નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 33

હરેર્ અર્ચાવિધિં પુણ્યાં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ સત્ત્વતઃ
ત્વત્પ્રસાદાદ્ વિશેષેણ ભગવન્ પ્રબ્રવીહિ મે ॥

સંમાર્જનકરો યશ્ ચ નરસિંહસ્ય મન્દિરે
યત્ પુણ્યં લભતે તદ્વદ્ ઉપલેપનકૃણ્ નરઃ ॥

શુદ્ધોદકેન યત્ પુણ્યં સ્નાપિતે કેશવે ભવેત્
ક્ષીરસ્નાનેન યત્ પુણ્યં દધ્ના ચ મધુના તથા
ઘૃતસ્નાનેન યત્ પુણ્યં પઞ્ચગવ્યેન યદ્ ભવેત્ ॥

ક્ષાલિતે ચોષ્ણતોયેન પ્રતિમાયાં ચ ભક્તિતઃ
કર્પૂરાગુરુતોયેન મિશ્રેણ સ્નાપિતેન ચ ॥

અર્ઘ્યદાનેન યત્ પુણ્યં પાદ્યાચમનદાનકે
મન્ત્રેણ સ્નાપિતે યચ્ ચ વસ્ત્રદાનેન યદ્ ભવેત્ ॥

શ્રીખણ્ડકુઙ્કુમાભ્યાં તુ અર્ચિતે કિં ફલં ભવેત્
પુષ્પૈર્ અભ્યર્ચિતે યચ્ ચ યત્ ફલં ધૂપદીપયોઃ ॥

નૈવેદ્યૈર્ યત્ ફલં પ્રોક્તં પ્રદક્ષિણકૃતે તુ યત્
નમસ્કારકૃતે યચ્ ચ ફલં યસ્ સ્તોત્રગીતયોઃ ॥

તાલવૃન્તપ્રદાનેન ચામરસ્ય ચ યદ્ ભવેત્
ધ્વજપ્રદાને યદ્ વિષ્ણોઃ શઙ્ખદાનેન યદ્ ભવેત્ ॥

એતચ્ ચાન્યચ્ ચ યત્ કિંચિદ્ અજ્ઞાનાન્ ન પ્રચોદિતમ્
તત્ સર્વં કથય બ્રહ્મન્ ભક્તસ્ય મમ કેશવે ॥

ઇતિ સંપ્રેરિતો વિપ્રસ્ તેન રાજ્ઞા ભૃગુસ્ તદા
માર્કણ્ડેયં નિયુજ્યાથ કથને સ ગતો મુનિઃ ॥

સો ઽપિ તસ્મિન્ મુદાયુક્તો હરિભક્ત્યા વિશેષતઃ
રાજ્ઞે પ્રવક્તુમ્ આરેભે ભૃગુણા ચોદિતો મુનિઃ ॥

રાજપુત્ર શૃણુષ્વેદં હરિપૂજાવિધિં ક્રમાત્
વિષ્ણુભક્તસ્ય વક્ષ્યામિ તવાહં પાણ્ડુવંશજ ॥

નરસિંહસ્ય નિત્યં ચ યઃ સંમાર્જનમ્ આરભેત્
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે સ મોદતે ॥

ગોમયેન મૃદા તોયૈર્ યઃ કરોત્ય્ ઉપલેપનમ્
સ ચાક્ષયફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

અત્રાર્થે યત્ પુરાવૃત્તમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
યચ્ છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુક્તિર્ ભવતિ સત્તમ ॥

પુરા યુધિષ્ઠિરો રાજા પઞ્ચભિર્ ભ્રાતૃભિર્ યુતઃ
દ્રૌપદ્યા સહ રાજેન્દ્ર કાનનં વિચચાર હ ॥

શૂલકણ્ટકનિષ્ક્રાન્તાસ્ તતસ્ તે પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ
નારદો ઽપિ ગતો નાકં જુષ્ટ્વેદં તીર્થમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા પ્રસ્થિતસ્ તીર્થમ્ ઉત્તમમ્
દર્શનં મુનિમુખ્યસ્ય તીર્થધર્મોપદેશિનઃ ॥

ચિન્તયતિ ચ ધર્માત્મા ક્રોધપૈશુન્યવર્જિતઃ
દાનવો બહુરોમા ચ તથા સ્થૂલશિરા નૃપ ॥

પાણ્ડવાન્ ગચ્છતો વીક્ષ્ય દાનવો દ્રૌપદીચ્છયા
કૃત્વા ભૂપ મુને રુપં બહુરોમા ગતસ્ તદા ॥

પ્રણિધાનં વિધાયાથ આસીનઃ કુશવિષ્ટરે
બિભ્રત્ કમણ્ડલું પાર્શ્વે દર્ભસૂચીં તથા કરે ॥

અક્ષમાલાં જપન્ મન્ત્રં સ્વનાસાગ્રં નિરીક્ષયન્
સ દૃષ્ટઃ પાણ્ડવૈસ્ તત્ર રેવાયાં વનચારિભિઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા તં પ્રણમ્ય સહાનુજઃ
જગાદ વચનં દૃષ્ટ્વા ભાગ્યેનાસિ મહામુને ॥

તીર્થાનિ રુદ્રદેહાયાઃ સુગોપ્યાનિ નિવેદય
મુનીનાં દર્શનં નાથ શ્રુતં ધર્મોપદેશકમ્ ॥

યાવન્ મુનિમ્ ઉવાચેદં ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
તાવત્ સ્થૂલશિરાઃ પ્રાપ્તો મુનિરૂપધરો ઽપરઃ ॥

જલ્પન્ન્ ઇત્ય્ આતુરં વાક્યં કો નામાસ્ત્ય્ અત્ર રક્ષકઃ
ભયાતુરં નરો જીવં યો રક્ષેચ્ છરણાગતમ્ ॥

તસ્યાનન્તફલં સ્યાદ્ વૈ કિં પુનર્ માં દ્વિજોત્તમમ્
એકતો મેદિનીદાનં મેરુભૂધરદક્ષિણમ્ ॥

અન્યતો હ્ય્ આર્તજીવાનાં પ્રાણસંશયવારણમ્
દ્વિજં ધેનું સ્ત્રિયં બાલં પિડ્યમાનં ચ દુર્જનૈઃ ॥

ઉપેક્ષેત નરો યસ્ તુ સ ચ ગચ્છતિ રૌરવમ્
અથ માં હૃતસર્વસ્વં પ્રાણત્યાગપરાયણમ્ ॥

કો રક્ષતિ નરો વીરઃ પરાભૂતં હિ દાનવૈઃ
ગૃહીત્વા ચાક્ષમાલાં મે તથા સુભકમણ્ડલુમ્ ॥

નિહતો ઽહં કરાઘાતૈસ્ તથા ખાટો મનોહરઃ
ગૃહીતં મમ સર્વસ્વં દાનવેન દુરાત્મના ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચઃ ક્લીબં પાણ્ડવા જાતસંભ્રમાઃ
યાન્તિ રોમાઞ્ચિતા ભૂયો વિધાયાગ્નિં ચ તં મુનિમ્ ॥

વિમુચ્ય દ્રૌપદીં તત્ર મુનેઃ પાર્શ્વે મહાત્મનઃ
તતો દૂરતરં પ્રાપ્તાઃ સંરમ્ભાત્ તે ચ પાણ્ડવાઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો ઽવોચત્ કિં ચ નો નાત્ર દૃશ્યતે
કૃષ્ણાસંરક્ષણાર્થાય વ્રજ વ્યાવર્ત્ય ચાર્જુન ॥

તતો ઽર્જુનો વિનિષ્ક્રાન્તો બન્ધુવાક્યપ્રણોદિતઃ
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સત્યાં વાચમ્ અકલ્પયત્ ॥

નિરીક્ષ્ય મણ્ડલં ભાનોસ્ તદા સુગહને વને
મમ સત્યાચ્ ચ સુકૃતાદ્ ધર્મસંભાષણાત્ પ્રભો ॥

તથ્યં શંસન્તુ ત્રિદશા મમ સંશયભાજિનઃ
તતો ઽમ્બરે ઽભવદ્ વાણી તદા ભૂપાશરીરિણી ॥

દાનવો ઽયં મહારાજ મુનિઃ સ્થૂલશિરાઃ સ્થિતઃ
નાસાવ્ ઉપદ્રુતઃ કેન માયૈષાસ્ય દુરાત્મનઃ ॥

તતો ભીમઃ કરાઘાતૈર્ નશ્યમાનં હિ દાનવમ્
સંરમ્ભાત્ કુપિતો ઽત્યર્થં મૌલિદેશે જઘાન તમ્ ॥

સો ઽપિ રૂપં નિજં પ્રાપ્ય રૌદ્રં ભીમમ્ અતાડયત્
તત્ર યુદ્ધં પ્રવવૃતે દારુણં ભીમદૈત્યયોઃ ॥

કષ્ટાદ્ બભઞ્જ ભીમો ઽપિ તસ્ય સ્થૂલં શિરો વને
અર્જુનો ઽપિ સમાયાતો નૈવ પશ્યતિ તં મુનિમ્ ॥

તથા ચ દ્રૌપદીં ભૂયઃ સાધ્વીં કાન્તાં ચ વલ્લભામ્
તતો વૃક્ષં સમારુહ્ય યાવત્ પશ્યતિ ચાર્જુનઃ ॥

તાવદ્ વિધાય તાં સ્કન્ધે શીઘ્રં ધાવતિ દાનવઃ
સંહૃતા યાતિ દુષ્ટેન રુદતી કુરરી યથા ॥

કુર્વતી ભીમભીમેતિ ધર્મપુત્રેતિ વાદિની
તાં દૃષ્ટ્વા સ યયૌ વીરઃ શબ્દૈર્ સંનાદયન્ દિશઃ ॥

પાદન્યાસોરુવેગેન પ્રભગ્નાઃ પાદપા ભૃશમ્
તતો દૈત્યો ઽપિ તાં તન્વીં વિહાયાશુ પલાયિતઃ ॥

તથાપિ ચાર્જુનો તસ્ય કોપાન્ મુઞ્ચતિ નાસુરમ્
પતિતો મેદિનીપૃષ્ઠે તાવદ્ એવ ચતુર્ભુજઃ ॥

પીતે ચવાસસી બિભ્રત્ શઙ્ખચક્રાયુધાનિ ચ
તતઃ સ વિસ્મયાક્રાન્તો નત્વા પાર્થો વચો ઽવદત્ ॥

કથં કૃતૈષા ભગવંસ્ ત્વયા માયાત્ર વૈષ્ણવી
મયાપ્ય્ અપકૃતં નાથ તત્ ક્ષમસ્વ નમો ઽસ્તુ તે ॥

નૂનમ્ અજ્ઞાનભાવેન કર્મૈતદ્ દારુણં મયા
તત્ ક્ષન્તવ્યં જગન્નાથ ચૈતન્યં માનવે કુતઃ ॥

નાહં કૃષ્ણો મહાબાહો બહુરોમાસ્મિ દાનવઃ
ઉપયાતો હરેર્ દેહં પૂર્વકર્મપ્રભાવતઃ ॥

બહુરોમન્ પુર્વજાતિં કર્મ મે શંસ તત્ત્વતઃ
કેન કર્મવિપાકેન વિષ્ણોઃ સારૂપ્યમ્ આપ્તવાન્ ॥

શૃણ્વ્ અર્જુન મહાભાગ સહિતો ભ્રાતૃભિર્ મમ
ચરિતં ચિત્રમ્ અત્યર્થં શૃણ્વતાં મુદવર્ધનમ્ ॥

અહમ્ આસં પુરા રાજા સોમવંશસમુદ્ભવઃ
જયધ્વજ ઇતિ ખ્યાતો નારાયણપરાયણઃ ॥

વિષ્ણોર્ દેવાલયે નિત્યં સંમાર્જનપરાયણઃ
ઉપલેપરતશ્ ચૈવ દીપદાને સમુદ્યતઃ ॥

વીતિહોત્ર ઇતિ ખ્યાત આસીત્ સાધુપુરોહિતઃ
મમ તચ્ચરિતં દૃષ્ટ્વા વિપ્રો વિસ્મયમ્ આગતઃ ॥

કદાચિદ્ ઉપવિષ્ટં તં રાજાનં વિષ્ણુતત્પરમ્
અપૃચ્છદ્ વીતિહોત્રસ્ તં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ॥

રાજન્ પરમધર્મજ્ઞ હરિભક્તપરાયણ
વિષ્ણુભક્તિમતાં પુંસાં શ્રેષ્ઠો ઽસિ પુરુષર્ષભ ॥

સંમાર્જનપરો નિત્યં ઉપલેપરતસ્ તથા
તન્ મે વદ મહાભાગ ત્વયા કિં વિદિતં ફલમ્ ॥

કર્માણ્ય્ અન્યાનિ સન્ત્ય્ એવ વિષ્ણોઃ પ્રિયતરાણિ વૈ
તથાપિ ત્વં મહાભાગ એતયોઃ સતતોદ્યતઃ ॥

સર્વાત્મના મહાપુણ્યં જનેશ વિદિતં તવ
તદ્ બ્રૂહિ યદ્ય્ અગુહ્યં ચ પ્રીતિર્ મયિ તવાસ્તિ ચેત્ ॥

શૃણુષ્વ વિપ્રશાર્દૂલ મમૈવ ચરિતં પુરા ॥

જાતિસ્મરત્વાજ્ જાનામિ શ્રોતૄણાં વિસ્મયાવહમ્
પૂર્વજન્મનિ વિપ્રેન્દ્ર રૈવતો નામ વાડવઃ ॥

અયાજ્યયાજકો ઽહં વૈ સદૈવ ગ્રામયાજકઃ
પિશુનો નિષ્ઠુરશ્ ચૈવ અપણ્યનાં ચ વિક્રયી ॥

નિષિદ્ધકર્માચરણાત્ પરિત્યક્તઃ સ્વબન્ધુભિઃ
મહાપાપરતો નિત્યં બ્રહ્મદ્વેષરતસ્ તથા ॥

પરદારપરદ્રવ્ય લોલુપો જન્તુહિંસકઃ
મદ્યપાનરતો નિત્યં બ્રહ્મદ્વેષરતસ્ તથા ॥

એવં પપરતો નિત્યં બહુશો માર્ગરોધકૃત્
કદાચિત્ કામચારો ઽહં ગૃહીત્વા બ્રાહ્મણસ્ત્રિયઃ ॥

શૂન્યં પૂજાદિભિર્ વિષ્ણોર્ મન્દિરં પ્રાપ્તવાન્ નિશિ
સ્વવસ્ત્રપ્રાન્તતો બ્રહ્મન્ કિયદંશઃ સ માર્જિતઃ ॥

પ્રદીપઃ સ્થાપિતસ્ તત્ર સુરતાર્થાદ્ દ્વિજોત્તમ
તેનાપિ મમ દુષ્કર્મ નિઃશેષં ક્ષયમ્ આગતમ્ ॥

એવં સ્થિતં વિષ્ણુગૃહે મયા ભોગેચ્છયા દ્વિજ
તદૈવ દીપકં દૃષ્ટ્વા આગતાઃ પુરપાલકાઃ ॥

ચૌર્યાર્થં પરદૂતો ઽયમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મામ્ અપાતયન્
ખડ્ગેન તીક્ષ્ણધારેણ શિરશ્ છિત્ત્વા ચ તે ગતાઃ ॥

દિવ્યં વિમાનમ્ આરુહ્ય પ્રભુદાસસમન્વિતમ્
ગન્ધર્વૈર્ ગીયમાનો ઽહં સ્વર્ગલોકં તદા ગતઃ ॥

તત્ર સ્થિત્વા બ્રહ્મકલ્પં શતં સાગ્રં દ્વિજોત્તમાઃ
દિવ્યભોગસમાયુક્તો દિવ્યરૂપસમન્વિતઃ ॥

જાતો ઽહં પુણ્યયોગાદ્ ધિ સોમવંશસમુદ્ભવઃ
જયધ્વજ ઇતિ ખ્યાતો રાજા રાજીવલોચનઃ ॥

તત્રાપિ કાલવશતો મૃતઃ સ્વર્ગમ્ અવાપ્તવાન્
ઇન્દ્રલોકમ્ અનુપ્રાપ્ય રુદ્રલોકં તતો ગતઃ ॥

રુદ્રલોકાદ્ બ્રહ્મલોકં ગચ્છતા નારદો મુનિઃ
દૃષ્ટશ્ ચ નમિતો નૈવ ગર્વાન્ મે હસિતશ્ ચ સઃ ॥

કુપિતઃ શપ્તવાન્ માં સ રાક્ષસો ભવ ભૂપતે
ઇતિ શાપં સમાકર્ણ્ય દત્તં તેન દ્વિજન્મના ॥

પ્રસાદિતો મયા ભૂપ પ્રસાદં કૃતવાન્ મુનિઃ
યદા રેવામઠે રાજન્ ધર્મપુત્રસ્ય ધીમતઃ ॥

ભાર્યાપહારં નયતઃ શાપમોક્ષો ભવિષ્યતિ
સો ઽહમ્ અર્જુન ભૂપાલ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર ॥

વિષ્ણોઃ સારૂપ્યમ્ અગમં યામિ વૈકુણ્ઠમ્ અદ્ય વૈ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગરુડારૂઢો ધર્મપુત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥

ગતવાન્ વિષ્ણુભવનં યત્ર વિષ્ણુઃ શ્રિયા સહ
સંમાર્જનોપલેપાભ્યાં મહિમા તેન વર્ણિતઃ ॥

અવશેનાપિ યત્ કર્મ કૃત્વેમાં શ્રિયમ્ આગતઃ
ભક્તિમદ્ભિઃ પ્રશાન્તૈશ્ ચ કિં પુનઃ સમ્યગર્ચનાત્ ॥

માર્કણ્ડેયવચઃ શ્રુત્વા પાણ્ડુવંશસમુદ્ભવઃ
સહસ્રાનીકભૂપાલો હરિપૂજારતો ઽભવત્ ॥

તસ્માચ્ છૃણુત વિપ્રેન્દ્રા દેવો નારાયણો ઽવ્યયઃ
જ્ઞાનતો ઽજ્ઞાનતો વાપિ પૂજકાનાં વિમુક્તિદઃ ॥

અર્ચયધ્વં જગન્નાથં ભૂયો ભૂયો વદામ્ય્ અહમ્
તર્તું યદીચ્છથ દ્વિજા દુસ્તરં ભવસાગરમ્ ॥

યે ઽર્ચયન્તિ હરિં ભક્તાઃ પ્રણતાર્તિહરં હરિમ્
તે વન્દ્યાસ્ તે પ્રપૂજ્યાશ્ ચ નમસ્યાશ્ ચ વિશેષતઃ ॥