નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 44

અથાગતં તે પ્રહ્લાદં દૃષ્ટ્વા દૈત્યાઃ સુવિસ્મિતાઃ
શશંસુર્ દૈત્યપતયે યૈઃ ક્ષિપ્તઃ સ મહાર્ણવે ॥

સ્વસ્થં તમ્ આગતં શ્રુત્વા દૈત્યરાડ્ વિસ્મયાકુલઃ
આહૂયતાં ચ ઇત્ય્ આહ ક્રોધાન્ મૃત્યુવશે સ્થિતઃ ॥

તથાસુરૈર્ દુરાનીતઃ સમાસીનં સ દિવ્યદૃક્
આસન્નમૃત્યું દૈત્યેન્દ્રં દદર્શાત્યૂર્જિતશ્રિયમ્ ॥

નીલાંશુમિશ્રમાણિક્ય દ્યુતિચ્છન્નવિભૂષણમ્
સધૂમાગ્નિમ્ ઇવ વ્યાપ્તમ્ ઉચ્ચાસનચિતિસ્થિતમ્ ॥

દંષ્ટ્રોત્કટૈર્ ઘોરતરૈર્ ઘનચ્છવિભિર્ ઉદ્ભટૈઃ
કુમાર્ગદર્શિભિર્ દૈત્યૈર્ યમદૂતૈર્ ઇવાવૃતમ્ ॥

દૂરાત્ પ્રણમ્ય પિતરં પ્રાઞ્જલિસ્ તુ વ્યવસ્થિતઃ
અથાહાકરણક્રોધઃ સ ખલો ભર્ત્સયન્ સુતમ્ ॥

ભગવત્પ્રિયમ્ અત્યુચ્ચૈર્ મૃત્યુમ્ એવાશ્રયન્ન્ ઇવ
મૂઢ રે શૃણુ મદ્વાક્યમ્ એતદ્ એવાન્તિમં ધ્રુવમ્ ॥

ઇતો ન ત્વાં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુત્વા કુરુ યથેપ્સિતમ્
ઉક્ત્વેતિ દ્રૂતમ્ આકૃષ્ય ચન્દ્રહાસાસિમ્ અદ્ભુતમ્ ॥

સંભ્રમાદ્ વીક્ષિતઃ સર્વૈશ્ ચાલયન્ન્ આહ તં પુનઃ
ક્વ ચાસ્તિ મૂઢ તે વિષ્ણુઃ સ ત્વામ્ અદ્ય પ્રરક્ષતુ ॥

ત્વયોક્તં સ હિ સર્વત્ર કસ્માત્ સ્તમ્ભે ન દૃશ્યતે
યદિ પશ્યામિ તં વિષ્ણુમ્ અધુના સ્તમ્ભમધ્યગમ્ ॥

તર્હિ ત્વાં ન વધિષ્યામિ ભવિષ્યસિ દ્વિધાન્યથા
પ્રહ્લાદો ઽપિ તથા દૃષ્ટ્વા દધ્યૌ તં પરમેશ્વરમ્ ॥

પુરોક્તં તદ્વચઃ સ્મૃત્વા પ્રણનામ કૃતાઞ્જલિઃ
તાવત્પ્રસ્ફુટિતસ્તમ્ભો વીક્ષિતો દૈત્યસૂનુના ॥

આદર્શરૂપે દૈત્યસ્ય ખડ્ગજો યઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
તન્મધ્યે દૃશ્યતે રૂપં બહુયોજનમ્ આયતમ્ ॥

અતિરૌદ્રં મહાકાયં દાનવાનાં ભયંકરમ્
મહાનેત્રં મહાવક્ત્રં મહાદંષ્ટ્રં મહાભુજમ્ ॥

મહાનખં મહાપાદં કાલાગ્નિસદૃશાનનમ્
કર્ણાન્તકૃતવિસ્તાર વદનં ચાતિભીષણમ્ ॥

કૃત્વેત્થં નારસિંહં તુ યયૌ વિષ્ણુસ્ ત્રિવિક્રમઃ
નરસિંહઃ સ્તમ્ભમધ્યાદ્ નિર્ગત્ય પ્રણનાદ ચ ॥

નિનાદશ્રવણાદ્ દૈત્યા નરસિંહમ્ અવેષ્ટયન્
તાન્ હત્વા સકલાંસ્ તત્ર સ્વપૌરુષપરાક્રમાત્ ॥

બભઞ્જ ચ સભાં દિવ્યાં હિરણ્યકશિપોર્ નૃપ
વારયામ્_અસુર્ અભ્યેત્ય નરસિંહં મહાભટાઃ ॥

તે તુ રાજન્ ક્ષણાદ્ એવ નરસિંહેન વૈ હતાઃ
તતઃ શસ્ત્રાણિ વર્ષન્તિ નરસિંહે પ્રતાપિનિ ॥

સ તુ ક્ષણેન ભગવાન્ હત્વા તદ્ બલમ્ ઓજસા
નનાદ ચ મહાનાદં દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્ ॥

તાન્ મૃતાન્ અપિ વિજ્ઞાય પુનર્ અન્યાન્ મહાસુરઃ
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ હેતિહસ્તાન્ સમાદિશત્ ॥

તે ઽપ્ય્ આગત્ય વૈ તં દેવં રુરુધુઃ સર્વતો દિશમ્
હત્વા તાન્ અખિલાન્ યુદ્ધે યુધ્યમાનો નનાદ સઃ ॥

પુનઃ સભાં બભઞ્જાસૌ હિરણ્યકશિપોઃ શુભામ્
તાન્ હતાન્ અપિ વિજ્ઞાય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

તતો હિરણ્યકશિપુર્ નિશ્ચક્રામ મહાબલઃ
ઉવાચ ચ મહીપાલ દાનવાન્ બલદર્પિતાન્ ॥

હન્યતાં હન્યતામ્ એવ ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતામ્ અયમ્
ઇત્ય્ એવં વદતસ્ તસ્ય પ્રમુખે તુ મહાસુરાન્ ॥

યુધ્યમાનાન્ રણે હત્વા નરસિંહો નનાદ ચ
તતો ઽતિદુદ્રુવુર્ દૈત્યા હતશેષા દિશો દિશઃ ॥

યાવદ્ ધતા યુધ્યમાના દૈત્યાઃ કોટિસહસ્રશઃ
નરસિંહેન તાવચ્ ચ નભોભાગં ગતો રવિઃ ॥

શસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષચતુરં હિરણ્યકશિપું જવાત્
પ્રગૃહ્ય તુ બલાદ્ રાજન્ નરસિંહો મહાબલઃ ॥

સંધ્યાકાલે ગૃહદ્વારિ સ્થિત્વોરૌ સ્થાપ્ય તં રિપુમ્
વજ્રતુલ્યમહોરસ્કં હિરણ્યકશિપું રુષા
નખૈર્ કિસલયમ્ ઇવ દારયત્ય્ આહ સો ઽસુરઃ ॥

યત્રાખણ્ડલદન્તિદન્તમુસલાન્ય્ આખણ્ડિતાન્ય્ આહવે ધારા યત્ર પિનાકપાણિપરશોર્ આકુણ્ઠતામ્ આગમત્
તન્ મે તાવદ્ ઉરો નૃસિંહકરજૈર્ વ્યાદીર્યતે સાંપ્રતં દૈવે દુર્જનતાં ગતે તૃણમ્ અપિ પ્રાયો ઽપ્ય્ અવજ્ઞાયતે ॥

એવં વદતિ દૈત્યેન્દ્રે દદાર નરકેસરી
હૃદયં દૈત્યરાજસ્ય પદ્મપત્રમ્ ઇવ દ્વિપઃ ॥

શકલે દ્વે તિરોભૂતે નખરન્ધ્રે મહાત્મને
તતઃ ક્વ યાતો દુષ્ટો ઽસાવ્ ઇતિ દેવો ઽતિવિસ્મિતઃ ॥

નિરીક્ષ્ય સર્વતો રાજન્ વૃથૈતત્ કર્મ મે ઽભવત્
ઇતિ સંચિન્ત્ય રાજેન્દ્ર નરસિંહો મહાબલઃ ॥

વ્યધૂનયત્ કરાવ્ ઉચ્ચૈસ્ તતસ્ તે શકલે નૃપ
નખરન્ધ્રાન્ નિપતિતે ભૂમૌ રેણુસમે હરેઃ ॥

દૃષ્ટ્વા વ્યતીતસંરોષો જહાસ પરમેશ્વરઃ
પુષ્પવર્ષં ચ વર્ષન્તો નરસિંહસ્ય મૂર્ધનિ ॥

દેવા સબ્રહ્મકાઃ સર્વે આગતાઃ પ્રીતિસંયુતાઃ
આગત્ય પૂજયામ્_અસુર્ નરસિંહં પરં પ્રભુમ્ ॥

બ્રહ્મા ચ દૈત્યરાજાનં પ્રહ્લાદમ્ અભિષેચયત્
ધર્મે રતિઃ સમસ્તાનાં જનાનામ્ અભવત્ તદા ॥

ઇન્દ્રો ઽપિ સર્વદેવૈસ્ તુ હરિણા સ્થાપિતો દિવિ
નરસિંહો ઽપિ ભગવાન્ સર્વલોકહિતાય વૈ ॥

શ્રીશૈલશિખરં પ્રાપ્ય વિશ્રુતઃ સુરપૂજિતઃ
સ્થિતો ભક્તહિતાર્થાય અભક્તાનાં ક્ષમાય ચ ॥

ઇત્ય્ એતન્ નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં યઃ પઠેન્ નરઃ
શૃણોતિ વા નૃપશ્રેષ્ઠ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ॥

નરો વા યદિ વા નારી શૃણોત્ય્ આખ્યાનમ્ ઉત્તમમ્
વૈધવ્યાદ્ દુઃખશોકાચ્ ચ દુષ્ટસઙ્ગાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

દુશ્શીલો ઽપિ દુરાચારો દુષ્પ્રજો દોષકર્મકૃત્
અધર્મિષ્ઠો ઽનભોગી ચ શૃણ્વન્ શુદ્ધો ભવેન્ નરઃ ॥

હરિઃ સુરેશો નરલોકપૂજિતો હિતાય લોકસ્ય ચરાચરસ્ય
કૃત્વા વિરૂપં ચ પુરાત્મમાયયા હિરણ્યકં દુઃખકરં નખૈશ્ છિનત્ ॥