Narasimha Purana · Chapter 58
kṣatrādīnāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ
yena yena pravartante vidhinā kṣatriyādayaḥ //
rājyasthaḥ kṣatriyaś caiva prajā dharmeṇa pālayet
kuryād adhyayanaṃ samyag yajed yajñān yathāvidhi //
dadyād dānaṃ dvijāgryebhyo dharmabuddhisamanvitaḥ
svadāranirato nityaṃ paradāravivarjitaḥ //
nītiśāstrārthakuśalaḥ saṃdhivigrahatattvavit
devabrāhmaṇabhaktaś ca pitṛkāryaparas tathā //
dharmeṇaiva jayaṃ kāṅkṣed adharmaṃ parivarjayet
uttamāṃ gatim āpnoti kṣatriyo 'thaivam ācaran //
gorakṣākṛṣivāṇijyaṃ kuryād vaiśyo yathāvidhi
dānadharmaṃ yathāśaktyā guruśuśrūṣaṇaṃ tathā //
lobhadambhavinirmuktaḥ satyavāg anasūyakaḥ
svadāranirato dāntaḥ paradāravivarjitaḥ //
dhanair viprān samarceta yajñakāle tvarānvitaḥ
yajñādhyayanadānāni kuryān nityam atandritaḥ //
pitṛkāryaṃ ca tatkāle narasiṃhārcanaṃ tathā
etad vaiśyasya karmoktaṃ svadharmam anutiṣṭataḥ //
etad āsevamānas tu sa svargī syān na saṃśayaḥ
varṇatrayasya śuśrūṣāṃ kuryāc chūdraḥ prayatnataḥ //
dāsavad brāhmaṇānāṃ ca viśeṣeṇa samācaret
ayācitaṃ pradātavyaṃ kṛṣiṃ vṛttyartham ācaret //
grahāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ pūjanaṃ nyāyadharmataḥ
dhāraṇaṃ jīrṇavastrasya viprasyocchiṣṭamārjanam //
svadāreṣu ratiṃ kuryāt paradāravivarjitaḥ
purāṇaśravaṇaṃ viprān narasiṃhasya pūjanam //
tathā vipranamaskāraṃ kāryaṃ śraddhāsamanvitam
satyasaṃbhāṣaṇaṃ caiva rāgadveṣavivarjanam //
itthaṃ kurvan sadā śūdro manovākkāyakarmabhiḥ
sthānam aindram avāpnoti naṣṭapāpas tu puṇyabhāk //
varṇeṣu dharmā vividhā mayoktā yathākramaṃ brāhmaṇavaryasādhitāḥ
śṛṇudhvam atrāśramadharmam ādyaṃ mayocyamānaṃ kramaśo munīndrāḥ //
upanīto māṇavako vased gurukule sadā
guroḥ priyahitaṃ kāryaṃ karmaṇā manasā girā //
brahmacaryam adhaḥśayyā tathā vahner upāsanam
udakumbhaṃ guror dadyāt tathā cendhanam āharet //
kuryād adhyayanaṃ pūrvaṃ brahmacārī yathāvidhi
vidhiṃ hitvā prakurvāṇo na svādhyāyaphalaṃ labhet //
yat kiṃcit kurute karma vidhiṃ hitvā nirātmakaḥ
na tatphalam avāpnoti kurvāṇo vidhivicyutaḥ //
tasmād evaṃ vratānīha caret svādhyāyasiddhaye
śaucācāram aśeṣaṃ tu śikṣayed gurusaṃnidhau //
ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca mekhalāṃ copavītakam
dhārayed apramattas tu brahmacārī samāhitaḥ //
sāyaṃ prātaś cared bhaikṣaṃ bhojanaṃ saṃyatendriyaḥ
guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabandhuṣu //
alābhe tv anyagehānāṃ pūrvapurvaṃ ca varjayet
ācamya prayato nityam aśnīyād gurvanujñayā //
śayanāt pūrvam utthāya darbhamṛddantaśodhanam
vastrādikam athānyac ca gurave pratipādayet //
snāne kṛte gurau paścāt snānaṃ kurvīta yatnavān
brahmacārī vratī nityaṃ na kuryād dantaśodhanam //
chatropānaham abhyaṅgaṃ gandhamālyāni varjayet
nṛtyagītakathālāpaṃ maithunaṃ ca viśeṣataḥ //
varjayen madhu māṃsaṃ ca rasāsvādaṃ tathā striyaḥ
kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca parivādaṃ tathā nṛṇām //
strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham upaghātaṃ parasya ca
ekaḥ śayīta sarvatra na retaḥ skandayet kvacit //
svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ
snātvārkam arcayitvāgniṃ punar mām ity ṛcaṃ japet //
āstiko 'har ahaḥ saṃdhyāṃ trikālaṃ saṃyatendriyaḥ
upāsīta yathānyāyaṃ brahmacārivrate sthitaḥ //
abhivādya guroḥ pādau saṃdhyākarmāvasānataḥ
yathāyogaṃ prakurvīta mātāpitros tu bhaktitaḥ //
eteṣu triṣu tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ
tad eṣāṃ śāsane tiṣṭhed brahmacārī vimatsaraḥ //
adhītya caturo vedān vedau vedam athāpi vā
gurave dakṣiṇāṃ dattvā tadā svasvecchayā vaset //
viraktaḥ pravrajed vidvān saṃraktas tu gṛhī bhavet
sarāgo narakaṃ yāti pravrajan hi dhruvaṃ dvijaḥ //
yasyaitāni suśuddhāni jihvopasthodaraṃ giraḥ
saṃnyased akṛtodvāho brāhmaṇo brahmacaryavān //
evaṃ yo vidhim āsthāya nayet kālam atandritaḥ
tena bhūyaḥ prajāyeta brahmacārī dṛḍhavrataḥ //
yo brahmacārī vidhim etam āsthitaś caret pṛthivyāṃ gurusevane rataḥ
saṃprāpya vidyām api durlabhāṃ tāṃ phalaṃ hi tasyāḥ sakalaṃ hi vindati //
gṛhītavedādhyayanaḥ śrutiśāstrārthatattvavit
guror dattavaraḥ samyak samāvartanam ārabhet //
asamānanāmagotrāṃ kanyāṃ bhrātṛyutāṃ śubhām
sarvāvayavasaṃyuktāṃ sadvṛttām udvahet tataḥ //
nodvahet kapilāṃ kanyāṃ nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm
vācālām atilomāṃ ca na vyaṅgāṃ bhīmadarśanām //
narkṣavṛkṣanadīnāmnīṃ nāntaparvatanāmikām
na pakṣiahipreṣyanāmnīṃ na ca bhīṣaṇanāmikām //
avyaṅgāṅgīṃ saumyanāmnīṃ haṃsavāraṇagāminīm
tanvoṣṭhakeśadaśanāṃ mṛdvaṅgīm udvahet striyam //
brāhmeṇa vidhinā kuryāt praśastena dvijottamaḥ
yathāyogaṃ tathā hy evaṃ vivāhaṃ varṇadharmataḥ //
uṣaḥkāle samutthāya kṛtaśauco dvijottamaḥ
kuryāt snānaṃ tato vidvān dantadhāvanapūrvakam //
mukhe paryuṣite nityaṃ yato 'pūto bhaven naraḥ
tasmāc chuṣkam athārdraṃ vā bhakṣayed dantadhāvanam //
khadiraṃ ca kadambaṃ ca karañjaṃ ca vaṭaṃ tathā
apāmārgaṃ ca bilvaṃ ca arkaś codumbaras tathā //
ete praśastāḥ kathitā dantadhāvanakarmaṇi
dantadhāvanakāṣṭhaṃ ca vakṣyāmi tatpraśastatām //
sarve kaṇṭakinaḥ puṇyāḥ kṣīriṇas tu yaśasvinaḥ
aṣṭāṅgulena mānena tatpramāṇam ihocyate //
prādeśamātram athavā tena dantān viśodhayet
pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ caiva sattamāḥ //
dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogad dahaty āsaptamaṃ kulam
alābhe dantakāṣṭhasya pratiṣiddhe ca taddine //
apāṃ dvādaśagaṇḍūṣair mukhaśuddhir vidhīyate
snātvā mantravad ācamya punar ācamanaṃ caret //
mantravān prokṣya cātmānaṃ prakṣiped udakāñjalim
ādityena saha prātar mandehā nāma rākṣasāḥ //
yudhyanti varadānena brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
udakāñjalivikṣepo gāyatryā cābhimantritaḥ //
tān hanti rākṣasān sarvān mandehān ravivairiṇaḥ
tataḥ prayāti savitā brāhmaṇai rakṣito divi //
marīcyādyair mahābhāgaiḥ sanakādyais ca yogibhiḥ
tasmān na laṅghayet saṃdhyāṃ sāyaṃ prātar dvijaḥ sadā //
ullaṅghayati yo mohāt sa yāti narakaṃ dhruvam
sāyaṃ mantravad ācamya prokṣya sūryasya cāñjalim //
dattvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā jalaṃ spṛṣṭvā viśudhyati
pūrvāṃ saṃdhyāṃ sanakṣatrām upakramya yathāvidhi //
gāyatrīm abhyaset tāvad yāvad ṛkṣāṇi paśyati
tatas tv āvasathaṃ prāpya homaṃ kuryāt svayaṃ budhaḥ //
saṃcintya bhṛtyavargasya bharaṇārthaṃ vicakṣaṇaḥ
tataḥ śiṣyahitārthāya svādhyāyaṃ kiṃcid ācaret //
īśvaraṃ caiva rakṣārtham abhigacched dvijottamaḥ
kuśapuṣpendhanādīni gatvā dūrāt samāharet //
mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kuryāc *chucau deśe samāhitaḥ
vidhiṃ snānasya vakṣyāmi samāsāt pāpanāśanam //
snātvā yena vidhānena sadyo mucyeta kilbiṣāt
sudhīḥ snānārtham ādāya suklāṃ kuśatilaiḥ saha //
sumanāś ca tato gacchen nadīṃ śuddhāṃ manoramām
nadyāṃ tu vidyamānāyāṃ na snāyād alpavāriṣu //
śucau deśe samabhyukṣya sthāpayet kuśamṛttikām
mṛttoyena svakaṃ deham abhiprakṣālya yatnataḥ //
snānāc charīraṃ saṃśodhya kuryād ācamanaṃ budhaḥ
śubhe jale praviśyātha named varuṇam appatim //
harim eva smaraṃś citte nimajjec ca bahūdake
tataḥ snānaṃ samāsādyā apa ācamya mantrataḥ //
prokṣayed varuṇaṃ devaṃ tair mantraiḥ pāvamānibhiḥ
kuśāgrasthena toyena prokṣyātmānaṃ prayatnataḥ //
ālabhen mṛttikāṃ gātre idaṃ viṣṇur iti tridhā
tato nārāyaṇaṃ devaṃ saṃsmaran praviśej jalam //
nimajjyāntarjale samyak triḥ paṭhed aghamarṣaṇam
snātvā kuśatilais tadvad devarṣīn pitṛbhiḥ saha //
tarpayitvā jalāt tasmān niṣkramya ca samāhitaḥ
jalatīraṃ samāsādya dhaute śukle ca vāsasī //
paridhāyottarīyaṃ ca na kuryāt keśadhūnanam
na raktam ulbaṇaṃ vāso na nīlaṃ tat praśasyate //
malāktaṃ tu daśāhīnaṃ varjayed ambaraṃ budhaḥ
tataḥ prakṣālayet pādau mṛttoyena vicakṣaṇaḥ //
triḥ pibed vīkṣitaṃ toyam āsyaṃ dviḥ parimārjayet
pādau śirasi cābhyukṣet trir ācamya tu saṃspṛśet //
aṅguṣṭhena pradeśinyā nāsikāṃ samupaspṛśet
aṅguṣṭhakaniṣṭhikābhyāṃ nābhau hṛdi talena ca //
śiraś cāṅgulibhiḥ sarvair bāhuṃ caiva tataḥ spṛśet
anena vidhinācamya brāhmaṇaḥ śuddhamānasaḥ //
darbhe tu darbhapāṇiḥ syāt prāṅmukhaḥ susamāhitaḥ
prāṇāyāmāṃs tu kurvīta yathāśāstram atandritaḥ //
japayajñaṃ tataḥ kuryād gāyatrīṃ vedamātaram
trividho japayajñaḥ syāt tasya bhedaṃ nibodhata //
vācikaś ca upāṃśuś ca mānasas trividhaḥ smṛtaḥ
trayāṇāṃ japayajñānāṃ śreyaḥ syād uttarottamam //
yad uccanīcasvaritaiḥ spaṣṭaśabdavadakṣaraiḥ
śabdam uccārayed vācā japayajñaḥ sa vācikaḥ //
śanair uccārayen mantram īṣad oṣṭhau pracālayet
kiṃcin mantraṃ svayaṃ vindyād upāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ //
dhiyā yad akṣaraśreṇyā varṇād varṇaṃ padāt padam
śabdārthacintanaṃ dhyānaṃ tad uktaṃ mānasaṃ japaḥ //
japena devatā nityaṃ stūyamānā prasīdati
prasannā vipulān bhogān dadyān muktiṃ ca śāśvatīm //
yakṣarakṣaḥ piśācāś ca grahāḥ sūryādidūṣaṇāḥ
jāpinaṃ nopasarpanti dūrad evāpayānti te //
ṛkṣādikaṃ parijñāya japayajñam atandritaḥ
japed ahar ahaḥ snātvā sāvitrīṃ tanmanā dvijaḥ //
sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām
gāyatrīṃ yo japen nityaṃ na sa pāpair hi lipyate //
atha puṣpāñjaliṃ dattvā bhānave cordhvabāhukaḥ
udutyaṃ ca japen mantraṃ citraṃ taccakṣur ity api //
pradakṣiṇam upāvṛtya namas kuryād divākaram
svena tīrthena devādīn adbhiḥ saṃtarpayed budhaḥ //
devān devagaṇāṃś caiva ṛṣīn ṛṣigaṇāṃs tathā
pitṝn pitṛgaṇāṃś caiva nityaṃ saṃtarpayed budhaḥ //
snānavastraṃ tataḥ pīḍya punar ācamanaṃ caret
darbheṣu darbhapāṇiḥ syād brahmayajñavidhānataḥ //
prāṅmukho brahmayajñaṃ tu kuryād buddhisamanvitaḥ
tato 'rghaṃ bhānave dadyāt tilapuṣpajalānvitam //
utthāya mūrdhaparyantaṃ haṃsaḥ śuciṣad ity ṛcā
jale devaṃ namaskṛtya tato gṛhagataḥ punaḥ //
vidhinā puruṣasūktena tatra viṣṇuṃ samarcayet
vaiśvadevaṃ tataḥ kuryād balikarma yathāvidhi //
godohamātram atithiṃ prativīkṣeta vai gṛhī
adṛṣṭapūrvam atithim āgataṃ prāk samarcayet //
āgatya ca punar dvāraṃ pratyutthānena sādhunā
svāgatenāgnayas tuṣṭā bhavanti gṛhamedhinām //
āsanena tu dattena prīto bhavati devarāṭ
pādaśaucena pitaraḥ prītim āyānti tasya ca //
annādyena ca dattena tṛpyatīha prajāpatiḥ
tasmād atithaye kāryaṃ pūjanaṃ gṛhamedhinā //
bhaktyā ca bhaktimān nityaṃ viṣṇum abhyarcya cintayet
bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyāt parivrāḍbrahmacāriṇe //
ākalpitānnād uddhṛtya sarvavyañjanasaṃyutam
dadyāc ca manasā nityaṃ bhikṣāṃ bhikṣoḥ prayatnataḥ //
akṛte vaiśvadeve tu bhikṣau bhikṣārtham āgate
avaśyam eva dātavyaṃ svargasopānakārakam //
uddhṛtya vaiśvadevānnaṃ bhikṣāṃ dattvā visarjayet
vaiśvadevākṛtaṃ doṣaṃ śakto bhikṣur vyapohitum //
suvāsinīḥ kumārīś ca bhojayitvāturān api
bālavṛddhāṃs tataḥ śeṣaṃ svayaṃ bhuñjīta vai gṛhī //
prāṅmukhodaṅmukho vāpi maunī ca mitabhāṣaṇaḥ
annaṃ pūrvaṃ namaskṛtya prahṛṣṭenāntarātmanā //
pañca prāṇāhutīḥ kuryāt sa mantreṇa pṛthak pṛthak
tataḥ svādukaraṃ cānnaṃ bhuñjīta susamāhitaḥ //
ācamya devatām iṣṭāṃ saṃsmared udaraṃ spṛśan
itihāsapurāṇābhyāṃ kaṃcit kālaṃ nayed budhaḥ //
tataḥ saṃdhyām upāsīta bahir gatvā vidhānataḥ
kṛtahomaś ca bhuñjīta rātrāv atithim arcayet //
sāyaṃ prātar dvijātīnām aśanaṃ śruticoditam
nāntarā bhojanaṃ kuryād agnihotrasamo vidhiḥ //
śiṣyān adhyāpayet tadvad anadhyāyaṃ vivarjayet
smṛtyuktān sakalān pūrvaṃ purāṇoktān api dvijaḥ //
mahānavamyāṃ dvādaśyāṃ bharaṇyām api caiva hi
tathākṣayyatṛtīyāyāṃ śiṣyān nādhyāpayed budhaḥ //
māghamāse tu saptamyāṃ rathyām adhyayanaṃ tyajet
adhyāpanam athābhyajya snānakāle vivarjayet //
dānaṃ ca vidhinā deyaṃ gṛhasthena hitaiṣiṇā
hiraṇyadānaṃ godānaṃ bhūmidānaṃ viśeṣataḥ //
etāni yaḥ prayaccheta śrotriyebhyo dvijottamaḥ
sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate //
maṅgalācārayuktaś ca śuciḥ śraddhāparo gṛhī
śrāddhaṃ ca śraddhayā kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam //
jātāv utkarṣam āyāti narasiṃhaprasādataḥ
sa tasmān muktim āpnoti brahmaṇā saha sattamāḥ //
evaṃ hi viprāḥ kathito mayā vaḥ samāsataḥ śāśvatadharmarāśiḥ
samyag gṛhasthasya sato hi dharmaṃ kurvan prayatnād dharim eti muktaḥ //
Original text: Narasiṃhapurāṇa · Edition: Siddheswar Jena: The Narasiṃha Purāṇam. Delhi: Nag Publ. 1987. · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0