નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 51

સ તુ રાવણનીતાયાઃ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્
ઇયેષ પદમ્ અન્વેષ્ટું ચારણાચરિતે પથિ ॥

અઞ્જલિં પ્રાઙ્મુખં કૃત્વા સગણાયાત્મયોનયે
મનસાવન્દ્ય રામં ચ લક્ષ્મણં ચ મહારથમ્ ॥

સાગરં સરિતશ્ ચૈવ પ્રણમ્ય શિરસા કપિઃ
જ્ઞાતીંશ્ ચૈવ પરિષ્વજ્ય કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણામ્ ॥

અરિષ્ટં ગચ્છ પન્થાનં પુણ્યવાયુનિષેવિતમ્
પુનરાગમનાયેતિ વાનરૈર્ અભિપૂજિતઃ ॥

અઞ્જસા સ્વં તથા વીર્યમ્ આવિવેશાથ વીર્યવાન્
માર્ગમ્ આલોકયન્ દૂરાદ્ ઊર્ધ્વં પ્રણિહિતેક્ષણઃ ॥

સંપૂર્ણમ્ ઇવ ચાત્માનં ભાવયિત્વા મહાબલઃ
ઉત્પપાત ગિરેઃ શૃઙ્ગાન્ નિષ્પીડ્ય ગિરિમ્ અમ્બરમ્ ॥

પિતુર્ માર્ગેણ યાતસ્ય વાયુપુત્રસ્ય ધીમતઃ
રામકાર્યપરસ્યાસ્ય સાગરેણ પ્રચોદિતહ્ ॥

વિશ્રામાર્થં સમુત્તસ્થૌ મૈનાકો લવણોદધેઃ
તં નિરીક્ષ્ય નિપીડ્યાથ રયાત્ સંભાષ્ય સાદરમ્ ॥

ઉત્પતંશ્ ચ વને વીરઃ સિંહિકાસ્યં મહાકપિઃ
આસ્યપ્રાન્તં પ્રવિશ્યાથ વેગેનાન્તર્વિનિઃસૃતઃ ॥

નિઃસૃત્ય ગતવાઞ્ શીઘ્રં વાયુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
લઙ્ઘયિત્વા તુ તં દેશં સાગરં પવનાત્મજઃ ॥

ત્રિકૂટશિખરે રમ્યે વૃક્ષાગ્રે નિપપાત હ
તસ્મિન્ સ પર્વતશ્રેષ્ઠે દિનં નીત્વા દિનક્ષયે ॥

સંધ્યામ્ ઉપાસ્ય હનુમાન્ રાત્રૌ લઙ્કામ્ શનૈર્ નિશિ
લઙ્કાભિધાં વિનિર્જિત્ય દેવતાં પ્રવિવેશ હ ॥

લઙ્કામ્ અનેકરત્નાઢ્યાં બહ્વાશ્ચર્યસમન્વિતામ્
રાક્ષસેષુ પ્રસુપ્તેષુ નીતિમાન્ પવનાત્મજઃ ॥

રાવણસ્ય તતો વેશ્મ પ્રવિવેશાથ ઋદ્ધિમત્
શયાનં રાવણં દૃષ્ટ્વા તલ્પે મહતિ વાનરઃ ॥

નાસાપુટૈર્ ઘોરકારૈર્ વિશિદ્ભિર્ વાયુમોચકૈઃ
તથૈવ દશભિર્ વક્ત્રૈર્ દંષ્ટ્રોપેતૈસ્ તુ સંયુતમ્ ॥

સ્ત્રીસહસ્રૈસ્ તુ દૃષ્ટ્વા તં નાનાભરણભૂષિતમ્
તસ્મિન્ સીતામ્ અદૃષ્ટ્વા તુ રાવણસ્ય ગૃહે શુભે ॥

તથા શયાનાં સ્વગૃહે રાક્ષસાનાં ચ નાયકમ્
દુઃખિતો વાયુપુત્રસ્ તુ સંપાતેર્ વચનં સ્મરન્ ॥

અશોકવનિકાં પ્રાપ્તો નાનાપુષ્પસમન્વિતામ્
જુષ્ટાં મલયજાતેન ચન્દનેન સુગન્ધિના ॥

પ્રવિશ્ય શિંશપાવૃક્ષમ્ આશ્રિતાં જનકાત્મજામ્
રામપત્નીં સમદ્રાક્ષીદ્ રાક્ષસીભિર્ સુરક્ષિતામ્ ॥

અશોકવૃક્ષમ્ આરુહ્ય પુષ્પિતં મધુપલ્લવમ્
આસાં ચક્રે હરિસ્ તત્ર સેયં સીતેતિ સંસ્મરન્ ॥

સીતાં નિરીક્ષ્ય વૃક્ષાગ્રે યાવદ્ આસ્તે ઽનિલાત્મજઃ
સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતસ્ તત્ર રાવણસ્ તાવદ્ આગતઃ ॥

આગત્ય સીતાં પ્રાહાથ પ્રિયે માં ભજ કામુકમ્
ભુષિતા ભવ વૈદેહિ ત્યજ રામાગતં મનઃ ॥

ઇત્ય્ એવં ભાષમાણં તમ્ અન્તર્ધાય તૃણં તતઃ
પ્રાહ વાક્યં શનૈઃ સીતા કમ્પમાનાથ રાવણમ્ ॥

ગચ્છ રાવણ દુષ્ટ ત્વં પરદારપરાયણ
અચિરાદ્ રામબાણાસ્ તે પિબન્તુ રુધિરં રણે ॥

તથેત્યુક્તો ભર્ત્સિતશ્ ચ રાક્ષસીર્ આહ રાક્ષસઃ
દ્વિમાસાભ્યન્તરે ચૈનં વશીકુરુત માનુષીમ્ ॥

યદિ નેચ્છતિ માં સીતા તતઃ ખાદત માનુષીમ્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગતવાન્ દુષ્ટો રાવણઃ સ્વં નિકેતનમ્ ॥

તતો ભયેન તાં પ્રાહૂ રાક્ષસ્યો જનકાત્મજામ્
રાવણં ભજ કલ્યાણિ સધનં સુખિની ભવ ॥

ઇત્યુક્તા પ્રાહ તાઃ સીતા રાઘવો ઽલઘુવિક્રમઃ
નિહત્ય રાવણં યુદ્ધે સગણં માં નયિષ્યતિ ॥

નાહમ્ અન્યસ્ય ભાર્યા સ્યામ્ ઋતે રામં રઘૂત્તમમ્
સ હ્ય્ આગત્ય દશગ્રીવં હત્વા માં પાલયિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચસ્ તસ્યા રાક્ષસ્યો દદૃશુર્ ભયમ્
હન્યતાં હન્યતામ્ એષા ભક્ષ્યતાં ભક્ષ્યતામ્ ઇયમ્ ॥

તતસ્ તાસ્ ત્રિજતા પ્રાહ સ્વપ્ને દૃષ્ટમ્ અનિન્દિતા
શૃણુધ્વં દુષ્ટરાક્ષસ્યો રાવણસ્ય વિનાશનઃ ॥

રક્ષોભિઃ સહ સર્વૈસ્ તુ રાવણસ્ય મૃતિપ્રદઃ
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા રામસ્ય વિજયપ્રદઃ ॥

સ્વપ્નઃ શુભો મયા દૃષ્ટઃ સીતાયાસ્ ચ પતિપ્રદઃ
ત્રિજતાવાક્યમ્ આકર્ણ્ય સીતાપાર્શ્વં વિસૃજ્ય તાઃ ॥

રાક્ષસ્યસ્ તા યયુઃ સર્વાઃ સીતામ્ આહાઞ્જનીસુતઃ
કીર્તયન્ રામવૃત્તાન્તં સકલં પવનાત્મજઃ ॥

તસ્યાં વિશ્વાસમ્ આનીય દત્ત્વા રામાઙ્ગુલીયકમ્
સંભાષ્ય લક્ષણં સર્વં રામલક્ષ્મણયોસ્ તતઃ ॥

મહત્યા સેનયા યુક્તઃ સુગ્રીવઃ કપિનાયકઃ
તેન સાર્ધમ્ ઇહાગત્ય રામસ્ તવ પતિઃ પ્રભુઃ ॥

લક્ષ્મણશ્ ચ મહાવીરો દેવરસ્ તે શુભાનને
રાવણં સગણં હત્વા ત્વામ્ ઇતો ઽદાય ગચ્છતિ ॥

ઇત્યુક્તે સા તુ વિશ્વસ્તા વાયુપુત્રમ્ અથાબ્રવીત્
કથમ્ અત્રાગતો વીર ત્વમ્ ઉત્તીર્ય મહોદધિમ્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચસ્ તસ્યાઃ પુનસ્ તામ્ આહ વાનરઃ
ગોષ્પદવન્ મયોત્તીર્ણઃ સમુદ્રો ઽયં વરાનને ॥

જપતો રામ રામેતિ સાગરો ગોષ્પદાયતે
દુઃખમગ્નાસિ વૈદેહિ સ્થિરા ભવ શુભાનને ॥

ક્ષિપ્રં પશ્ય હિ રામં ત્વં સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે
ઇત્ય્ આશ્વાસ્ય સતીં સીતાં દુઃખિતાં જનકાત્મજામ્ ॥

તતશ્ ચૂડામણિ પ્રાપ્ય શ્રુત્વા કાકપરાભવમ્
નત્વા તાં પ્રસ્થિતો વીરો ગન્તું કૃતમતિઃ કપિઃ ॥

તતો વિમૃશ્ય તદ્ ભુઙ્ક્ત્વા કૃઈડાવનમ્ અશેષતઃ
તોરણસ્થો નનાદોચ્ચૈ રામો જયતિ વીર્યવાન્ ॥

અનેકાન્ રાક્ષસાન્ હત્વા સેનાઃ સેનાપતીંશ્ ચ સઃ
તદા ત્વક્ષકુમારં તુ હત્વા રાવણસૈનિકમ્ ॥

સાશ્વં સસારથિં હત્વા ઇન્દ્રજિત્ તં ગૃહીતવાન્
રાવણસ્ય પુરઃ સ્થિત્વા રામં સંકીર્ત્ય લક્ષ્મણમ્ ॥

સુગ્રીવં ચ મહાવીર્યં દગ્ધ્વા લઙ્કામ્ અશેષતઃ
નિર્ભર્ત્સ્ય રાવણં દુષ્ટં પુનઃ સંભાષ્ય જાનકીમ્ ॥

ભૂયઃ સાગરમ્ ઉત્તીર્ય જ્ઞાતીન્ આસાદ્ય વીર્યવાન્
સીતાદર્શનમ્ આવેદ્ય હનૂમાંશ્ ચૈવ પૂજિતઃ ॥

વાનરૈઃ સાર્ધમ્ આગત્ય હનુમાન્ મધુવનં મહત્
નિહત્ય રક્ષપાલાંસ્ તુ પાયયિત્વા ચ તન્મધુ ॥

સર્વે દધિમુખં પાત્ય હર્ષિતો હરિભિઃ સહ
ખમ્ ઉત્પત્ય ચ સંપ્રાપ્ય રામલક્ષ્મણપાદયોઃ ॥

નત્વા તુ હનુમાંસ્ તત્ર સુગ્રીવં ચ વિશેષતઃ
આદિતઃ સર્વમ્ આવેદ્ય સમુદ્રતરણાદિકમ્ ॥

કથયામ્_અસ રામાય સીતા દૃષ્ટા મયેતિ વૈ
અશોકવનિકામધ્યે સીતા દેવી સુદુઃખિતા ॥

રાક્ષસીભિઃ પરિવૃતા ત્વાં સ્મરન્તી ચ સર્વદા
અશ્રુપૂર્ણમુખી દીના તવ પત્ની વરાનના ॥

શીલવૃત્તસમાયુક્તા તત્રાપિ જનકાત્મજા
સર્વત્રાન્વેષમાણેન મયા દૃષ્ટા પતિવ્રતા ॥

મયા સંભાષિતા સીતા વિશ્વસ્તા રઘુનન્દન
અલંકારશ્ ચ સુમણિસ્ તયા તે પ્રેષિતઃ પ્રભો ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દત્તવાંસ્ તસ્મૈ ચૂડામણિમ્ અનુત્તમમ્
ઇદં ચ વચનં તુભ્યં પત્ન્યા સંપ્રેષિતં શૃણુ ॥

ચિત્રકૂટે મદઙ્કે તુ સુપ્તે ત્વયિ મહાવ્રત
વાયસાભિભવં રાજંસ્ તત્ કિલ સ્મર્તુમ્ અર્હસિ ॥

અલ્પાપરાધે રાજેન્દ્ર ત્વયા બલિભુજિ પ્રભો
યત્ કૃતં તન્ ન કર્તું ચ શક્યં દેવાસુરૈર્ અપિ ॥

બ્રહ્માસ્ત્રં તુ તદોત્સૃષ્ટં રાવણં કિં ન જેષ્યસિ
ઇત્ય્ એવમાદિ બહુશઃ પ્રોક્ત્વા સીતા રુરોદ હ
એવં તુ દુઃખિતા સીતા તાં મોક્તું યત્નમ્ આચર ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તે પવનઆત્મજેન સીતાવચસ્ તચ્ છુભભૂષણં ચ
શ્રુત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ રુરોદ રામઃ કપિં સમાલિઙ્ગ્ય શનૈઃ પ્રતસ્થે ॥