નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 57

ભક્તાનાં લક્ષણં બ્રૂહિ નરસિંહ્ અસ્ય મે દ્વિજ
યેષાં સંગતિમાત્રેણ વિષ્ણુલોકો ન દૂરતઃ ॥

વિષ્ણુભક્તા મહોત્સાહા વિષ્ણ્વર્ચનવિધૌ સદા
સંયતા ધર્મસંપન્નાઃ સર્વાર્થાન્ સાધયન્તિ તે ॥

પરોપકારનિરતા ગુરુશુશ્રૂષણે રતાઃ
વર્ણાશ્રમાચારયુતાઃ સર્વેષાં સુપ્રિયંવદાઃ ॥

વેદવેદાર્થતત્ત્વજ્ઞા ગતરોષા ગતસ્પૃહાઃ
શાન્તાશ્ ચ સૌમ્યવદના નિત્યં ધર્મપરાયણાઃ ॥

હિતં મિતં ચ વક્તારઃ કાલે શક્ત્યાતિથિપ્રિયાઃ
દમ્ભમાયાવિનિર્મુક્તાઃ કામક્રોધવિવર્જિતાઃ ॥

ઈદૃગ્વિધા નરા ધીરાઃ ક્ષમાવન્તો બહુશ્રુતાઃ
વિષ્ણુકીર્તનસંજાત હર્ષા રોમાઞ્ચિતા જનાઃ ॥

વિષ્ણ્વર્ચાપૂજને યત્તાસ્ તત્કથાયાં કૃતાદરાઃ
ઈદૃગ્વિધા મહાત્માનો વિષ્ણુભક્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

યે વર્ણાશ્રમધર્મસ્થાસ્ તે ભક્તાઃ કેશવં પ્રતિ
ઇતિ પ્રોક્તં ત્વયા વિદ્વન્ ભૃગુવર્ય ગુરો મમ ॥

વર્ણાનામ્ આશ્રમાણાં ચ ધર્મં મે વક્તુમ્ અર્હસિ
યૈઃ કૃતૈસ્ તુષ્યતે દેવો નરસિંહઃ સનાતનઃ ॥

અત્રે તે વર્ણયિષ્યામિ પુરાવૃત્તમ્ અનુત્તમમ્
મુનિભિઃ સહ સંવાદં હારીતસ્ય મહાત્મનઃ ॥

હારીતં ધર્મતત્ત્વજ્ઞમ્ આસીનં બહુપાઠકમ્
પ્રણિપત્યાબ્રુવન્ સર્વે મુનયો ધર્મકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ સર્વધર્મપ્રવર્તક
વર્ણાનામ્ આશ્રમાણાં ચ ધર્મં પ્રબ્રૂહિ શાશ્વતમ્ ॥

નારાયણઃ પુરા દેવો જગત્સ્રષ્ટા જલોપરિ
સુષ્વાપ ભોગિપર્યઙ્કે શયને તુ શ્રિયા સહ ॥

તસ્ય સુપ્તસ્ય નાભૌ તુ દિવ્યં પદ્મમ્ અભૂત્ કિલ
તન્મધ્યે ચાભવદ્ બ્રહ્મા વેદવેદાઙ્ગભૂષણઃ ॥

સ ચોક્તસ્ તેન દેવેન બ્રાહ્મણાન્ મુખતો ઽસૃજત્
અસૃજત્ ક્ષત્રિયાન્ બાહ્વોર્ વૈશ્યાંસ્ તુ ઊરુતો ઽસૃજત્ ॥

શૂદ્રાસ્ તુ પાદતઃ સૃષ્ટાસ્ તેષાં ચૈવાનુપૂર્વશઃ
ધર્મશાસ્ત્રં ચ મર્યાદાં પ્રોવાચ કમલોદ્ભવઃ ॥

તદ્વત્ સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુત દ્વિજસત્તમાઃ
ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં સ્વર્ગમોક્ષફલપ્રદમ્ ॥

બ્રાહ્મણ્યાં બ્રાહ્મણેનૈવ ચોત્પન્નો બ્રાહ્મણઃ સ્મૃતઃ
તસ્ય ધર્મં પ્રવક્ષ્યામિ તદ્યોગ્યં દેશમ્ એવ ચ ॥

કૃષ્ણસારો મૃગો યત્ર સ્વભાવાત્ તુ પ્રવર્તતે
તસ્મિન્ દેશે વસેર્ ધર્મં કુરુ બ્રાહ્મણપુંગવ ॥

ષટ્કર્માણિ ચ યાન્ય્ આહુર્ બ્રાહ્મણસ્ય મનીષિણઃ
તૈર્ એવ સતતં યસ્ તુ પ્રવૃત્તઃ સુખમ્ એધતે ॥

અધ્યયનાધ્યાપનં ચ યજનં યાજનં તથા
દાનં પ્રતિગ્રહશ્ ચેતિ કર્મષટ્કમ્ ઇહોચ્યતે ॥

અધ્યાપનં ચ ત્રિવિધં ધર્મસ્યાર્થસ્ય કારણમ્
શુશ્રૂષાકારણં ચૈવ ત્રિવિધં પરિકીર્તિતમ્ ॥

યોગ્યાન્ અધ્યાપયેચ્ છિષ્યાન્ યાજ્યાન્ અપિ ચ યાજયેત્
વિધિના પ્રતિગૃહ્ણંશ્ ચ ગૃહધર્મપસિદ્ધયે ॥

વેદમ્ એવાભ્યસેન્ નિત્યં શુભે દેશે સમાહિતઃ
નિત્યં નૈમિત્તકં કામ્યં કર્મ કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ ॥

ગુરુશુશ્રૂષણં ચૈવ યથાન્યાયમ્ અતન્દ્રિતઃ
સાયં પ્રાતર્ ઉપાસીત વિધિનાગ્નિં દ્વિજોત્તમઃ ॥

કૃતસ્નાનસ્ તુ કુર્વીત વૈશ્વદેવં દિને દિને
અતિથિં ચાગતં ભક્ત્યા પૂજયેચ્ છક્તિતો ગૃહી ॥

અન્યાન્ અથાગતાન્ દૃષ્ટ્વા પૂજયેદ્ અવિરોધતઃ
સ્વદારનિરતો નિત્યં પરદારવિવર્જિતઃ ॥

સત્યવાદી જિતક્રોધઃ સ્વધર્મનિરતો ભવેત્
સ્વકર્મણિ ચ સંપ્રાપ્તે પ્રમાદં નૈવ કારયેત્ ॥

પ્રિયાં હિતાં વદેદ્ વાચં પરલોકાવિરોધિનીમ્
એવં ધર્મઃ સમુદ્દિષ્ટો બ્રાહ્મણસ્ય સમાસતઃ
ધર્મમ્ એવં તુ યઃ કુર્યાત્ સ યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્ ॥

ઇત્ય્ એષ ધર્મઃ કથિતોમયા વૈ વિપ્રસ્ય વિપ્રા અખિલાઘહારી
વદામિ રાજાદિજનસ્ય ધર્મં પૃથક્ પૃથગ્ બોધત વિપ્રવર્યાઃ ॥