નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 45

શૃણુ રાજન્ સમાસેન વામનસ્ય પરાક્રમમ્
બલિયાગે હતા યેન પુરા દૈત્યાઃ સહસ્રશઃ ॥

વિરોચનસુતઃ પૂર્વં મહાબલપરાક્રમઃ
ત્રૈલોક્યં બુભુજે જિત્વા દેવાન્ ઇન્દ્રપુરોગમાન્ ॥

તતઃ કૃશતરા દેવા બભૂવુસ્ તેન ખણ્ડિતાઃ
ઇન્દ્રં કૃશતરં દૃષ્ટ્વા નષ્ટરાજ્યં નૃપોત્તમ ॥

અદિતિર્ દેવમાતા યા સાતપ્યત્ પરમં તપઃ
તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ પ્રણિપત્ય જનાર્દનમ્ ॥

તતઃ સ્તુત્યાભિસંતુષ્ટો દેવદેવો જનાર્દનઃ
સ્થિત્વા તત્પુરતો વાચમ્ ઉવાચ મધુસૂદનઃ ॥

તવ પુત્રો ભવિષ્યામિ સુભગે બલિબન્ધનઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તાં ગતો વિષ્ણુઃ સ્વગૃહં સા સમાયયૌ ॥

તતઃ કાલેન સા ગર્ભમ્ અવાપ નૃપ કશ્યપાત્
અજાયત સ વિશ્વેશો ભગવાન્ વામનાકૃતિઃ ॥

તસ્મિઞ્ જાતે સમાગત્ય બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
જાતકર્માદિકાઃ સર્વાઃ ક્રિયાસ્ તત્ર ચકાર વૈ ॥

કૃતોપનયનો દેવો બ્રહ્મચારી સનાતનઃ
અદિતિં ચપ્ય્ અનુજ્ઞાપ્ય યજ્ઞશાલાં બલેર્ યયૌ ॥

ગચ્છતઃ પાદવિક્ષેપાચ્ ચચાલ સકલા મહી
યજ્ઞભાગાન્ ન ગૃહ્ણન્તિ દાનવાશ્ ચ બલેર્ મખાત્ ॥

પ્રશાન્તાશ્ ચાગ્નયસ્ તત્ર ઋત્વિજો મન્ત્રતશ્ ચ્યુતાઃ
વિપરીતમ્ ઇદં દૃષ્ટ્વા શુક્રમ્ આહ મહાબલઃ ॥

ન ગૃહ્ણન્તિ મુને કસ્માદ્ *ધવિર્ભાગં મહાસુરાઃ
કસ્માચ્ ચ વહ્નયઃ શાન્તાઃ કસ્માદ્ ભૂશ્ ચલતિ દ્વિજ ॥

કસ્માચ્ ચ મન્ત્રતો ભ્રષ્ટા ઋત્વિજઃ સકલા અમી
ઇત્યુક્તો બલિના શુક્રો દાનવેન્દ્રં વચો ઽબ્રવીત્ ॥

હે બલે શૃણુ મે વાક્યં ત્વયા દેવા નિરાકૃતાઃ
તેષાં રાજ્યપ્રદાનાય અદિત્યામ્ અચ્યુતો ઽસુર ॥

દેવદેવો જગદ્યોનિઃ સંજાતો વામનાકૃતિઃ
સ ત્વ્ આગચ્છતિ તે યજ્ઞં તદ્પદન્યાસકમ્પિતા ॥

ચલતીયં મહી સર્વા તેનાદ્યાસુરભૂપતે
તત્સંનિધાનાદ્ અસુરા ન ગૃહ્ણન્તિ હવિર્ મખે ॥

તવાગ્નયો ઽપિ વૈ શાન્તા વામનાગમનાદ્ ધિ ભોઃ
ઋત્વિજશ્ ચ ન ભાસન્તે હોમમન્ત્રો બલે ઽધુના ॥

અસુરાણાં શ્રિયો હન્તિ સુરાણાં ભૂતિર્ ઉત્તમા
ઇત્યુક્તઃ સ બલિઃ પ્રાહ શુક્રં નીતિમતાં વરમ્ ॥

શૃણુ બ્રહ્મન્ વચો મે ત્વમ્ આગતે વામને મખે
યન્ મયા ચાદ્ય કર્તવ્યં વામનસ્યાસ્ય ધીમતઃ ॥

તન્ મે વદ મહાભાગ ત્વં હિ નઃ પરમો ગુરુઃ ॥

ઇતિ સંચોદિતઃ શુક્રઃ સ રાજ્ઞા બલિના નૃપ ॥

તમ્ ઉવાચ બલિં વાક્યં મમાપિ શૃણુ સાંપ્રતમ્
દેવાનામ્ ઉપકારાય ભવતાં સંક્ષયાય ચ ॥

સ નૂનમ્ આયાતિ બલે તવ યજ્ઞે ન શંશયઃ
આગતે વામને દેવે ત્વયા તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

પ્રતિજ્ઞા નૈવ કર્તવ્યા દદામ્ય્ એતત્ તવેતિ વૈ
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય બલિર્ બલવતાં વરઃ ॥

ઉવાચ તાં શુભાં વાણીં શુક્રમ્ આત્મપુરોહિતમ્
આગતે વામને શુક્ર યજ્ઞે મે મધુસૂદને ॥

ન શક્યતે પ્રતિખ્યાતું દાનં પ્રતિ મયા ગુરો
અન્યેષામ્ અપિ જન્તૂનામ્ ઇત્ય્ ઉક્તં તે મયાધુના ॥

કિં પુનર્ વાસુદેવસ્ય આગતસ્ય તુ શાર્ઙ્ગિણઃ
ત્વયા વિઘ્નો ન કર્તવ્યો વામને ઽત્રાગતે દ્વિજ ॥

યદ્ યદ્ દ્રવ્યં પ્રાર્થયતે તત્ તદ્ દ્રવ્યં દદામ્ય્ અહમ્
કૃતાર્થો ઽહં મુનિશ્રેષ્ઠ યદ્ય્ આગચ્છતિ વામનઃ ॥

ઇત્ય્ એવં વદતસ્ તસ્ય યજ્ઞશાલાં સ વામનઃ
આગત્ય પ્રવિવેશાથ પ્રશશંસ બલેર્ મખમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સહસા રાજન્ રાજા દૈત્યાધિપો બલિઃ
ઉપચારેણ સંપૂજ્ય વાક્યમ્ એતદ્ ઉવાચ હ ॥

યદ્ યત્ પ્રાર્થયસે માં ત્વં દેવદેવ ધનાદિકમ્
તત્ સર્વં તવ દાસ્યામિ માં યાચસ્વાદ્ય વામન ॥

ઇત્યુક્તો વામનસ્ તત્ર નૃપેન્દ્ર બલિના તદા
યાચયામ્_અસ દેવેશો ભૂમેર્ દેહિ પદત્રયમ્ ॥

મમાગ્નિશરણાર્થાય ન મે ઽર્થે ઽસ્તિ પ્રયોજનમ્
ઇત્યુક્તો વામનેનાથ બલિઃ પ્રાહ ચ વામનમ્ ॥

પદત્રયેણ ચેત્ તૃપ્તિર્ મયા દત્તં પદત્રયમ્
એવમ્ ઉક્તે તુ બલિના વામનો બલિમ્ અબ્રવીત્ ॥

દીયતાં મે કરે તોયં યદિ દત્તં પદત્રયમ્
ઇત્યુક્તો દેવદેવેન તદા તત્ર સ્વયં બલિઃ ॥

સજલં હેમકલશં ગૃહીત્વોત્થાય ભક્તિતઃ
યાવત્ સ વામનકરે તોયં દાતુમ્ ઉપસ્થિતઃ ॥

તાવચ્ છુક્રઃ કલશગો જલધારાં રોરોધ હ
તતશ્ ચ વામનઃ ક્રુદ્ધઃ પવિત્રાગ્રેણ સત્તમ ॥

ઉદકે કલશદ્વારિ તચ્છુક્રાક્ષિમ્ અવેધયત્
તતો વ્યપગતઃ શુક્રો વિદ્ધૈકાક્ષો નરોત્તમ ॥

તોયધારા નિપતિતા વામનસ્ય કરે પુનઃ
કરે નિપતિતે તોયે વામનો વવૃધે ક્ષણાત્ ॥

પાદેનૈકેન વિક્રાન્તા તેનૈવ સકલા મહી
અન્તરિક્ષં દ્વિતીયેન દ્યૌસ્ તૃતીયેન સત્તમ ॥

અનેકાન્ દાનવાન્ હત્વા હૃત્વા ત્રિભુવનં બલેઃ
પુરંદરાય ત્રૈલોક્યં દત્ત્વા બલિમ્ ઉવાચ હ ॥

યસ્માત્ તે ભક્તિતો દત્તં તોયમ્ અદ્ય કરે મમ
તસ્માત્ તે સાંપ્રતં દત્તં પાતાલતલમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તત્ર ગત્વા મહાભાગ ભુઙ્ક્ષ્વ ત્વં મત્પ્રસાદતઃ
વૈવસ્વતે ઽન્તરે ઽતીતે પુનર્ ઇન્દ્રો ભવિષ્યસિ ॥

પ્રણમ્ય ચ તતો ગત્વા તલં ભોગમ્ અવાપ્તવાન્ ॥

શુક્રો ઽપિ સ્વર્ગમ્ આરુહ્ય પ્રસાદાદ્ વામનસ્ય વૈ
સમાગતાસ્ ત્રિભુવનં રાજન્ દેવસમન્વિતઃ ॥

યઃ સ્મરેત્ પ્રાતર્ ઉત્થાય વામનસ્ય કથામ્ ઇમામ્
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

ઇત્થં પુરા વામનરૂપમ્ આસ્થિતો હરિર્ બલેર્ હૃત્ય જગત્ત્રયં નૃપ
કૃત્વા પ્રસાદં ચ દિવૌકસાં પતેર્ દત્ત્વા ત્રિલોકં સ યયૌ મહોદધિમ્ ॥