિથિમ્ અર્ચયેત્ ॥

સાયં પ્રાતર્ દ્વિજાતીનામ્ અશનં શ્રુતિચોદિતમ્
નાન્તરા ભોજનં કુર્યાદ્ અગ્નિહોત્રસમો વિધિઃ ॥

શિષ્યાન્ અધ્યાપયેત્ તદ્વદ્ અનધ્યાયં વિવર્જયેત્
સ્મૃત્યુક્તાન્ સકલાન્ પૂર્વં પુરાણોક્તાન્ અપિ દ્વિજઃ ॥

મહાનવમ્યાં દ્વાદશ્યાં ભરણ્યામ્ અપિ ચૈવ હિ
તથાક્ષય્યતૃતીયાયાં શિષ્યાન્ નાધ્યાપયેદ્ બુધઃ ॥

માઘમાસે તુ સપ્તમ્યાં રથ્યામ્ અધ્યયનં ત્યજેત્
અધ્યાપનમ્ અથાભ્યજ્ય સ્નાનકાલે વિવર્જયેત્ ॥

દાનં ચ વિધિના દેયં ગૃહસ્થેન હિતૈષિણા
હિરણ્યદાનં ગોદાનં ભૂમિદાનં વિશેષતઃ ॥

એતાનિ યઃ પ્રયચ્છેત શ્રોત્રિયેભ્યો દ્વિજોત્તમઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

મઙ્ગલાચારયુક્તશ્ ચ શુચિઃ શ્રદ્ધાપરો ગૃહી
શ્રાદ્ધં ચ શ્રદ્ધયા કુર્યાત્ સ યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્ ॥

જાતાવ્ ઉત્કર્ષમ્ આયાતિ નરસિંહપ્રસાદતઃ
સ તસ્માન્ મુક્તિમ્ આપ્નોતિ બ્રહ્મણા સહ સત્તમાઃ ॥

એવં હિ વિપ્રાઃ કથિતો મયા વઃ સમાસતઃ શાશ્વતધર્મરાશિઃ
સમ્યગ્ ગૃહસ્થસ્ય સતો હિ ધર્મં કુર્વન્ પ્રયત્નાદ્ ધરિમ્ એતિ મુક્તઃ ॥